અમદાવાદ : ગુજરાત હાઈકોર્ટે એક વિદેશમાં જન્મેલી ભારતીય મૂળની મહિલાને પાસપોર્ટ આપવા માટે સત્તાવાળાઓને આદેશ આપીને એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. આ મહિલાનો જન્મ આફ્રિકાના મોઝામ્બિકમાં થયો હતો, પરંતુ તેના માતા-પિતા ભારતીય નાગરિક હોવાના કારણે તેણે વંશના આધારે ભારતીય નાગરિકતાનો દાવો કર્યો હતો.
 
કેસની વિગતો અને અરજદારની દલીલ
અરજદાર ડોલી ખિલંકકુમાર વડાલિયા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીની સુનાવણી દરમિયાન ન્યાયાધીશ નિરલ આર. મહેતાએ આ કેસની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં લીધી. અરજદારના વકીલે રજૂઆત કરી કે ડોલીનો જન્મ મોઝામ્બિકમાં થયો હતો, પરંતુ જ્યારે તે માત્ર 18 દિવસની હતી ત્યારે તે ભારત પરત આવી ગઈ હતી.

વકીલે દલીલ કરી કે પાસપોર્ટ ઓથોરિટી પાસે પાસપોર્ટ માટે અરજી કરતી વખતે તેમને કહેવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ ભારતની નાગરિક હોવા જોઈએ. જોકે, અરજદાર પાસે ભારતીય નાગરિકતા સાબિત કરતા તમામ જરૂરી દસ્તાવેજો, જેમ કે આધાર કાર્ડ, મતદાર ઓળખપત્ર, અને ચૂંટણી કાર્ડ હાજર છે.
 
વંશ દ્વારા નાગરિકતાનો કાયદો
વકીલે નાગરિકતા કાયદા, 1955ની કલમ 4(1)(b) તરફ કોર્ટનું ધ્યાન દોર્યું, જે મુજબ 10 ડિસેમ્બર, 1992ના રોજ અથવા તે પછી વિદેશમાં જન્મેલી વ્યક્તિ વંશના આધારે ભારતની નાગરિક ગણાશે, જો તેના માતા-પિતામાંથી કોઈ એક તેના જન્મ સમયે ભારતના નાગરિક હોય.

વકીલે જણાવ્યું કે અરજદારના માતા-પિતા બંને ભારતીય નાગરિક છે અને તેમની પાસે ભારતીય પાસપોર્ટ પણ છે. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે આ કલમ હેઠળ નાગરિકતા માટે અલગથી અરજી કરવાની કોઈ જરૂર નથી, કારણ કે વ્યક્તિને 'નાગરિક માનવામાં આવે છે'. તેથી, પાસપોર્ટ ઓથોરિટીએ ફક્ત તેના માતા-પિતાની નાગરિકતા ચકાસવી જોઈએ અને અરજી પર આગળ વધવું જોઈએ.
 
હાઈકોર્ટનો આદેશ
કોર્ટે આ મામલે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું કે, "અરજદારને આજથી એક અઠવાડિયાની અંદર ઓથોરિટીનો સંપર્ક કરવા દો, અને જો આવી કોઈ અરજી દાખલ કરવામાં આવે છે, તો પાસપોર્ટ અધિકારીને નાગરિકતા અધિનિયમ, 1955 અને પાસપોર્ટ અધિનિયમ, 1967 ની જોગવાઈઓને ધ્યાનમાં રાખીને બે અઠવાડિયાના સમયગાળામાં તે જ નિર્ણય લેવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવે છે."

કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે, પાસપોર્ટ ઓથોરિટીનો નિર્ણય કોર્ટના રેકોર્ડ પર પણ મૂકવામાં આવશે. આ ચુકાદો એવા ઘણા ભારતીય મૂળના લોકો માટે આશાનું કિરણ બન્યો છે જેઓ વિદેશમાં જન્મ્યા છે પરંતુ ભારતીય નાગરિકતાનો દાવો કરવા માંગે છે. આ નિર્ણય સ્પષ્ટ કરે છે કે કાયદાની જોગવાઈઓનું પાલન થવું જોઈએ અને માત્ર જન્મસ્થળના આધારે નાગરિકતાનો ઇનકાર કરી શકાય નહીં.