અમદાવાદ,તા.૩૦: છેલ્‍લા પાંચ વર્ષમાં અમદાવાદ નકલી GST બિલિંગ અને બોગસ ઇનપુટ ટેક્‍સ ક્રેડિટ (ITC) છેતરપિડી માટે ગુજરાતનું સૌથી મોટું હોટસ્‍પોટ તરીકે ઉભરી આવ્‍યું છે, જેમાં અમલીકરણ એજન્‍સીઓ વારંવાર શેલ કંપનીઓ, ડમી ડિરેક્‍ટરો અને કાગળના વ્‍યવહારો સાથે સંકળાયેલા ઉચ્‍ચ-મૂલ્‍યના કૌભાંડોનો પર્દાફાશ કરી રહી છે.

રાજ્‍ય GST (SGST) વિભાગ અને GST ઇન્‍ટેલિજન્‍સ ડિરેક્‍ટોરેટ જનરલ (DGGI) દ્વારા ૨૦૧૯ થી ૨૦૨૬ ની શરૂઆતમાં કરવામાં આવેલી તપાસના ડેટા દર્શાવે છે કે ગુજરાતમાં હજારો કરોડ રૂપિયાના નકલી ઇન્‍વોઇસ બનાવવામાં આવ્‍યા હતા, જેમાં અમદાવાદ સતત મુખ્‍ય કેસોના કેન્‍દ્રમાં હતું.

આ વલણ સૌપ્રથમ ૨૦૧૯માં સ્‍પષ્ટ થયું, જ્‍યારે તપાસકર્તાઓએ વડોદરા સ્‍થિત ૬૬ ડમી કંપનીઓના નેટવર્કનો પર્દાફાશ કર્યો જેણે લગભગ ૧,૨૧૦ કરોડ રૂપિયાના નકલી ઇન્‍વોઇસ જારી કર્યા હતા, જેના કારણે ૧૭૭ કરોડ રૂપિયાના બોગસ ITC દાવાઓ શક્‍ય બન્‍યા હતા. તે જ વર્ષે ભાવનગરમાં ૧,૩૨૪ કરોડ રૂપિયાના નકલી બિલિંગ અને ૨૧૩ કરોડ રૂપિયાના ITC ચોરીના કૌભાંડનો કેસ સામે આવ્‍યો હતો, સાથે જ સુરતમાં ૪૨ કરોડ રૂપિયાના બોગસ ઇન્‍વોઇસનો કેસ પણ સામે આવ્‍યો હતો.

૨૦૨૦-૨૧માં, CGST અધિકારીઓએ હિંમતનગર, પાટણ અને ગાંધીનગરમાં કાર્યરત શેલ કંપનીઓ સાથે જોડાયેલા લગભગ ૧૭૩ કરોડ રૂપિયાના નકલી ITC દાવાઓ શોધી કાઢ્‍યા હતા, જે સંકેત આપે છે કે આવી છેતરપિડી મોટા શહેરોની બહાર પણ ફેલાઈ રહી છે.

૨૦૨૧-૨૨માં DGGI એ અમદાવાદ અને જામનગરમાં ફેલાયેલા એક મોટા નકલી ઇન્‍વોઇસિંગ નેટવર્કનો પર્દાફાશ કર્યો હતો, જેમાં ૧,૪૦૩ કરોડ રૂપિયાના બોગસ બિલ અને ૨૫૨ કરોડ રૂપિયાના નકલી ITCનો સમાવેશ થતો હતો. આ જ સમયગાળામાં, સ્‍થાનિક પોલીસ અને GST ટીમોએ એકલા અમદાવાદમાં જ ૨,૪૩૫ કરોડ રૂપિયાના નકલી ઇન્‍વોઇસનો ખુલાસો કર્યો હતો, જે મોટાભાગે વેપારીઓ અને બુલિયન વ્‍યવસાયો સાથે જોડાયેલા હતા.

આધાર સાથે જોડાયેલા GST છેતરપિંડીની ૨૦૨૨-૨૩માં રાષ્ટ્રવ્‍યાપી તપાસમાં જાણવા મળ્‍યું હતું કે આવા લગભગ ૨૫ ટકા કેસોમાં ગુજરાત કનેક્‍શન હતા. રાજ્‍યમાં ૨,૭૦૦ થી વધુ શંકાસ્‍પદ GST નોંધણીઓ શોધી કાઢવામાં આવી હતી, જેમાં ઘણી વાસ્‍તવિક વ્‍યવસાયિક પ્રવૃત્તિ વિના ITC ચોરી કરવા માટે આધાર વિગતોમાં ફેરફાર કરીને મેળવવામાં આવી હતી.

અત્‍યાર સુધીનો સૌથી મોટો કૌભાંડ ૨૦૨૩-૨૪માં બહાર આવ્‍યું હતું, જ્‍યારે SGST અધિકારીઓએ ૬,૦૩૦ કરોડ રૂપિયાના બોગસ ઇન્‍વોઇસનો પર્દાફાશ કર્યો હતો, જેના કારણે અંદાજે ૯૧૦ કરોડ રૂપિયાની કરચોરી થઈ હતી. તપાસ હેઠળ રહેલી ૨૮૨ કંપનીઓમાંથી ૮૪ અમદાવાદમાં નોંધાઈ હતી - જે ગુજરાતના કોઈપણ શહેરમાં સૌથી વધુ છે.

આ ગતિ ૨૦૨૪ અને ૨૦૨૫ સુધી ચાલુ રહી. ૨૦૨૪ ના અંતમાં અમદાવાદમાં લગભગ ૨૦૦ કરોડ રૂપિયાના બોગસ ITC છેતરપિંડી માટે ચાર લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. શહેરના એક ફાર્માસ્‍યુટિકલ જૂથે ૨૦૨૬ની શરૂઆતમાં લિક્‍ડ એન્‍ટિટી દ્વારા રૂ.૧૧૪.૮૯ કરોડના કરપાત્ર વ્‍યવહારો અને રૂ. ૨૦.૬૮ કરોડના ખોટા ITC દાવાઓ કર્યા હોવાનું બહાર આવ્‍યું હતું. ઓક્‍ટોબર ૨૦૨૫ માં, SGST અધિકારીઓએ જામનગર સ્‍થિત ચાર્ટર્ડ એકાઉન્‍ટન્‍ટના નેતૃત્‍વ હેઠળ રૂ. ૫૬૦ કરોડના નકલી બિલિગ રેકેટનો પણ પર્દાફાશ કર્યો, જેના પરિણામે ૧૪ બિન-અસલી કંપનીઓમાં રૂ. ૧૧૨ કરોડની કરચોરી થઈ.

નકલી GST બિલિંગ નેટવર્ક્‍સ સામાન્‍ય રીતે ડમી ઓળખ, નકલી સરનામાં અને દુરુપયોગ કરાયેલ આધાર વિગતોનો ઉપયોગ કરીને કંપનીઓની નોંધણી કરે છે. તેઓ માલના વાસ્‍તવિક પુરવઠા વિના ઇન્‍વોઇસ જારી કરે છે, અને નકલી ITC કાં તો કમિશન માટે વેચવામાં આવે છે અથવા કર જવાબદારી ઘટાડવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે, SGSTના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્‍યું હતું.

શંકાસ્‍પદ પ્રવૃત્તિને ટ્રેક કરવા માટે અમલીકરણ એજન્‍સીઓ ડેટા એનાલિટિક્‍સ અને સંકલનને વધારી રહી છે, અધિકારીઓ સ્‍વીકારે છે કે છેતરપિંડી કરનારાઓ ઝડપથી અનુકૂલન સાધી લે છે.