અમદાવાદ તા.૩૦: આઠ વખતના ધારાસભ્ય યોગેશ પટેલના અવસાન પછી ખાલી પડેલી માંજલપુર વિધાનસભા બેઠક માટે આજે પેટાચૂંટણી યોજાઈ રહી છે .૧૯૬૨માં ગુજરાતે પોતાની પહેલી વિધાનસભાની ચૂંટણી કરી ત્યારથી લગભગ દર ત્રણમાંથી બે દિવસ સુધી ગૃહ તેના સંપૂર્ણ મંજૂર ધારાસભ્યો વિના કાર્યરત રહ્યું છે, એમ સત્તાવાર રેકોર્ડ્સ દર્શાવે છે. કારણઃ રાજ્યના ૬૪ વર્ષના ચૂંટણી ઇતિહાસમાં એક પણ વિધાનસભા એક કે તેથી વધુ વર્તમાન ધારાસભ્યોના મૃત્યુ વિના તેનો સંપૂર્ણ કાર્યકાળ પૂર્ણ કરી શકી નથી.

રેકોર્ડ્સ દર્શાવે છે કે પ્રથમ વિધાનસભા ચૂંટણી પછીના ૨૩,૫૩૬ દિવસોમાં, ગૃહ ૧૫,૬૩૪ દિવસ - ૬૬.૫%- માટે તેની મંજૂર સભ્ય કરતાં ઓછું રહ્યું કારણ કે વર્તમાન ધારાસભ્યોના મૃત્યુને કારણે પેટાચૂંટણીઓ અથવા આગામી સામાન્ય ચૂંટણીની રાહ જોવાતી હતી. વિધાનસભાએ ફકત ૭,૮૮૧ દિવસ માટે સંપૂર્ણ સભ્યતા સાથે કાર્ય કર્યું છે.

આ પેટર્ન ચાલુ ૧૫મી ગુજરાત વિધાનસભામાં ચાલુ રહી છે, જેમાં ત્રણ વર્તમાન ધારાસભ્યો - કરશનભાઈ પટેલ, ગોવિદ પરમાર અને યોગેશ પટેલના મૃત્યુ થયા છે. બે બેઠકો માટે પેટાચૂંટણી યોજાઈ છે, જ્યારે માંજલપુર માટે મતદાન ૩૦ જુલાઈના રોજ થવાનું છે.

સત્તાવાર રેકોર્ડમાંથી સંકલિત ડેટા દર્શાવે છે કે ૧૯૬૦માં રાજ્યના વિભાજન અને ૧૯૬૨માં તેની પ્રથમ ચૂંટણીઓ યોજાઈ ત્યારથી ગુજરાતની ૧૫ વિધાનસભાઓમાં ૫૮ વર્તમાન ધારાસભ્યોનું મૃત્યુ થયું છે. દરેક મૃત્યુ કાં તો પેટાચૂંટણીમાં પરિણમ્યું હતું અથવા જ્યાં ચૂંટણીઓ નજીક હતી, ત્યાં આગામી વિધાનસભા ચૂંટણી દરમિયાન ખાલી જગ્યા ભરવામાં આવી હતી.

૧૯૬૨માં રચાયેલી પ્રથમ ગુજરાત વિધાનસભામાં ૧૫૭ સભ્યો હતા. ૧૯૬૭ની ચૂંટણી પછી ગૃહની સંખ્યા ૧૬૮ થઈ ગઈ હતી અને ૧૯૭૫ની વિધાનસભા પછી ૧૮૨ બેઠકો પર રહી છે.

આઠમી વિધાનસભામાં વર્તમાન ધારાસભ્યોના મૃત્યુની સૌથી વધુ સંખ્યા નોંધાઈ હતી, જેમાં તેના કાર્યકાળ દરમિયાન નવ ધારાસભ્યોનું અવસાન થયું હતું. પ્રથમ અને ચોથી વિધાનસભામાં ફકત એક વર્તમાન ધારાસભ્યનું મૃત્યુ થયું હતું.

કાર્યકાળ દરમિયાન મૃત્યુ પામેલા ધારાસભ્યોની યાદીમાં ત્રણ ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રીઓનો સમાવેશ થાય છે. ૧૯ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૫ ના રોજ કચ્છ ઉપર પાકિસ્તાની વાયુસેના દ્વારા બળવંતરાય મહેતા જે વિમાનમાં મુસાફરી કરી રહ્યા હતા તે તોડી પાડવામાં આવ્યું ત્યારે તેઓ ધારાસભ્ય તરીકે સેવા આપી રહ્યા હતા. ચીમનભાઈ પટેલનું ૧૭ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૯૪ ના રોજ રાજ્યના મુખ્યમંત્રી અને ધારાસભ્ય તરીકે સેવા આપતી વખતે હૃદયરોગના હુમલાથી અવસાન થયું. ૧૫ ઓગસ્ટ, ૨૦૦૪ ના રોજ ખેડબ્રહ્મા મતવિસ્તારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી વખતે ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી અમરસિહ ચૌધરીનું પણ અવસાન થયું.

ઈતિહાસકાર રિઝવાન કાદરીએ કહ્યું કે વર્તમાન ધારાસભ્યોનું અવસાન એ એક કુદરતી ઘટના છે જેમ કે અન્ય કોઈપણ વ્યવસાય અથવા ક્ષેત્રની જેમ. જોકે, એવું જોવા મળ્યું છે કે ઘણા નેતાઓ ખૂબ જ મોટી ઉંમરે ધારાસભ્ય બને છે, અને તે કદાચ સમજાવી શકે છે કે શા માટે કોઈ એવો કાર્યકાળ નથી જેણે વર્તમાન ધારાસભ્યનું મૃત્યુ ન જોયું હોય,ૅ તેમણે કહ્યું.

રાજકીય વિવેચક ઘનશ્યામ શાહ પણ માને છે કે વર્તમાન ધારાસભ્યના મૃત્યુ વિના કોઈ વિધાનસભા કાર્યકાળ થયો નથી તે રાજકીય નથી, પરંતુ એક કુદરતી ઘટના છે. મારું માનવું છે કે સંસદ અને અન્ય રાજ્યોની વિધાનસભાઓમાં પણ આવું જ હોવું જોઈએ,'' તેમણે કહ્યું