મુંબઈ: તા.૨૭: ભારતીય સિનેમામાં જ્યારે પણ સામાજિક વાસ્તવિકતા અને રાજકીય કાવાદાવા પર આધારિત ફિલ્મોની વાત નીકળે, ત્યારે દિગ્દર્શક પ્રકાશ ઝાનું નામ સૌથી ઉપર આવે છે. આજે તેમનો જન્મદિવસ છે, પણ શું તમે જાણો છો કે જે આંખોએ આપણને 'ગંગાજલ' અને 'સત્યાગ્રહ' જેવી શ્રેષ્ઠ ફિલ્મો આપી, તે આંખો એક સમયે માત્ર રંગો અને બ્રશના સપના જોતી હતી? હા, બિહારના પશ્ચિમ ચંપારણના ગ્રામીણ વિસ્તારમાં જન્મેલા પ્રકાશ ઝા વાસ્તવમાં એક ચિત્રકાર બનવા માંગતા હતા.

ખિસ્સામાં ૩૦૦ રૂપિયા અને આંખોમાં સપના

૨૭ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૫૨ના રોજ જન્મેલા પ્રકાશ ઝા ભણવામાં તેજસ્વી હતા અને દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાંથી બી.એસસી.ની ડિગ્રી પણ મેળવી હતી. પરંતુ તેમનું દિલ કલામાં પરોવાયેલું હતું. ચિત્રકળા શીખવા માટે તેઓ ઘર છોડીને માયાનગરી મુંબઈ આવી ગયા. તે સમયે તેમની પાસે માત્ર ૩૦૦ રૂપિયા હતા. સંઘર્ષ એટલો કઠિન હતો કે અનેક રાતો તેમણે ફૂટપાથ પર વિતાવી અને ઘણીવાર ભૂખ્યા પેટે સૂવું પડતું હતું.

એક શૂટિંગે બદલી નાખી જિંદગી

મુંબઈમાં જ્યારે તેઓ ચિત્રકાર તરીકે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમને ફિલ્મ "ધર્મ"નું શૂટિંગ જોવાની તક મળી. કેમેરાની પાછળની દુનિયા અને ડાયરેક્ટરનું કામ જોઈને તેઓ મંત્રમુગ્ધ થઈ ગયા. તેમને સમજાયું કે જે વાત તેઓ કેનવાસ પર નથી કહી શકતા, તે કેમેરા દ્વારા લાખો લોકો સુધી પહોંચાડી શકાય છે. બસ, આ જ ક્ષણે તેમણે પીંછી છોડી કેમેરો પકડવાનો નિર્ણય લીધો અને પૂણેની પ્રતિષ્ઠિત ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (FTII) માં પ્રવેશ લીધો.

રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારોથી માંડીને બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મો સુધી

પ્રકાશ ઝાએ ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મોથી પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી અને તેમની પહેલી જ ડોક્યુમેન્ટરી "ફેસ આફ્ટર ધ સ્ટોર્મ" માટે નેશનલ એવોર્ડ જીતીને સૌને ચોંકાવી દીધા. ૧૯૮૪માં "હિપ હિપ હુરે" થી ફીચર ફિલ્મની શરૂઆત કર્યા પછી તેમણે પાછું વળીને જોયું નથી. "દામુલ," "મૃત્યુદંડ," "ગંગાજલ," અને "રાજનીતિ" જેવી ફિલ્મો દ્વારા તેમણે બતાવ્યું કે ફિલ્મો માત્ર મનોરંજન માટે જ નહીં, પણ સમાજને અરીસો બતાવવા માટે પણ હોય છે.

અંગત જીવનની સફર

વ્યવસાયિક સફળતાની સાથે તેમનું અંગત જીવન પણ ચર્ચામાં રહ્યું. ૧૯૮૫માં તેમણે જાણીતી અભિનેત્રી દીપ્તિ નવલ સાથે લગ્ન કર્યા હતા અને એક દીકરી દિશાને દત્તક લીધી હતી. જોકે, ૧૭ વર્ષના સાથ પછી તેઓ પરસ્પર સંમતિથી અલગ થયા હતા, છતાં આજે પણ તેઓ સારા મિત્રો છે. પ્રકાશ ઝાની આ સફર દરેક યુવાન માટે પ્રેરણારૂપ છે કે જો ઈરાદા મક્કમ હોય, તો ફૂટપાથથી રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર સુધીનો રસ્તો કાપી શકાય છે.