અમદાવાદ:ગુજરાત સહિત સમગ્ર દેશમાં નકલી દવાઓનું નેટવર્ક જે રીતે ફેલાઈ રહ્યું છે, તેને રોકવા માટે કેન્દ્ર સરકારે હવે ટેકનોલોજીનું શસ્ત્ર ઉગામ્યું છે. ઉત્તર ભારતની બોગસ કંપનીઓ દ્વારા બનાવવામાં આવતી અને રાજ્યના બજારોમાં છૂપી રીતે ઘૂસાડી દેવામાં આવતી નકલી દવાઓથી પ્રજાના સ્વાસ્થ્યને ગંભીર ખતરો રહેતો હતો. આ સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ માટે કેન્દ્રના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગ હેઠળના 'ઇન્ડિયન ફાર્માકોપિયા કમિશન' (IPC) એ ખાસ QR કોડ સ્કેનિંગ સિસ્ટમ લોન્ચ કરી છે. હવે કોઈપણ સામાન્ય નાગરિક પોતાના સ્માર્ટફોનથી દવાની સ્ટ્રીપ પર રહેલો કોડ સ્કેન કરીને જાણી શકશે કે તે દવા અસલી છે કે કોઈ નકલી ફેક્ટરીમાં બની છે.

આ નવી વ્યવસ્થા હેઠળ, સરકારે અત્યાર સુધીમાં સૌથી વધુ વપરાતી 262 જેટલી દવાઓને QR કોડ સ્કેનિંગના દાયરામાં લાવી દીધી છે. જોકે, આ દવાઓ હજારો અલગ-અલગ બ્રાન્ડ નેમથી વેચાતી હોવાથી, વ્યવહારિક રીતે હજારો પ્રોડક્ટ્સ અત્યારે સુરક્ષિત બની ગઈ છે. 'ધ ફેડરેશન ઓફ ગુજરાત સ્ટેટ કેમિસ્ટ એન્ડ ડ્રગિસ્ટ' ના પ્રમુખ જશુભાઈ પટેલે આ નિર્ણયને આવકારતા જણાવ્યું છે કે, જે રીતે નિકાસ કરવામાં આવતી દવાઓ પર બારકોડ ફરજિયાત છે, તેવી જ રીતે સ્થાનિક બજારમાં પણ 100 ટકા દવાઓ પર આ સિસ્ટમ લાગુ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. આનાથી દવાના પેકેટ પર QR કોડ છાપવો હવે ફાર્મા કંપનીઓ માટે અનિવાર્ય બની જશે.

ગ્રાહકોની સુવિધા માટે એક વિશેષ ટોલ-ફ્રી નંબર 18001803024 પણ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. જો સ્કેનિંગ દરમિયાન કોઈ દવા શંકાસ્પદ જણાય અથવા તેના ડેટામાં વિસંગતતા જોવા મળે, તો નાગરિકો આ નંબર પર તાત્કાલિક ફરિયાદ નોંધાવી શકશે. આ ઉપરાંત, આ સિસ્ટમ દ્વારા માત્ર અસલી-નકલીની જ નહીં, પણ 'એડવર્સ ડ્રગ રિએક્શન' એટલે કે દવાની આડઅસર અંગેની માહિતી પણ સીધી સરકાર સુધી પહોંચાડી શકાશે. દરેક કેમિસ્ટ અને હોલસેલરને સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ પોતાની દુકાનોના કાઉન્ટર પર ગ્રાહકોની નજર પડે તે રીતે QR કોડના પોસ્ટરો લગાવે, જેથી લોકોમાં જાગૃતિ આવે.

હાલમાં ભારતની ઘણી કંપનીઓ હજુ પણ સ્થાનિક વેચાણ માટે QR કોડનો ઉપયોગ કરવામાં આળસ કરી રહી છે, જેનો ફાયદો ઉઠાવીને નકલી દવાઓનું રેકેટ ચલાવનારા લોકો સક્રિય રહે છે. આથી જ, ગુજરાત કેમિસ્ટ એસોસિયેશન અને રાષ્ટ્રીય કક્ષાની સંસ્થાઓએ કેન્દ્ર સરકારને પત્ર લખીને માંગ કરી છે કે દેશમાં વેચાતી નાની-મોટી દરેક દવાને આ ડિજિટલ રક્ષાકવચ હેઠળ આવરી લેવામાં આવે. આ કડક અમલીકરણથી ભવિષ્યમાં નકલી દવાઓના વેચાણ પર સંપૂર્ણ બ્રેક લાગશે અને દર્દીઓને શુદ્ધ તેમજ ગુણવત્તાયુક્ત દવાઓ મળતી થશે. સરકારની આ જાહેરાતથી ફાર્મા સેક્ટરમાં પણ પારદર્શિતા વધવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.