ગાંધીનગર :માધ્યમિક શિક્ષણ પ્રણાલીમાં ન્યાય, જવાબદારી,પારદર્શિતા, સર્વસમાવેશક અને કાર્યક્ષમતા વધારવા માટેના ઉમદા હેતુથી ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ અધિનિયમ-૧૯૭૨માં સુધારા વિધેયક' પસાર કરવામાં આવ્યું

જેનાથી રાજ્યની શૈક્ષણિક ઇકો-સિસ્ટમને નીચે મુજબના વ્યાપક ફાયદાઓ થશે.

Ø અનુદાનિત(ગ્રાન્ટેડ) અને સંપૂર્ણ ખાનગી (નોન-ગ્રાન્ટેડ) શાળાઓની સ્પષ્ટ કાનૂની વ્યાખ્યાઓથી વહીવટી ગૂંચવણો દૂર થશે અને બોર્ડનું નિયંત્રણ વધુ અસરકારક બનશે.

Ø સ્પેશિયલ એજ્યુકેટર'ની નવી કાનૂની જોગવાઈથી તેઓની ભરતી થશે જેનાથી રાજ્યના દિવ્યાંગ અને વિશેષ જરૂરિયાતવાળા બાળકોને સમાન શૈક્ષણિક તકો અને નિષ્ણાંત શિક્ષકોનું માર્ગદર્શન પ્રાપ્ત થશે. દિવ્યાંગ વિદ્યાર્થીઓને અન્ય વિદ્યાર્થીઓની જેમ જ શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં યોગ્ય અને તેમને અનુકૂળ પર્યાપ્ત તકો મળી રહેશે. જેનાથી રાજ્યની શાળાઓમાં દિવ્યાંગ તથા વિશેષ જરૂરિયાત ધરાવતા બાળકો (CWSN) માટે ‘સમાવેશી શિક્ષણ’(Inclusive Education) નો અધિકાર કાયદાકીય રીતે વધુ સુદ્રઢ બનશે.

Ø સરકાર સહાયિત (ગ્રાન્ટેડ) શાળાઓ માટે: નોંધાયેલી સરકારી સહાયિત ગ્રાન્ટેડ માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળાઓના આચાર્યો, શિક્ષકો, સ્પેશિયલ એજ્યુકેટર અને બિન-શૈક્ષણિક સ્ટાફની લાયકાત, કાર્યપદ્ધતિ અને પસંદગી પદ્ધતિ રાજ્ય સરકાર દ્વારા નિયમોથી (by rules) નક્કી કરવામાં આવશે.

Ø સંપૂર્ણ ખાનગી (નોન-ગ્રાન્ટેડ) શાળાઓ માટે: નોંધાયેલી ખાનગી માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળાઓના આચાર્યો, શિક્ષકો, સ્પેશિયલ એજ્યુકેટર અને બિન-શૈક્ષણિક સ્ટાફની માત્ર લાયકાત (Qualification) રાજ્ય સરકાર દ્વારા નિયમોથી નક્કી કરવામાં આવશે. 

Ø સ્ટાફની ભરતીમાં હવે રાજ્ય સરકારની પ્રવર્તમાન અનામત નીતિનો સંપૂર્ણ અમલ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવ્યો છે.

Ø વિદ્યાર્થીઓના વ્યાપક હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને શાળા સંચાલકો દ્વારા કરવામાં આવતી ગંભીર બેદરકારીઓ અને નિયમભંગ બદલ આકરા દંડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે;  જેમાં

૧      જો સંચાલક અનુદાનિત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળા ગેરકાયદેસર રીતે આચાર્ય કે શિક્ષકની નિમણૂક કરે તો અગાઉ માત્ર ૧,૦૦૦ રૂપિયાના દંડની જોગવાઈ હતી. હવે નવા સુધારા મુજબ આ જોગવાઈનું ઉલ્લંઘન કરનારને રૂપિયા દસ લાખ સુધીના દંડની જોગવાઈ કરેલ છે. જેનાથી સમગ્ર રાજ્યમાં ભરતી પ્રક્રિયા પારદર્શક અને સરળ બનશે. 

૨     ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ દ્વારા નોંધણી થયા સિવાય કોઈપણ શાળા શિક્ષણ આપી શકશે નહી એવી જોગવાઈ છે. અગાઉ આ જોગવાઈનો ભંગ કરનારને માત્ર ૧ લાખથી ૨ લાખ રૂપિયા સુધીના દંડની જોગવાઈ હતી. પરંતુ નવી કડક જોગવાઈ મુજબ કસૂરવારને ઓછામાં ઓછા એક વર્ષની અને વધુમાં વધુ બે વર્ષની કેદ અથવા ૧૦ લાખ થી ૧૫ લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ અથવા તે બંનેની શિક્ષાનું પ્રાવધાન કરવામાં આવેલ છે. આ પ્રાવધાનથી રાજ્યમાં અમાન્ય શાળાઓ ચાલશે નહી.

૩    અધિનિયમની અગાઉની જોગવાઈમાં શૈક્ષણિક સત્ર દરમિયાન, બોર્ડને ૦૬(છ) મહિનાની નોટિસ આપ્યા વિના જો કોઈ સંચાલક પોતાની મનમાનીથી શાળા બંધ કરી દે તો માત્ર ૧,૦૦૦ રૂપિયાનો દંડ હતો. હવે પછી, નવી સુધારેલ જોગવાઈ મુજબ બોર્ડને જાણ કર્યા વગર જો કોઈ સંચાલક બોર્ડમાં નોંધાયેલ માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળા પોતાની મનમાનીથી બંધ કરે તો આવા બેજવાબદાર સંચાલકોને ૨૦ લાખ રૂપિયાનો આકરો દંડ ફટકારવામાં આવશે. જેથી કરીને વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે ચેડાં થઈ શકે નહી.

Ø અધિનિયમની કલમ-3(2) Class-B-Elected Members માટે કુલ ત્રણ સુધારાઓ સૂચવ્યા છે.

· ૧.ક્રમ-૩ ની અગાઉની જોગવાઈમાં ઉત્તર બુનિયાદી શાળાઓ (Post basic schools) સિવાયની નોંધાયેલી શાળાઓના શિક્ષકો દ્વારા પોતાના માંથી એક સભ્ય ચૂંટવામાં આવતો હતો. હવે નવા સુધારામાં ઉત્તર બુનિયાદી શાળાઓ અને સરકારી શાળાઓ સિવાયની નોંધાયેલી માધ્યમિક શાળાઓના શિક્ષકો દ્વારા પોતાનામાંથી એક સભ્ય ચૂંટવામાં આવશે. (સરકારી શાળાઓ, ઉચ્ચત્તર બુનિયાદી શાળાઓ અને ઉચ્ચત્તર માધ્યમિક શાળાઓના પ્રતિનિધિત્વ માટે અલગથી જોગવાઈ અમલમાં છે.)

· ૨.ક્રમ-૫ ની અગાઉની જોગવાઈમાં નોંધાયેલી ખાનગી માધ્યમિક શાળાઓ, માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળાઓના બિન-શૈક્ષણિક સ્ટાફ દ્વારા પોતાનામાંથી એક સભ્ય ચૂંટવામાં આવતો હતો. પરંતુ નવી જોગવાઈમાં વ્યાખ્યાઓને સુસંગત કરીને "સરકારી સહાયિત ખાનગી શાળાઓ (ગ્રાન્ટેડ)" અને "સંપૂર્ણ ખાનગી શાળાઓ (નોન-ગ્રાન્ટેડ)" એમ બંને સ્તરની માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળાઓનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.

· ૩. ક્રમ-૯ ની જુની જોગવાઈમાં વાલી મંડળના પ્રતિનિધિત્વ માટે માત્ર "ખાનગી શાળાઓ" એવો જ ઉલ્લેખ હતો. નવા સુધારામાં "ખાનગી" શબ્દ દૂર કરવામાં આવ્યો છે, જેનાથી આ જોગવાઈનો વ્યાપ વધ્યો છે. હવે તમામ પ્રકારની નોંધાયેલી માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળાઓના વાલી મંડળના પ્રમુખો આ ચૂંટણી પ્રક્રિયાનો ભાગ બની શકશે. તેમજ એક્સપ્લેનેશન (સ્પષ્ટીકરણ)માં પણ માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક બંને પ્રકારની શાળાઓના વાલી મંડળને સ્પષ્ટ આવરી લેવાયા છે.

આ તમામ જોગવાઈઓ વિદ્યાર્થીઓના હિતને લક્ષ્યમાં રાખીને કરવામાં આવેલ છે.