ગાંધીનગર : એક સમય હતો જ્યારે કોઈ પણ આતંકવાદી સંગઠનમાં જોડાવા માટે સરહદો પાર કરવી પડતી હતી, ગુપ્ત કેમ્પોમાં જવું પડતું હતું અને હેન્ડલર્સને સામસામે મળીને વિસ્ફોટકો બનાવવાની કે હથિયારો ચલાવવાની તાલીમ લેવી પડતી હતી. પરંતુ બદલાતા ડિજિટલ યુગમાં આ ખતરનાક મોડેલ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું છે. હવે આતંકવાદનો નવો સોર્સ કોઈ સરહદ નથી, પણ તમારા હાથમાં રહેલો સ્માર્ટફોન, એન્ક્રિપ્ટેડ મેસેજિંગ એપ્સ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) છે. વિશ્વભરની સુરક્ષા એજન્સીઓએ લાલબત્તી ધરી છે કે ભારત જેવા દેશો માટે, જ્યાં કરોડો યુવાનો ઇન્ટરનેટ પર કલાકો વિતાવે છે, ત્યાં સૌથી મોટો પડકાર યુવાનોને પોતાના બેડરૂમમાંથી બહાર નીકળે તે પહેલાં જ ઓનલાઇન કટ્ટરપંથી બનતા અટકાવવાનો છે.

વર્તમાન સમયમાં ISIS અને અલ-કાયદા જેવા ઉગ્રવાદી સંગઠનો જનરેટિવ એઆઈ (Generative AI) નો ધૂમ દુરુપયોગ કરી રહ્યા છે. જે પ્રચાર સામગ્રી, વીડિયો અને પોસ્ટર્સ બનાવવા માટે પહેલા પ્રોફેશનલ ડિઝાઇનર્સ કે અનુવાદકોની જરૂર પડતી હતી, તે કામ હવે એઆઈની મદદથી મિનિટોમાં અનેક ભાષાઓમાં થઈ રહ્યું છે. એટલું જ નહીં, હવે ડીપફેક ટેકનોલોજી અને નકલી ડિજિટલ ઓળખ (AI-generated identities) ઊભી કરીને નિર્દોષ લોકોને જાળમાં ફસાવવામાં આવી રહ્યા છે. તાજેતરમાં સામે આવેલા સંશોધનો મુજબ, બોકો હરામ અને ઇસ્લામિક સ્ટેટ જેવા જૂથોના ટ્રેનર્સ હવે નવી ભરતી થયેલા યુવાનોને એઆઈ ચેટબોટ્સ પર પ્રોમ્પ્ટ કેવી રીતે લખવા, વીપીએન (VPN) નો ઉપયોગ કેમ કરવો અને ચેટબોટની સુરક્ષા મર્યાદાઓ (Jailbreak) ને તોડીને હથિયારો કે બોમ્બ બનાવવાની ગુપ્ત તકનીકી માહિતી કેવી રીતે મેળવવી તેની તાલીમ આપી રહ્યા છે. એક પૂર્વ કમાન્ડરે સ્વીકાર્યું હતું કે એઆઈ એક 'હ્યુમન રોબોટ'ની જેમ તેમને હુમલાનું પ્લાનિંગ કરવામાં મદદ કરી રહ્યું છે.

વર્ચ્યુઅલ દુનિયામાં ઓપરેટ થતા આ પડછાયાના નેટવર્કને ટ્રેક કરવું ગુપ્તચર એજન્સીઓ માટે અત્યંત મુશ્કેલ બની ગયું છે, કારણ કે તેમની કોઈ ભૌતિક હાજરી હોતી નથી. ભારત સરકારે આ ડિજિટલ ખતરાને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે મોટો પડકાર ગણાવ્યો છે. તાજેતરમાં જ નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી ૫મી BIMSTEC રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકારોની બેઠકમાં ભારતના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) અજિત ડોવલે પણ ટેકનોલોજી આધારિત સુરક્ષા જોખમોનો સામનો કરવા માટે પ્રાદેશિક સહયોગ અને કડક પગલાં લેવાની હાકલ કરી છે. કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયે પણ ઓનલાઈન ઉગ્રવાદી પ્રવૃત્તિઓને સમયસર ડામી દેવા માટે સાયબર અને માહિતી સુરક્ષા ક્ષમતાઓને વધુ મજબૂત બનાવી છે. ગુજરાત અને કેરળ જેવા રાજ્યોમાં થયેલી તાજેતરમાં તપાસોએ સાબિત કર્યું છે કે હવે આતંકવાદ સામે લડવા માટે માત્ર જમીન પર સૈનિકો તૈનાત કરવા પૂરતું નથી, પરંતુ મજબૂત સાયબર દેખરેખ, ડિજિટલ સાક્ષરતા અને આધુનિક ટેકનોલોજીથી સજ્જ થવું એ જ એકમાત્ર ઉપાય છે.