સુરત - સુરત જિલ્લાના માંડવી તાલુકાના આદિવાસી બલેઠી ગામે જંગલ સંરક્ષણ અને સંયુક્ત વન વ્યવસ્થાપન (JFM) ક્ષેત્રે એક અદ્ભુત અને પ્રેરણાદાયી ઇતિહાસ સર્જ્યો છે. ક્યારેક ધોવાણ અને દુષ્કાળના કારણે ઉજ્જડ બનેલા પહાડો આજે સ્થાનિક ગ્રામજનોની અથાક મહેનતથી સમૃદ્ધ હરિયાળા જંગલોમાં પરિવર્તિત થઈ ચૂક્યા છે.

જંગલ પુનઃનિર્માણની ઐતિહાસિક સફર:
વર્ષ ૧૯૮૬ થી ૧૯૮૮ દરમિયાન સતત ત્રણ વર્ષ સુધી પડેલા દુષ્કાળના પ્રકોપના કારણે બલેઠી ગામની આસપાસના જંગલો સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થઈ ગયા હતા. તે કપરા સમયમાં ગામના વડીલ જાગુદાદા અને કિશોરભાઈ ચૌધરીની દીર્ઘદ્રષ્ટિપૂર્ણ આગેવાની હેઠળ ગ્રામજનોએ જાતે જ પોતાના જંગલનું સંરક્ષણ કરવાનો સંકલ્પ કર્યો હતો. આ ભગીરથ અને પ્રેરણાદાયી કાર્યને વર્તમાન સમયમાં બલેઠી ગામના જંગલ પુનઃનિર્માણ અને ગ્રામ વિકાસ સમિતિના પ્રમુખ વિનયભાઈ કિશોરભાઈ ચૌધરી તથા સમસ્ત ગ્રામજનો દ્વારા વધુ મજબૂતીથી આગળ ધપાવવામાં આવી રહ્યું છે.

'સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ' અને તાલીમ કેન્દ્રની પહેલ:
ગ્રામજનોએ સાથે મળીને બલેઠી ગામની ઐતિહાસિક શાળાના પુનરાવર્તિત મકાનને 'સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ' તરીકે વિકસાવવા માટે વન વિભાગ સમક્ષ રજૂઆત કરી હતી. તાજેતરમાં વન અને પર્યાવરણ મંત્રી અર્જુન મોઢવાડીયા તથા રાજ્ય મંત્રી પ્રવીણ માળીના માર્ગદર્શન હેઠળ આ કેન્દ્રને શરૂ કરવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવાયો છે. આગામી પાંચ વર્ષમાં આ 'સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ' દ્વારા ગુજરાતની ૩,૪૧૪ JFM સમિતિઓમાંથી ૨,૫૦૦ સમિતિઓના આશરે ૭,૫૦૦ સભ્યોને બલેઠીના અનુભવી ગ્રામજનો દ્વારા વન સંવર્ધનની તાલીમ પૂરી પાડવામાં આવશે, જેનાથી રાજ્યના અન્ય ગામો પણ પ્રેરણા મેળવશે.

બલેઠી મોડેલની અનોખી લાક્ષણિકતાઓ:
 * સખ્ત સુરક્ષા અને પહેરો: ગામના દરેક ઘરમાંથી એક સભ્યની અનિવાર્ય ભાગીદારી સાથે કુલ ૧૫ પેટ્રોલીંગ ટુકડીઓ બનાવીને જંગલની કડક ચોકી-પહેરો રાખવામાં આવ્યો છે.
 * ઉત્પાદનની ન્યાયિક વહેંચણી: રક્ષિત જંગલમાંથી મળતું ઘાસ, લાકડાં અને વાંસ જેવા વન ઉત્પાદનો તમામ ગ્રામીણ સભ્યો વચ્ચે સમાન ધોરણે વહેંચવામાં આવે છે.
 * આજીવિકા અને ઇકો-ફ્રેન્ડલી વિકલ્પો: જંગલ પરનું બળતણનું દબાણ ઘટાડવા માટે ગામમાં ૧૬૨ બાયોગેસ પ્લાન્ટ અને ૪ ચેકડેમનું સફળ નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે.
 * સહકારી મંડળીની સ્થાપના: આ પ્રવૃત્તિને કાયદાકીય સ્વરૂપ આપવા માટે 'જંગલના પુનઃ નિર્માણ અને ગ્રામ વિકાસ સહકારી મંડળી લિ.' તરીકે નોંધણી કરાવીને ૨૨૯ હેક્ટર જંગલ વિસ્તાર માટે સત્તાવાર 'અધિકાર પત્ર' મેળવવામાં આવ્યા છે.

રાષ્ટ્રીય સ્તરે સન્માન અને આર્થિક સમૃદ્ધિ:
બલેઠી ગામની આ ઉત્કૃષ્ટ પર્યાવરણીય કામગીરીની નોંધ લઈને વર્ષ ૧૯૯૮માં નવી દિલ્હી ખાતે તત્કાલીન કેન્દ્રીય વન મંત્રીના હસ્તે આ ગામને પ્રતિષ્ઠિત ‘ઇન્દિરા પ્રિયદર્શિની વૃક્ષમિત્ર એવોર્ડ’ અને રૂ. ૫૦ હજાર રોકડા તથા પ્રશસ્તિપત્ર એનાયત કરવામાં આવ્યું હતું. આ વન સંરક્ષણના કારણે ગામમાં પર્યાવરણીય સુધારાની સાથે મોટો આર્થિક લાભ પણ થયો છે. ગામમાં દૂધનું ઉત્પાદન વધીને પ્રતિ માસ આશરે ૧૨ થી ૧૩ હજાર લીટર સુધી પહોંચ્યું છે, ઘાસચારાની ઉપજમાં ૭ ગણો મોટો વધારો નોંધાયો છે અને વાંસના વેચાણથી ગ્રામીણ મંડળીને રૂ. ૧૭.૭ લાખથી વધુની આવક થઈ છે. આ ઉપરાંત વન વિભાગ દ્વારા પીવાના પાણીની પાઇપલાઇન, રસ્તા અને સિલાઈ વર્ગ જેવા રૂ. ૫૯.૪ લાખથી વધુના વિકાસકામો પણ પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા છે.

બલેઠી ગામની આ અદ્ભુત સફળતાથી પ્રેરણા લઈને હવે માંડવી તાલુકાના અમરકુઈ અને વાંકલ સહિતના આશરે ૬૫ થી વધુ ગામો પણ પોતાના વિસ્તારના જંગલોનું રક્ષણ અને સંવર્ધન કરવા માટે આગળ આવી રહ્યા છે, જે સમગ્ર રાજ્ય માટે ગર્વની વાત છે.