મુંબઈ : ભારતીય સિનેમાના ઇતિહાસમાં કેટલાક કલાકારો એવા છે જેમની ઓળખ બાળ કલાકાર તરીકે શરૂ થઈ અને હંમેશા માટે યાદ રહી ગઈ. એમાંના જ એક છે કુમારી નાઝ, જેમનું સાચું નામ સલમા બેગ હતું. ૨૦ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૪ના રોજ મુંબઈમાં જન્મેલી આ પ્રતિભાશાળી કલાકારે માત્ર ચાર વર્ષની ઉંમરે ફિલ્મોમાં પ્રવેશ કર્યો અને એક દાયકા સુધી 'બેબી નાઝ' તરીકે હિન્દી સિનેમા પર રાજ કર્યું.

પરિવારની આર્થિક પરિસ્થિતિને કારણે નાઝે નાનપણથી જ કામ શરૂ કર્યું હતું. ૧૯૫૪માં, આર.કે. ફિલ્મ્સની 'બૂટ પોલિશ' માં તેની ભૂમિકાએ તેને અસાધારણ ઓળખ અપાવી. આ ફિલ્મમાં તેણે એક અનાથ છોકરી 'બેલુ'નું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જે 'મુઠ્ઠી મેં હૈ તકદીર હમારી' ગીત ગાઈને પ્રેક્ષકોના દિલ જીતી ગઈ. આ ફિલ્મની સફળતા એટલી મોટી હતી કે તેને અને તેના સહ-અભિનેતા રતન કુમારને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પણ વિશેષ સન્માન મળ્યું.
 
મોટી થયા પછી પણ નાઝે ઘણી મહત્વપૂર્ણ ફિલ્મોમાં કામ કર્યું, જેમાં 'દેવદાસ', 'મુસાફિર', 'ગંગા જમુના' અને 'કાગઝ કે ફૂલ' જેવી ક્લાસિક ફિલ્મોનો સમાવેશ થાય છે. પરંતુ, હિન્દી સિનેમાના ચાહકોના હૃદયમાં તેને 'પ્યારી બહેન' તરીકે ઓળખ મળી, જે ભૂમિકા તેણે ફિલ્મ 'સચ્ચા ઝૂઠા' માં રાજેશ ખન્નાની અપંગ બહેન તરીકે ભજવી હતી. આ પાત્રની સંવેદનશીલતા અને નાઝની માસૂમિયતે બધાને ભાવુક કરી દીધા.

અભિનય ઉપરાંત, કુમારી નાઝે ડબિંગ આર્ટિસ્ટ તરીકે પણ મોટી સફળતા મેળવી. ૧૯૭૦ના દાયકામાં, તેણે દક્ષિણ ભારતીય અભિનેત્રી શ્રીદેવી માટે હિન્દી ફિલ્મોમાં અવાજ આપ્યો, જેમાં 'હિમ્મતવાલા', 'તોહફા' અને 'મવાલી' જેવી ફિલ્મોમાં તેનો અવાજ ખૂબ વખણાયો.
 
વ્યક્તિગત જીવનમાં, નાઝે મહાન શોમેન રાજ કપૂરના પરિવારના અભિનેતા સુબીરાજ સાથે લગ્ન કર્યા હતા. લગ્ન પછી, તેણે હિન્દુ ધર્મ અપનાવ્યો અને પોતાનું નામ 'અનુરાધા' રાખ્યું. તેમ છતાં, પ્રેક્ષકો માટે તે હંમેશા 'નાઝ' જ રહી. તેમને બે બાળકો પણ હતા. દુર્ભાગ્યે, લીવરની ગંભીર બીમારીને કારણે તેમનું અવસાન થયું. આ રીતે, નાનપણથી જ સંઘર્ષ કરનારી આ પ્રતિભાશાળી કલાકારની યાત્રાનો કરુણ અંત આવ્યો, પરંતુ તેની કલા અને પાત્રો હંમેશા આપણા હૃદયમાં જીવંત રહેશે.