ચેન્નાઈ : જ્યારે પ્રાઇડ મહિનાના મહત્વ વિશે પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે ટ્રાન્સ મહિલા કાર્યકર્તા અને લેખિકા એ. રેવતીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું, "ગર્વ એ માત્ર ઉજવણી નથી - પરંતુ અસ્તિત્વ, દૃશ્યતા અને સ્વીકૃતિ માટેનો વિરોધ છે. બળજબરીથી લગ્નોથી લઈને રૂપાંતર ઉપચાર સુધી, ક્વિઅર લોકો - ખાસ કરીને કામદાર વર્ગ અને ગ્રામીણ પૃષ્ઠભૂમિના લોકો - શરમ વિના અસ્તિત્વ માટે લડે છે. આપણે જોવા માટે કૂચ કરીએ છીએ, એ ખાતરી કરવા માટે કે આપણી ઓળખ કોઈ રોગ કે વિકાર નથી."
રેવતી, જેમણે ૨૦૦૪માં તમિલમાં પોતાનું પહેલું પુસ્તક, 'ઉનારવુમ ઉરુવામુમ' (આપણા જીવન, આપણા શબ્દો) પ્રકાશિત કર્યું હતું, ત્યારબાદ ૨૦૧૦માં અંગ્રેજીમાં 'ધ ટ્રુથ અબાઉટ મી: અ હિજરા લાઇફ સ્ટોરી' (નારીવાદી ઇતિહાસકાર વી. ગીતા દ્વારા અનુવાદિત) અને એક વર્ષ પછી તમિલમાં 'વેલ્લાઈ મોઝી' તરીકે પ્રકાશિત કર્યું. આ આત્મકથા હવે એ જ નામના નાટકમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવી છે અને ચેન્નાઈના એલાયન્સ ફ્રાન્સાઇઝ ખાતે આયોજિત બે દિવસીય મહોત્સવ 'કુલાવઈ' ખાતે સફળતાપૂર્વક મંચન કરવામાં આવ્યું હતું. 'કુલાવઈ' એ તમિલ રંગભૂમિમાં નારીવાદ, ક્વિયરનેસ અને પ્રતિકારની શોધ કરી, જેમાં પ્રખ્યાત થિયેટર વ્યક્તિત્વ, એ. મંગાઈની ચાર દાયકાની આ ક્ષેત્રમાં યાત્રાની પણ ઉજવણી કરવામાં આવી. આ પ્રસંગે રેવતીએ ખીચોખીચ ભરેલા પ્રેક્ષકો સમક્ષ 'વેલ્લાઈ મોઝી' રજૂ કરી હતી.
થિયેટર અને સાહિત્ય: પરિવર્તનનું શક્તિશાળી માધ્યમ
નાટકની શક્તિ રેવતીની કાચી પ્રામાણિકતામાં રહેલી છે, કારણ કે તે તેના પુસ્તકમાંથી ઊંડાણપૂર્વકની વ્યક્તિગત ક્ષણો પસંદ કરીને તેના જીવનની વાર્તાને સ્ટેજ પર જીવંત કરે છે - જે પ્રેક્ષકો સાથે ઊંડો પડઘો પાડે છે. તે કહે છે, "હું કલા - પુસ્તકો, કવિતા, નાટક - નો ઉપયોગ હૃદયને હલાવવા અને પરિવર્તન લાવવા માટે કરું છું. લોકોએ હું શું વ્યક્ત કરું છું તે સમજવું જોઈએ. જ્યારે ક્વિઅર સમુદાયમાં કેટલાક લોકો સહાનુભૂતિને નકારે છે, હું તેને પ્રથમ પગલા તરીકે જોઉં છું. સહાનુભૂતિ સમર્થન તરફ દોરી શકે છે, અને સમર્થન અધિકારો લાવી શકે છે. સમાજમાં પરિવર્તન લાવવું સરળ નથી - તે સમય, ધીરજ અને દ્રઢતા લે છે."
રેવતી તેના જીવનના પીડાદાયક પ્રકરણોની ફરી મુલાકાત લે છે, છતાં મોટાભાગે સિસજેન્ડર, વિજાતીય પ્રેક્ષકોને ક્વિઅર આનંદ પહોંચાડવામાં સફળ રહે છે. બુદ્ધિ અને નિઃશસ્ત્ર પ્રામાણિકતા સાથે, તે સ્ત્રીના વસ્ત્રોમાં સૂતી પહેલી રાત યાદ કરે છે - કેવી રીતે નમ્રતા સ્ત્રીઓને સંપૂર્ણ રીતે ઢાંકવાની માંગ કરે છે તેની વિડંબના પર પ્રતિબિંબિત કરે છે, ભલે તે સંપૂર્ણ પોશાક પહેરેલી હોય. તે ફિલ્મી ગીતો પર આનંદથી નૃત્ય કરે છે, એક સ્ત્રીત્વની ઉજવણી કરે છે જે એક સમયે તેના પરિવાર અને સમાજ દ્વારા શરમજનક અને નકારવામાં આવી હતી. LGBTQ+ કાર્યકર્તાઓ ઘણીવાર ભાર મૂકે છે કે આનંદ એ એક અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની વ્યૂહરચના છે, માત્ર એક લાગણી નથી - તે ફક્ત પીડા દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવાનો ઇનકાર છે.
ભેદભાવ સામે લડાઈ અને યુવાનો માટે સંદેશ
રેવતીની સક્રિયતા એ સમજણ પર આધારિત છે કે જાતિ, વર્ગ, ધર્મ, લિંગ, જાતિયતા અને ક્ષમતા લોકોના ભેદભાવ અથવા વિશેષાધિકારના અનુભવોને આકાર આપવા માટે ઓવરલેપ થાય છે. રેવતીએ સતત ટ્રાન્સ પુરુષો અને વંચિત સિસ-ક્વિઅર લોકોને ટેકો આપ્યો છે, યુવા પેઢીનો પ્રેમ મેળવ્યો છે. એક દ્રશ્યમાં, તે જાહેરમાં ટ્રાન્સજેન્ડર મહિલાઓ દ્વારા સહન કરવામાં આવતી નજરને પ્રકાશિત કરે છે - ભીખ માંગવા માટે ઉપદ્રવ તરીકે જોવામાં આવે છે, તેમના દેખાવ માટે ન્યાય કરવામાં આવે છે અને જાહેરમાં આદરનો ઇનકાર કરવામાં આવે છે. તે સમાજને પૂછે છે: "તમારી હિંમત કેવી રીતે થઈ? "તેણે સમાજ પર હુમલો કરવાની હિંમત કેવી રીતે કરી?" તે બાળ દુર્વ્યવહાર, જાતિ અત્યાચાર, ઓનર કિલિંગ અને એસિડ હુમલા - ગુનાઓ પર તેની ક્રૂર મૌનનો પર્દાફાશ કરે છે જ્યાં બોલનારાઓને ઘણીવાર ચૂપ કરી દેવામાં આવે છે અથવા મારી નાખવામાં આવે છે.
આજે યુવાન ક્વિઅર લોકો વૃદ્ધત્વ વિશે ચિંતા કરે છે, એકલતાના ડર, પરંપરાગત સમર્થનનો અભાવ, આરોગ્યસંભાળ ભેદભાવ અને કાનૂની અથવા ભાવનાત્મક અસુરક્ષાથી ત્રાસી જાય છે. લગ્ન જેવા વિજાતીય આદર્શોથી ભરેલા સમાજમાં, LGBTQ+ લોકો ઘણીવાર જીવનસાથી ન મળવા અંગે ચિંતિત અનુભવે છે. રેવતી એક દુઃખદ સત્ય શેર કરે છે: માતાપિતા હંમેશા આ સંઘર્ષોને સમજી શકતા નથી. ઘણા લોકો તેમના બાળકોને સમાજ ખાતર બાળકો પેદા કરવા માટે લવંડર લગ્નમાં ધકેલી દે છે. પરંતુ, તે અમને યાદ અપાવે છે કે, વૃદ્ધાવસ્થામાં કોઈ પણ બાળક - જૈવિક અથવા દત્તક - તેમના માતાપિતાની સંભાળ રાખવાનું બંધનકર્તા નથી. જોકે તેણીએ તેના ભાઈના બાળકોને પ્રેમથી દત્તક લીધા હતા, હવે તેમના પોતાના પરિવારો સાથે, તે તેમના પર આધાર રાખવાનો ઇનકાર કરે છે. ૬૦ વર્ષની ઉંમરે, તે સ્વતંત્ર રીતે રહે છે, બોજ ન બનવાનો દૃઢ નિર્ધાર કરે છે. "જીવનસાથી સાચા સાથીદાર માટે હોવો જોઈએ," તેણી કહે છે. "પ્રેમ માતાપિતા, મિત્રો અથવા દત્તક લીધેલા બાળકો તરફથી પણ આવી શકે છે - જોડાણ ફક્ત રોમેન્ટિક સંબંધો સુધી મર્યાદિત નથી."
યુવાનોને તેણીનો સંદેશ છે: "શિક્ષણ મુખ્ય છે - અભ્યાસ અને નોકરી મેળવવી એ જાતિયતા અથવા લિંગ ઓળખથી આગળ ખુશી અને આદર લાવે છે. કાર્ય અને સામાજિક સેવા દ્વારા, તમે મિત્રો અને પસંદ કરેલા પરિવારના સહાયક સમુદાયો બનાવી શકો છો. તમારી જાતને કામ અને શિક્ષણ સુધી મર્યાદિત ન રાખો - તમારી પ્રતિભાને પોષો, તમારા મન અને ભાવનાને જીવંત રાખવા માટે સર્જનાત્મક આઉટલેટ્સ શોધો."
રેવતી, જેને તાજેતરમાં કોલંબિયા યુનિવર્સિટીના 'બટલર બેનર પ્રોજેક્ટ' દ્વારા સન્માનિત કરવામાં આવી હતી, જેમાં તેણીનું નામ પ્રતિષ્ઠિત મહિલા લેખકો સાથે પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યું હતું, તે કહે છે, "જો મેં ડિપ્રેશનને રોકવા દીધું હોત, તો મેં ક્યારેય એવા પુસ્તકો ન લખ્યા હોત જે હવે યુનિવર્સિટીઓમાં ઘણા વિદ્યાર્થીઓ સુધી પહોંચે છે. મને અંગ્રેજી આવડતું નથી, પરંતુ હું હજી પણ વર્ગખંડોમાં ઉભી છું, મારી વાર્તા શેર કરું છું અને ક્વિઅર અધિકારો માટે લડું છું - કારણ કે મેં હાર માનવાનો ઇનકાર કર્યો હતો."
એવા સમયમાં જ્યારે ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ પર દુનિયાભરમાં સત્તામાં બેઠેલા લોકો દ્વારા હુમલો થઈ રહ્યો છે અને તેમની ઓળખ ભૂંસી નાખવામાં આવી રહી છે, રેવતી જેવા અવાજો ટકી રહેવા અને સાંભળવા માટે લડતા સમુદાયને આશા, શક્તિ અને દૃશ્યતા પ્રદાન કરે છે.