અમદાવાદ, 3 એપ્રિલ 2025: ઈસુ ખ્રિસ્તના દફન સ્થળ માનવામાં આવતા જેરુસલેમના ચર્ચ ઓફ ધ હોલી સેપલ્કરમાં થયેલી એક નવી પુરાતત્ત્વીય શોધે બાઇબલના વર્ણનને નવો આધાર આપ્યો છે. સંશોધકોએ ચર્ચના પાયા નીચે એક પ્રાચીન બગીચાના અવશેષો શોધ્યા છે, જે જ્હોનના શુભ સમાચાર (ગોસ્પેલ ઓફ જ્હોન)માં દર્શાવેલા વર્ણન સાથે મેળ ખાય છે. જ્હોન 19:41માં લખ્યું છે: “જ્યાં તેમને વધસ્તંભે જડવામાં આવ્યા, ત્યાં એક બગીચો હતો; અને તે બગીચામાં એક નવી કબર હતી, જેમાં હજુ સુધી કોઈને મૂકવામાં આવ્યું ન હતું. ત્યાં તેમણે ઈસુને મૂક્યા.”

શોધની વિગતો અને તારીખ:
રોમની સપિએન્ઝા યુનિવર્સિટીની ટીમે આ સ્થળ પરથી મળેલા છોડના અવશેષોનું વિશ્લેષણ કર્યું અને તેને ખ્રિસ્ત પૂર્વ યુગના સમયના ગણાવ્યા, જે ઈસુના વધસ્તંભ અને દફનના સમય (લગભગ 33 એડી)ની આસપાસનો છે. મુખ્ય પુરાતત્ત્વશાસ્ત્રી ફ્રાન્સેસ્કા રોમાના સ્ટાસોલાએ ‘ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇઝરાયેલ’ને જણાવ્યું, “શુભ સમાચારમાં કેલ્વેરી અને કબર વચ્ચે લીલો વિસ્તાર હોવાનો ઉલ્લેખ છે, અને અમે આ ખેતરોની ઓળખ કરી છે.” આ શોધમાં લગભગ 2,000 વર્ષ જૂના ઓલિવના ઝાડ અને દ્રાક્ષની વેલાઓના પુરાવા મળ્યા છે, જોકે હજુ કાર્બન-14 પરીક્ષણ પૂર્ણ થવાનું બાકી છે, જે આ નમૂનાઓની ચોક્કસ ઉંમર નક્કી કરશે.

ચર્ચનું ઐતિહાસિક મહત્ત્વ:
ચર્ચ ઓફ ધ હોલી સેપલ્કર દર વર્ષે લગભગ 40 લાખ શ્રદ્ધાળુઓને આકર્ષે છે. આ ચર્ચ, જેનો વ્યાસ લગભગ 5,400 ફૂટ છે, 335 એડીમાં રોમન સમ્રાટ કોન્સ્ટેન્ટાઇન પ્રથમના આદેશથી બનાવવામાં આવી હતી. તે સમયે રોમન દેવી વિનસના મંદિર પર બાંધકામ દરમિયાન એક કબર મળી હતી, જે ઈસુની કબર માનવામાં આવે છે. સ્ટાસોલાના જણાવ્યા મુજબ, ચર્ચના ફ્લોર નીચે છુપાયેલા સ્તરોએ પ્રાચીન જેરુસલેમના ઇતિહાસની નવી વિગતો ખોલી છે. “ચર્ચ એક ખાણ પર ઊભી છે, જે આશ્ચર્યજનક નથી, કારણ કે જેરુસલેમનો જૂનો શહેરનો મોટો ભાગ ખાણ પર જ બનેલો છે,” તેમણે કહ્યું.

પ્રાચીન ખાણથી ખેતર અને કબ્રસ્તાન:
સ્ટાસોલાએ જણાવ્યું કે આ ખાણ આયર્ન એજમાં સક્રિય હતી. ખાણ બંધ થયા પછી આ વિસ્તાર ખેતી માટે વપરાયો હતો. “નીચા પથ્થરની દિવાલો બનાવવામાં આવી હતી અને તેની વચ્ચે માટી ભરવામાં આવી હતી,” તેમણે ઉમેર્યું. આર્કિયોબોટેનિકલ શોધો જ્હોનના શુભ સમાચારના ઉલ્લેખને પ્રકાશિત કરે છે, જે તે સમયના જેરુસલેમથી પરિચિત કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા લખાયેલા કે એકઠા કરાયેલા માનવામાં આવે છે. ખેતી ઉપરાંત, આ પ્રાચીન ખાણને કબ્રસ્તાન તરીકે પણ ફેરવવામાં આવી હતી, જ્યાં ખડકોમાં કબરો કોતરવામાં આવી હતી. સ્ટાસોલાનું માનવું છે કે કોન્સ્ટેન્ટાઇને ઈસુની કબરની ચોક્કસ ઓળખ કરી હતી અને તેને આસપાસની કબરોથી અલગ કરવા ચર્ચ બનાવી હતી.

નવી શોધો અને ચર્ચનું રહસ્ય:
ટીમે ઈસુની કબર માનવામાં આવતા શ્રાઇનની નીચે એક ગોળાકાર માર્બલ બેઝ પણ શોધ્યો છે, જેની ઉંમર અને મૂળ જાણવા વધુ પરીક્ષણો કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, જુલાઈ 2024માં ઓસ્ટ્રિયન એકેડેમી ઓફ સાયન્સિસ (OeAW)ના પુરાતત્ત્વશાસ્ત્રીઓએ ચર્ચમાં એક ‘સનસનાટીભરી’ શોધની જાહેરાત કરી હતી. તેમને 1800ના દાયકામાં આગ લાગવાથી ગુમ થયેલી એક વેદી મળી, જે 8 ફૂટ લાંબી અને 5 ફૂટ પહોળી હતી. આ પથ્થર પર મધ્યયુગીન રોમન પ્રથા મુજબ રિબન આભૂષણો અને વિશિષ્ટ ચિહ્નો હતા, જેનાથી લાગે છે કે તે 1149માં પવિત્ર કરાયેલી વેદી હતી. આ વેદીનો આગળનો ભાગ પ્રવાસીઓના ગ્રેફિટીથી ઢંકાયેલો હતો, જેના કારણે તે સદીઓ સુધી અજાણ રહી.

કોસ્મેટેસ્ક ટેકનિકનું મહત્ત્વ:
આ વેદીની પાછળની બાજુએ ‘કોસ્મેટેસ્ક’ શૈલીની અનોખી સજાવટ મળી, જે પોપના રોમમાં ગિલ્ડ માસ્ટર્સ દ્વારા પેઢી દર પેઢી પસાર કરાતી માર્બલ સજાવટની વિશેષ ટેકનિક હતી. આ ટેકનિકમાં મોટી સપાટીઓને ઓછી માત્રામાં કિંમતી માર્બલથી ચોકસાઈપૂર્વક સજાવવામાં આવતી હતી. સંશોધકોનું માનવું છે કે આ કોસ્મેટેસ્ક વેદી પોપના આશીર્વાદથી બનાવવામાં આવી હશે. “પોપે ખ્રિસ્તી ધર્મના સૌથી પવિત્ર ચર્ચમાં નવી ઉચ્ચ વેદી બનાવવા કોસ્મેટેસ્ક માસ્ટરને જેરુસલેમ મોકલીને ખ્રિસ્તી ધર્મના શહેર પરના દાવાને ટેકો આપ્યો હતો,” એમ સંશોધકોએ જણાવ્યું.

ચર્ચ કે ગાર્ડન ટૂમ્બ?
આ શોધ ઈસુના દફન સ્થળ અંગેની ચર્ચા-ચિત્રાને વધુ ગરમ કરે છે. ઘણા વિદ્વાનો ચર્ચ ઓફ ધ હોલી સેપલ્કરને સાચું સ્થળ માને છે, કારણ કે ત્યાં પ્રથમ સદીની ખડકમાં કોતરેલી કબરો છે. જ્યારે અન્ય લોકો જેરુસલેમના ગાર્ડન ટૂમ્બને બાઇબલના વર્ણન સાથે વધુ સુસંગત ગણે છે. હજુ પણ, આ શોધ ચર્ચના ઐતિહાસિક મહત્ત્વને મજબૂત કરે છે અને બાઇબલની વાતને નવો પુરાવો પૂરો પાડે છે.