મુંબઈ: વર્ષ 2025 બોલિવૂડ માટે માત્ર 800 કરોડની 'છવા' કે 1000 કરોડની 'ધુરંધર' જેવી બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મોનું જ વર્ષ નહોતું, પરંતુ તે ભારતીય સિનેમાના મૂળભૂત વારસાને ફરી બેઠો કરવાનું વર્ષ પણ સાબિત થયું છે. જ્યારે એક તરફ ઈતિહાસ અને રાષ્ટ્રવાદના નામે પ્રચંડ કમાણી થઈ રહી હતી, ત્યારે બીજી તરફ કેટલીક એવી ફિલ્મો પણ રિલીઝ થઈ જેણે સમાજના હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા લોકોની વાત કરી. 'ધડક 2' એ ઉચ્ચ જાતિની સ્ત્રી અને દલિત યુવાન વચ્ચેના પ્રેમ દ્વારા જાતિભેદ પર આકરા પ્રહાર કર્યા, તો અનંત મહાદેવનની 'ફૂલે' એ જ્યોતિરાવ અને સાવિત્રીબાઈ ફૂલેના શિક્ષણ માટેના સંઘર્ષને રૂપેરી પડદે જીવંત કર્યો. આ એવી ફિલ્મો હતી જેણે બોક્સ ઓફિસના આંકડાઓ કરતા દર્શકોના અંતરાત્માને વધુ હચમચાવ્યા છે.

નીરજ ઘાયવાનની ફિલ્મ 'હોમબાઉન્ડ' આ વર્ષની સૌથી મોટી આશા બનીને ઉભરી છે, જે અત્યારે ઓસ્કારની રેસમાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરી રહી છે. કોવિડ-19ના કપરા કાળમાં સુરતની કાપડ મિલમાં કામ કરતા એક દલિત અને એક મુસ્લિમ યુવાનના સંઘર્ષની આ વાર્તા હૃદયસ્પર્શી છે. આ સાથે જ 'ધ ગ્રેટ શમસુદ્દીન ફેમિલી' અને 'ઇન ગલિયોં' જેવી ફિલ્મોએ સાંપ્રદાયિક સૌહાર્દ અને દેશના આંતરિક તાણાવાણાને ખૂબ જ ગંભીરતાથી રજૂ કર્યા છે. ભલે આ ફિલ્મોએ સેંકડો કરોડની કમાણી ન કરી હોય, પણ તેમણે એ સાબિત કર્યું છે કે બોલિવૂડ હજુ પણ એવા સિનેમાનું નિર્માણ કરી શકે છે જે ધર્મ, જાતિ અને લિંગના ભેદભાવોથી ઉપર ઉઠીને માત્ર 'માણસાઈ'ની વાત કરે.

વર્ષના અંતે વિશ્લેષણ કરીએ તો સમજાય છે કે 'ધ બંગાળ ફાઇલ્સ' જેવી પ્રચારાત્મક ફિલ્મોને પ્રેક્ષકોએ નકારી દીધી છે, જે એક સુખદ સંકેત છે. 'જોલી એલએલબી 3' જેવી ફિલ્મોએ સાબિત કર્યું કે મુખ્ય પ્રવાહના કલાકારો પણ ખેડૂતોની આત્મહત્યા અને જમીન હડપવાના ગંભીર મુદ્દાઓ પર હિંમતપૂર્વક કામ કરી શકે છે. અનુરાગ કશ્યપની 'નિશાંચી' અને રશ્મિકા મંદાન્નાની 'ધ ગર્લફ્રેન્ડ' જેવી ફિલ્મોએ પણ સાબિત કર્યું કે બોલિવૂડનો અસલી પાયો તેની વૈવિધ્યસભર વાર્તાઓ છે. 2025નું વર્ષ યાદ રાખવામાં આવશે એ ફિલ્મો માટે જેણે માત્ર મનોરંજન જ નહીં, પણ એક જવાબદાર સમાજનું ચિત્રણ કર્યું અને બોલિવૂડના ભવ્ય વારસાને લુપ્ત થતા બચાવ્યો.