​અમદાવાદ / ખંભાત: ​ગુજરાતમાં ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન વરસાદ અને નક્ષત્રોનો ખૂબ જ ઊંડો સંબંધ રહ્યો છે. પ્રાચીન ભારતીય વર્ષા વિજ્ઞાનમાં મઘા નક્ષત્રના વરસાદને સોનાના તોલે ગણવામાં આવ્યો છે. લોકબોલીમાં કહેવાય છે કે, "જો વરસે મઘા, તો થાય ધાનના ઢગલા." મઘા નક્ષત્રમાં પડતા વરસાદનું પાણી માત્ર ખેતી માટે જ નહીં, પરંતુ માનવ આરોગ્ય માટે પણ અત્યંત ગુણકારી અને 'અમૃત' સમાન માનવામાં આવે છે.
 ગંગાજળ જેવું પવિત્ર અને ગુણકારી પાણી
​પૌરાણિક અને લોક માન્યતાઓ મુજબ, મઘા નક્ષત્ર દરમિયાન પડતું પાણી ગંગાજળ સમાન પવિત્ર માનવામાં આવે છે.
​આખું વર્ષ રહે છે તાજું: આ પાણીની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તેને વાસણમાં કે ટાંકામાં સંગ્રહ કરી આખું વર્ષ રાખવામાં આવે તો પણ તેમાં કીડા (પોરા) પડતા નથી કે તે બગડતું નથી.
​આરોગ્ય માટે ફાયદાકારક: આ પાણી રોજિંદા જીવનમાં પીવામાં અને રસોઈમાં વાપરી શકાય છે. ખાસ કરીને નાના બાળકોને આ પાણી પીવડાવવાથી પેટના કીડા અને અન્ય રોગોમાં રાહત મળે છે તેવી માન્યતા છે.
​ ખેતી અને ધરતી માટે ‘અમૃત વર્ષા’
​જાનપદ સાહિત્યમાં મઘા નક્ષત્ર માટે એક જાણીતી કહેવત છે: "મઘા કે બરસે, માતૃ કે પરસે." અર્થાત જેમ માતા પીરસે ત્યારે જ બાળકની ભૂખ સંતોષાય છે, તેમ મઘા નક્ષત્રનો વરસાદ જ ધરતી માતાની સાચી તરસ છિપાવે છે. આ વરસાદથી પાક અત્યંત સારો થાય છે, જેથી ખેડૂતો માટે આ નક્ષત્રનો વરસાદ ખુશીઓ લઈને આવે છે. પૌરાણિક વાતો મુજબ, ચાતક પક્ષી પણ આખું વર્ષ તરસ્યું રહીને માત્ર મઘાના વરસાદનું જ પાણી પીવે છે.
​🏛️ ખંભાતના પૌરાણિક ટાંકા અને જળ સંચયની પરંપરા
​વરસાદી પાણીના સંગ્રહ (Rainwater Harvesting) માટે આપણા પૂર્વજો અગાઉથી જ જાગૃત હતા. આણંદ જિલ્લાના ઐતિહાસિક ખંભાતમાં આજે પણ જૂના ઘરોમાં વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ કરવા માટે ભૂગર્ભ ટાંકાઓ જોવા મળે છે. ખંભાતવાસીઓ મઘા નક્ષત્રના પાણીનો આખું વર્ષ પીવા માટે ઉપયોગ કરતા આવ્યા છે.
​ ચંદ્ર નહીં, સૂર્યના ભ્રમણનું છે મહત્વ
​ઘણા લોકોમાં એવી ગેરસમજ હોય છે કે ચંદ્રના મઘા નક્ષત્ર મુજબ પાણીનો સંગ્રહ કરવો જોઈએ. પરંતુ સાચા જ્યોતિષ અને વર્ષા વિજ્ઞાન મુજબ, જ્યારે સૂર્ય મઘા નક્ષત્રમાં ભ્રમણ કરે ત્યારે પડતા વરસાદનું પાણી સંગ્રહ કરવું જોઈએ.
​નોંધ: નક્ષત્ર આધારિત આ તમામ વિગતો અને કહેવતો આપણા પ્રાચીન વર્ષા વિજ્ઞાન અને લોકમાન્યતાઓ પર આધારિત છે. આધુનિક વિજ્ઞાન તેને સીધી રીતે માન્યતા આપતું નથી, છતાં સદીઓથી ભારતીય ગ્રામીણ સંસ્કૃતિમાં તેનું મહત્વ અકબંધ રહ્યું છે.
​(માહિતી સ્ત્રોત: વિશાલ પાનસૂરિયા)