વડોદરા: નકલી ઈ-ચલાણના નામે સાયબર ઠગો પહેલાં વાહનમાલિકને કાનૂની કાર્યવાહીનો ડર બતાવે છે. સંદેશામાં વાહનનો સાચો અથવા દેખાવમાં સાચો લાગે એવો નંબર લખીને તાત્કાલિક રૂપિયા ૫૦૦, ૬૦૦ કે ૧,૦૦૦નું ચલાણ ભરવાનું કહેવામાં આવે છે.

સંદેશા સાથે આપેલી લિંક ખોલતાં સરકારી વેબસાઇટ જેવી દેખાતી નકલી સાઇટ ખૂલે છે. તેમાં વાહન નંબર નાખતાં કથિત ચલાણ દર્શાવવામાં આવે છે. કેટલીક નકલી સાઇટ ઉપર ગમે તે વાહન નંબર નાખવા છતાં દંડ બાકી હોવાનું બતાવવામાં આવતું હોવાનો સાયબર નિષ્ણાતોનો દાવો છે.

ઠગો કેટલીક વખત યુપીઆઈ પેમેન્ટનો વિકલ્પ બંધ રાખીને માત્ર ક્રેડિટ અથવા ડેબિટ કાર્ડ નંબર, સમાપ્તિ તારીખ, સુરક્ષા કોડ અને ઓટીપી માગે છે. આ વિગતો દાખલ થતાં જ બેન્ક ખાતામાંથી નાણાં ઉપાડી લેવામાં આવે છે.

બીજી અને વધુ ખતરનાક પદ્ધતિમાં ‘આરટીઓ ચલાણ ડોટ એપીકે’, ‘આરટીઓ ઈ-ચલાણ ડોટ એપીકે’, ‘એમ પરિવહન ડોટ એપીકે’ અથવા તેના જેવું નામ ધરાવતી એન્ડ્રોઇડ એપ્લિકેશન ફાઇલ વોટ્સએપ ઉપર મોકલવામાં આવે છે. સર્ટ-ઇનની સત્તાવાર ચેતવણી પ્રમાણે આવી ફાઇલ ફોનમાં ઇન્સ્ટોલ થયા બાદ નકલી પેમેન્ટ સ્ક્રીન બતાવી બેન્કિંગ ઓળખ ચોરી શકે છે અને સંદેશા વાંચવાની પરવાનગી મેળવી ઓટીપી પણ મેળવી શકે છે.

વડોદરાના સાયબર નિષ્ણાત મયૂર ભૂસાવળકરના જણાવ્યા પ્રમાણે ઠગો ‘વ્હીકલ બચાવો’ જેવા વિશ્વાસ ઉપજાવતા નકલી નામથી વોટ્સએપ બિઝનેસ એકાઉન્ટ બનાવી લોકોને ફસાવે છે. શંકાસ્પદ વિદેશી નંબરો, જેમાં શરૂઆતમાં પ્લસ એક અને ૫૫૫ જેવા અંકો દેખાતા હોય, તેમાંથી પણ આવા સંદેશા આવ્યાની ફરિયાદો છે.

વાઘોડિયા રોડ વિસ્તારની એક શાળાના આચાર્યને મોકલાયેલી શંકાસ્પદ એપ ઇન્સ્ટોલ થતાં તેમનું વોટ્સએપ એકાઉન્ટ કબજે થયું હોવાનો સ્થાનિક અહેવાલમાં દાવો કરાયો છે. ત્યારબાદ આચાર્યના નામે શાળાના સત્તાવાર ગ્રૂપમાં ફાઇલ મોકલાતાં અન્ય શિક્ષકોએ પણ તેને ડાઉનલોડ કરી હતી. શિક્ષકોએ સમયસર બેન્ક ખાતાંમાં ડેબિટ વ્યવહાર બંધ કરાવતાં મોટી નાણાકીય નુકસાની ટળી હોવાનું જણાવાયું છે. આ ચોક્કસ ઘટનાની જાહેર પોલીસ ફરિયાદની સ્વતંત્ર વિગતો ઉપલબ્ધ નથી.

આચાર્ય ઉપરાંત રિસોર્ટ સંચાલક સહિત અન્ય લોકો પણ આવા સંદેશા અને એપીકે ફાઇલથી વોટ્સએપ હેકિંગનો ભોગ બન્યા હોવાનો નિષ્ણાતનો દાવો છે. જોકે તમામ પીડિતો પોલીસ ફરિયાદ નોંધાવતા નથી. ફોન ફરી શરૂ થઈ જાય અથવા વોટ્સએપ પરત મળી જાય પછી ફરિયાદ ન કરવાથી ઠગોની સાચી સંખ્યા અને ગુનાનું પ્રમાણ બહાર આવતું નથી.

ગુજરાતમાં આવા ગંભીર કેસો અગાઉ નોંધાઈ ચૂક્યા છે. અમદાવાદના એક એકાઉન્ટન્ટે નકલી ઈ-ચલાણ એપીકે ઇન્સ્ટોલ કર્યા બાદ ઠગોએ તેમના નામે બે તાત્કાલિક લોન લઈને અને ખાતામાંથી નાણાં ઉપાડી કુલ રૂપિયા ૧૦.૭ લાખની છેતરપિંડી કરી હતી. અન્ય એક અમદાવાદી કંપનીના ખાતામાંથી નકલી આરટીઓ એપ બાદ રૂપિયા ૩૧.૪૨ લાખની ગેરકાયદે લેવડદેવડ થઈ હતી.

વડોદરાના એક વેપારીએ નકલી આરટીઓ ઈ-ચલાણ એપ ઇન્સ્ટોલ કર્યા બાદ ત્રણ બેન્ક ખાતામાંથી રૂપિયા ૩૯ લાખથી વધુની લેવડદેવડ થઈ હતી. તેમાંથી રૂપિયા ૪.૯ લાખનો એક વ્યવહાર પરત થતાં અંતિમ નુકસાન આશરે રૂપિયા ૩૪.૭૫ લાખ રહ્યું હતું.

અહેવાલમાં ઈ-ચલાણ-પરિવહન ડોટ ઇન, ઈ-ચલાણ-પરિવહન ડોટ કો, ઈ-ચલાણવાહન ડોટ ઇન, પરિવહન-ચલાણ ડોટ ઓનલાઇન અને આરટીઓ-ચલાણ-પે ડોટ એક્સવાયઝેડ જેવા ગેરઅધિકૃત દેખાતા સરનામાંથી દૂર રહેવા જણાવાયું છે. કોઈ સરનામામાં ‘પરિવહન’ કે ‘ચલાણ’ શબ્દ હોવો માત્રથી તે સરકારી બની જતું નથી.

વોટ્સએપ કે સંદેશામાં આવેલી અજાણી લિંક ઉપર ક્લિક ન કરવું, પ્લે સ્ટોર અથવા એપલના સત્તાવાર સ્ટોર સિવાયથી એપ ડાઉનલોડ ન કરવી, ફોનના સંદેશા અને કોલ વાંચવાની પરવાનગી અજાણી એપને ન આપવી તથા વોટ્સએપમાં બે-સ્તરીય ચકાસણી ચાલુ રાખવી જોઈએ.

ગ્રૂપમાં શંકાસ્પદ ફાઇલ આવે તો મોકલનાર ઓળખીતો હોવા છતાં પહેલાં ફોન કરીને ખરાઈ કરવી. તેનું એકાઉન્ટ હેક થયું હોય શકે છે. ગ્રૂપના સંચાલકે શંકાસ્પદ એકાઉન્ટને તાત્કાલિક દૂર કરવું અને અન્ય સભ્યોને ફાઇલ ન ખોલવા ચેતવવા જોઈએ.

 

વડોદરા સહિત ગુજરાતમાં વાહનના ઈ-ચલાણના નામે વોટ્સએપ અને સંદેશા મારફતે નકલી લિંક તથા એપીકે ફાઇલ મોકલીને મોબાઇલ કબજે કરવાના બનાવો વધી રહ્યા છે. ફાઇલ ઇન્સ્ટોલ થતાં જ ઠગો સંદેશા, ઓટીપી, કોલ, સંપર્કો અને બેન્કિંગ વિગતો સુધી પહોંચે છે. કેન્દ્રની સાયબર સુરક્ષા એજન્સીએ પણ માર્ચ ૨૦૨૬માં ‘આરટીઓ ચલાણ’ના નામે ફેલાતા એન્ડ્રોઇડ માલવેર અંગે સત્તાવાર ચેતવણી જાહેર કરી છે.

સત્તાવાર ઈ-ચલાણ ક્યારેય એપીકે ફાઇલમાં આવતું નથી

પરિવહન મંત્રાલયના સત્તાવાર ઈ-ચલાણ પોર્ટલે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે નકલી વેબસાઇટ અને મોબાઇલ એપથી સાવધાન રહેવું. સત્તાવાર તંત્ર ફોન, ઈ-મેલ, સંદેશા કે અજાણી લિંક મારફતે પાસવર્ડ, ઓટીપી અથવા પેમેન્ટની ગુપ્ત વિગતો માગતું નથી. ચલાણની ખરાઈ માત્ર સત્તાવાર પરિવહન પોર્ટલ ઉપર જ કરવી.

નાણાં કપાય તો તાત્કાલિક ૧૯૩૦ પર ફોન કરો

સાયબર નાણાકીય છેતરપિંડી થાય તો તરત રાષ્ટ્રીય સાયબર હેલ્પલાઇન નંબર ૧૯૩૦ ઉપર જાણ કરવી, સંબંધિત બેન્ક ખાતાં અને કાર્ડ બ્લોક કરાવવા તથા રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઇમ પોર્ટલ ઉપર ફરિયાદ નોંધાવવી. વહેલી જાણથી નાણાં આગળ ટ્રાન્સફર થતાં અટકાવવાની શક્યતા વધી શકે છે.