નવી દિલ્હી:  ભારતીય પ્રવાસી દુનિયામાં સૌથી મોટા અને વ્યાપક સમુદાયો પૈકીના એક છે. ભારતીય દુનિયાના લગભગ દરેક ખૂણામાં પહોંચી ચૂક્યાં છે પરંતુ અમુક દેશ એવા પણ છે જ્યાં ભારતીય નથી.  વેટિકન સિટી રોમની વચ્ચોવચ સ્થિત છે. આ વિશ્વનો સૌથી નાનો સ્વતંત્ર દેશ છે. આ કેથોલિકો માટે ધાર્મિક કેન્દ્ર છે અને અહીં સેન્ટ પીટર્સ બેસિલિકા અને વેટિકન સંગ્રહાલય જેવા ઐતિહાસિક પ્રતીક સ્થિત છે. ભારતીય અહીં પર્યટન માટે આવે છે, પરંતુ અહીં રહેતાં ભારતીયોની સંખ્યા શૂન્યના બરાબર છે.
બલ્ગેરિયા
બલ્ગેરિયા પોતાના સુંદર રેતાળ દરિયાકિનારા અને બ્લેક સમુદ્ર માટે પ્રસિદ્ધ છે. પોતાની સુંદરતા અને સાંસ્કૃતિક વિવિધતા છતાં અહીં ભારતીયોની સંખ્યા અન્ય યુરોપીય દેશોની તુલનામાં નગણ્ય છે.
તુવાલૂ
આ દેશ પ્રશાંત મહાસાગરમાં ઓસ્ટ્રેલિયાના ઉત્તર-પૂર્વમાં સ્થિત છે અને પહેલા તેને એલિસ દ્વીપના નામથી ઓળખવામાં આવતું હતું. તુવાલૂની વસતી લગભગ 10,000 છે. આ દેશે 1978માં સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરી હતી. અહીંના સમુદ્ર કિનારા વિશ્વભરમાં પ્રસિદ્ધ છે અને આ સ્કૂબા ડાઈવિંગ અને સ્નોર્કલિંગ માટે એક લોકપ્રિય સ્થળ છે. તુવાલૂમાં કોઈ ભારતીય રહેવાસી નથી.
સાન મેરિનો
વેટિકન સિટી સિવાય સાન મેરિનો પણ વિશ્વના સૌથી નાના દેશો પૈકીનો એક છે. આ અપેનાઈન પહાડોમાં સ્થિત છે અને વિશ્વના સૌથી જૂના ગણરાજ્યોમાંથી એક છે. સાન મેરિનો પોતાની ભવ્ય વાસ્તુકલા, સુંદર દ્રશ્ય અને સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક ધરોહર માટે પ્રસિદ્ધ છે. ભારતીય અહીં પર્યટન માટે જાય છે પરંતુ અહીં ભારતીયોની વસતી ખૂબ ઓછી છે.
ઉત્તર કોરિયા
ઉત્તર કોરિયામાં ભારતીયોની હાજરી ઘણી ઓછી માનવામાં આવે છે. તેના ઘણા કારણ છે. ઉત્તર કોરિયામાં અન્ય દેશોના લોકોથી વાતચીત પર આકરી નજર રાખવામાં આવે છે. ઉત્તર કોરિયન સરકારે વિદેશી નાગરિકો અને અપ્રવાસીઓ માટે એટલા કડક નિયમ બનાવીને રાખ્યા છે કે ઘણા ઓછા લોકો ત્યાં વસવાનું પસંદ કરે છે.