તપ, ત્યાગ, સંયમ અને અતૂટ શ્રદ્ધાનાં પ્રતીક મા બ્રહ્મચારિણી કોણ છે મા બ્રહ્મચારિણી...?: શા માટે માતાજીએ કરી હતી કઠોર તપસ્યા...?
આજે નવરાત્રિનો બીજો દિવસઃ મા બ્રહ્મચારિણીની આરાધનાનું મહાત્મ્ય : નવરાત્રિના બીજા દિવસે જ કેમ થાય છે મા બ્રહ્મચારિણીની પૂજા...?, મા બ્રહ્મચારિણીની આરાધના કેવી રીતે કરવી...?, મા બ્રહ્મચારિણી નો વિશેષ મંત્ર, ાા ૐ દેવી બ્રહ્મચારિણ્યૈ નમઃ માતાજીને કયો પ્રસાદ ધરાવવો...?, મા બ્રહ્મચારિણીની પૂજા કરવાથી શું ફળ મળે છે...?, ઉપવાસ અને વ્રતનું શું મહત્ત્વ છે...? મા બ્રહ્મચારિણીના સ્વરૂપમાંથી શું શીખવા મળે છે...?, તપ, ત્યાગ અને શ્રદ્ધા નો પાવન સંદેશ, નવરાત્રિના બીજા દિવસે કયો રંગ શુભ મનાય છે...?
(જીતેન્દ્ર રૂપારેલિયા) વાપીઃ આજે સોમવાર, ૧૨ ઓક્ટોબર શારદીય નવરાત્રિના બીજા દિવસે માતા દુર્ગા ના બીજા સ્વરૂપ મા બ્રહ્મચારિણી ની આરાધના કરવામાં આવશે. નવરાત્રિના નવ દિવસ દરમિયાન મા દુર્ગાનાં નવ સ્વરૂપો ની પૂજા કરવામાં આવે છે, તેમાં બીજો દિવસ તપસ્યા, સંયમ, ધૈર્ય, ત્યાગ અને અડગ નિﾍયનું મહત્ત્વ સમજાવતો દિવસ છે.
હિન્દુ ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર મા બ્રહ્મચારિણી ની ઉપાસના કરવાથી ભક્તો ને આધ્યાત્મિક શક્તિ, માનસિક શાંતિ, ધૈર્ય અને જીવનના પડકારોનો સામનો કરવાની પ્રેરણા મળે છે , આ દિવસે સફેદ રંગનાં વષાો પહેરવાની પરંપરા છે , માતાજી ને સાકર, મિશ્રી, ફળ અને અન્ય સાત્ત્િવક પ્રસાદ અર્પણ કરવામાં આવે છે. કોણ છે મા બ્રહ્મચારિણી...? મા બ્રહ્મચારિણી એ મા દુર્ગાનું બીજું સ્વરૂપ છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર તેઓ માતા પાર્વતીના તપસ્વિની સ્વરૂપનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. ‘બ્રહ્મચારિણી'શબ્દનો અર્થ બ્રહ્મના માર્ગે ચાલનારી અથવા તપસ્યા, સંયમ અને સાધનાનું પાલન કરનારી દેવી એવો થાય છે.
માતાજીનું આ સ્વરૂપ ભક્તોને શીખવે છે કે જીવનમાં કોઈ મહાન ધ્યેય પ્રાપ્ત કરવા માટે ધૈર્ય, દૃઢ સંકલ્પ, નિષ્ઠા અને સતત પ્રયત્ન જરૂરી છે. મા બ્રહ્મચારિણીનું સ્વરૂપ અત્યંત શાંત, સૌમ્ય અને તેજસ્વી માનવામાં આવે છે. તેઓ સાદાં શ્વેત વષાો ધારણ કરે છે. તેમના એક હાથમાં જપમાળા અને બીજા હાથમાં કમંડળ હોય છે.
જપમાળા સતત ઈશ્વરનું સ્મરણ અને સાધનાનું પ્રતીક છે, જ્યારે કમંડળ ત્યાગ, સાદગી અને તપસ્વી જીવનનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
શા માટે માતાજીએ કરી હતી કઠોર તપસ્યા?
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર મા બ્રહ્મચારિણી સાથે જોડાયેલી કથા ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીના દિવ્ય સંબંધ સાથે સંકળાયેલી છે, માતા પાર્વતી એ ભગવાન શિવને પતિ રૂપે પ્રાપ્ત કરવા માટે કઠોર તપસ્યા કરી હતી, કહેવાય છે કે માતા પાર્વતી એ પોતાના ધ્યેયને પ્રાપ્ત કરવા માટે અનેક મુશ્કેલીઓ નો સામનો કર્યો, તેમણે આરામ અને સુખસગવડોનો ત્યાગ કરીને વર્ષો સુધી સાધના કરી, તેમની તપસ્યા એટલી કઠોર હતી કે તેમણે શરૂઆત માં ફળ અને કંદમૂળ નો ત્યાગ કર્યો, ત્યારબાદ પાંદડાંનો પણ ત્યાગ કર્યો અને અંતે અન્ન-જળ વિના તપસ્યા કરી હોવાની કથા પ્રચલિત છે.
માતાજીની અડગ શ્રદ્ધા, સંકલ્પશક્તિ અને તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને ભગવાન શિવે તેમને સ્વીકાર્યા, એવી ધાર્મિક માન્યતા છે.
આ કથા માત્ર દેવીની તપસ્યાનું વર્ણન નથી કરતી, પરંતુ માનવી ને એક મહત્ત્વપૂર્ણ સંદેશ પણ આપે છે કે સાચા ધ્યેય માટે ધૈર્ય, નિષ્ઠા અને સતત પ્રયત્ન જરૂરી છે. નવરાત્રિના બીજા દિવસે જ કેમ થાય છે મા બ્રહ્મચારિણીની પૂજા....? નવરાત્રિ ના નવ દિવસ મા દુર્ગા નાં નવ સ્વરૂપો ને સમર્પિત છે, પ્રથમ દિવસે મા શૈલપુત્રીની પૂજા થાય છે, જ્યારે બીજા દિવસે મા બ્રહ્મચારિણીની આરાધના કરવામાં આવે છે, ધાર્મિક દૃષ્ટિ એ નવદુર્ગાનાં આ સ્વરૂપો આધ્યાત્મિક વિકાસ ના જુદા જુદા ગુણો નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. મા શૈલપુત્રી શક્તિ અને સ્થિરતાનું પ્રતીક છે, જ્યારે મા બ્રહ્મચારિણી તપસ્યા, સંયમ અને દૃઢ નિﾍયનું પ્રતીક છે.
આથી નવરાત્રિના બીજા દિવસની ઉપાસના દ્વારા ભક્તો પોતાના જીવનમાં આત્મ શિસ્ત, ધીરજ અને શ્રદ્ધા જેવા ગુણો કેળવવાની પ્રેરણા મેળવે છે, હવે ભક્તોને સવાલ થાય કે, મા બ્રહ્મચારિણીની આરાધના કેવી રીતે કરવી?
નવરાત્રિના બીજા દિવસે ભક્તો વહેલી સવારે ઊઠીને તાાન કરે છે અને સ્વચ્છ વષાો ધારણ કરીને માતાજીની પૂજા કરે છે.
પૂજાની સામાન્ય વિધિ
આ મુજબ છેઃ
૧. પૂજાસ્થળની સફાઈ ઘરના પૂજાસ્થળને સ્વચ્છ કરીને માતાજીની તસવીર અથવા મૂર્તિ સ્થાપિત કરવી.
૨. દીવો પ્રગટાવવોઃ ઘી અથવા તેલનો દીવો પ્રગટાવી ધૂપ-દીપ દ્વારા માતાજીની આરાધના કરવી.
૩. સંકલ્પ અને પ્રાર્થનાઃ પરિવારના સુખ, શાંતિ, સ્વાસ્થ્ય અને સમળદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરવી.
૪. પુષ્પ અર્પણઃ માતાજીને સફેદ ફૂલો અથવા પોતાની પરંપરા મુજબનાં ફૂલો અર્પણ કરવાં.
૫. મંત્રજાપઃ માતાજીના મંત્રનો શ્રદ્ધાપૂર્વક જાપ કરવો.
૬. પ્રસાદ અર્પણઃ સાકર, મિશ્રી, ફળ અથવા અન્ય સાત્ત્િવક પ્રસાદ ધરાવવો.
૭. આરતીઃ મા બ્રહ્મચારિણીની આરતી કરીને પરિવારના સભ્યો સાથે પ્રસાદ વહેંચવો.
પૂજાની રીત કુટુંબની પરંપરા, સ્થાનિક રિવાજો અને વ્યક્તિની શ્રદ્ધા -માણે અલગ હોઈ શકે છે , કોઈ એક જ વિધિ બધાને માટે ફરજિયાત નથી. મા બ્રહ્મચારિણીનો વિશેષ મંત્ર મા બ્રહ્મચારિણીની ઉપાસના દરમિયાન આ મંત્ર બોલવામાં આવે છેઃ ાા ૐ દેવી બ્રહ્મચારિણ્યૈ નમઃ ાા આ મંત્રનો અર્થ છે, મા બ્રહ્મચારિણી દેવીને મારા નમસ્કાર. ભક્તો આ મંત્રનો ૧૧,૨૧ અથવા ૧૦૮ વખત જાપ કરી શકે છે. જાપ ની સંખ્યા કરતાં શ્રદ્ધા, એકાગ્રતા અને ભાવનાનું મહત્ત્વ વધારે માનવામાં આવે છે, મંત્ર જાપ કરતી વખતે માતાજી ના શાંત સ્વરૂપ નું સ્મરણ કરી ને મન ની સ્થિરતા અને સદબુદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
માતાજીને કયો પ્રસાદ ધરાવવો...?
મા બ્રહ્મચારિણીને સાકર અને મિશ્રી અર્પણ કરવાની પરંપરા પ્રચલિત છે , આ ઉપરાંત ભક્તો નીચેની વસ્તુઓ પ્રસાદરૂપે ધરાવી શકે છેઃ સાકર અથવા મિશ્રી ,તાજાં ફળ , પંચામળત દૂધ માંથી બનેલી સાત્ત્િવક મીઠાઈ પોતા ની કુટુંબ પરંપરા મુજબનો શાકાહારી પ્રસાદ અર્પણ કર્યા પછી તેને પરિવારજનો અને અન્ય ભક્તો માં વહેંચવામાં આવે છે , ધાર્મિક માન્યતા મુજબ, ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરેલો પ્રસાદ શ્રદ્ધા, સમર્પણ અને ઈશ્વર પ્રત્યેની કળતજ્ઞતાનું પ્રતીક છે.
મા બ્રહ્મચારિણીની પૂજા કરવાથી શું ફળ મળે છે...?
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, મા બ્રહ્મચારિણીની આરાધના કરવાથી ભક્તોને નીચેના ગુણો પ્રાપ્ત કરવાની પ્રેરણા મળે છેઃ
૧. મનોબળ માં વધારોઃ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં હિંમત અને હાર ન માનવાની ભાવના કેળવવાની પ્રેરણા મળે છે.
૨. ધૈર્ય અને સંયમઃ જીવનના પડકારો સામે ઉતાવળ કર્યા વિના સમજદારી થી આગળ વધવાનો સંદેશ મળે છે.
૩. અભ્યાસ માં એકાગ્રતાઃ વિદ્યાર્થીઓ માટે માતાજીનું સ્વરૂપ મહેનત, નિયમિતતા અને ધ્યેય પ્રત્યેની નિષ્ઠા નું પ્રતીક છે.
૪. માનસિક શાંતિઃ પ્રાર્થના, મંત્રજાપ અને ધ્યાન મનને શાંત કરવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
૫. આધ્યાત્મિક પ્રગતિઃ ભક્તોને આત્મચિંતન, સાદગી અને સદાચાર તરફ આગળ વધવાની પ્રેરણા મળે છે.
૬. પરિવારના સુખની પ્રાર્થનાઃ ભક્તોઃ પરિવારના કલ્યાણ, સુખ-શાંતિ અને સમળદ્ધિ માટે માતાજીના આશીર્વાદ માગે છે.
આ ફળો ધાર્મિક શ્રદ્ધા અને પરંપરા સાથે સંકળાયેલા છે, જોકે પૂજા કરવાથી કોઈ ચોક્કસ પરિણામની ખાતરી મળે એવો વૈજ્ઞાનિક પુરાવો નથી, આ શ્રદ્ધાનો વિષય છે. નવરાત્રિના બીજા દિવસે કયો રંગ પહેરવો...?
મા બ્રહ્મચારિણીના બીજા નોરતા માટે સફેદ રંગ પરંપરાગત રીતે શુભ માનવામાં આવે છે , સફેદ રંગ પવિત્રતા, શાંતિ, સાદગી અને નિર્મળતા નું પ્રતીક છે , માતાજીના શાંત અને તપસ્વિની સ્વરૂપ સાથે પણ આ રંગ ને સાંકળવામાં આવે છે.
આ દિવસે ભક્તો સફેદ સાડી, કુર્તો, સલવાર-કમીઝ અથવા અન્ય સફેદ વષાો પહેરી શકે છે , સફેદ રંગનાં વષાો સાથે હળવી રંગીન ઓઢણી અથવા પરંપરાગત આભૂષણો પણ ધારણ કરી શકાય છે, જોકે, નવરાત્રિ ના નવ દિવસ ના રંગો ની યાદી પ્રદેશ, પંચાંગ અને પ્રચલિત પરંપરા પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે , વષાો ના રંગ અંગે કોઈ કડક ધાર્મિક ફરજ નથી , ભક્તિ અને શ્રદ્ધા મુખ્ય છે.
ઉપવાસ અને વ્રતનું શું મહત્ત્વ છે...?
નવરાત્રિ દરમિયાન ઘણા ભક્તો ઉપવાસ રાખે છે, જ્યારે કેટલાક લોકો એકટાણું કરીને અથવા સાત્ત્િવક ભોજન લઈને માતાજી ની આરાધના કરે છે.
ઉપવાસનો હેતુ માત્ર ભોજનનો ત્યાગ કરવાનો નથી, પરંતુ મન અને ઇન્દ્રિયો પર સંયમ રાખવાનો પણ છે , આ દિવસે ભક્તો ક્રોધ, અહંકાર, ઈર્ષ્યા અને નકારાત્મક વિચારોને દૂર રાખવાનો સંકલ્પ લઈ શકે છે.જે વ્યક્તિઓને સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યા ઓ હોય, તેઓએ પોતાની તબિયતને ધ્યાનમાં રાખીને ઉપવાસ કરવો અથવા જરૂરી હોય તો ઉપવાસ ટાળવો જોઈએ, શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરવા માટે કઠોર ઉપવાસ કરવો અનિવાર્ય નથી.
મા બ્રહ્મચારિણી ના સ્વરૂપમાંથી શું શીખવા મળે છે...?
મા બ્રહ્મચારિણીનું સ્વરૂપ માનવ જીવન માટે અનેક પ્રેરણાદાયક સંદેશ આપે છે , જીવનમાં સફળતા મેળવવા માટે માત્ર ઇચ્છા રાખવી પૂરતી નથી , તેના માટે સતત મહેનત, આત્મવિશ્વાસ, ધૈર્ય અને શિસ્ત જરૂરી છે.
મુશ્કેલીઓ આવે ત્યારે હિંમત હારવાને બદલે પોતાના ધ્યેય તરફ આગળ વધવું જોઈએ, સફળતાનો માર્ગ લાંબો હોય તો પણ નિષ્ઠાપૂર્વકના પ્રયત્નો ચાલુ રાખવા જોઈએ.
માતાજી ની કથા એ પણ સમજાવે છે કે સાચી શક્તિ માત્ર બાહ્ય સામર્થ્યમાં નહીં, પરંતુ મન ની સ્થિરતા અને સંકલ્પમાં રહેલી છે.તપ, ત્યાગ અને શ્રદ્ધાનો પાવન સંદેશ નવરાત્રિનો બીજો દિવસ મા બ્રહ્મચારિણી ની આરાધના સાથે તપસ્યા, સંયમ, ધૈર્ય અને દૃઢ નિﾍયનું મહત્ત્વ સમજાવે છે. આ પવિત્ર અવસરે માતાજીની પૂજા કરીને ભક્તો પોતાના જીવન માં સદબુદ્ધિ, સકારાત્મકતા, આત્મવિશ્વાસ અને આધ્યાત્મિક શાંતિની પ્રાર્થના કરે છે.
મા બ્રહ્મચારિણી નું સ્વરૂપ આપણને યાદ અપાવે છે કે જીવન માં કોઈ પણ મુશ્કેલી કરતાં શ્રદ્ધા, ધૈર્ય અને નિષ્ઠાની શક્તિ મોટી હોઈ શકે છે.
મા બ્રહ્મચારિણી સૌને સદબુદ્ધિ, ધૈર્ય, સુખ, શાંતિ અને સમળદ્ધિ તરફ આગળ વધવાની પ્રેરણા આપે એવી પ્રાર્થના. જય મા બ્રહ્મચારિણી! જય માતાજી! શુભ નવરાત્રી!
(10:14 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
