નવી દિલ્હી: ભારત અને ચીન વચ્ચેનો સરહદ વિવાદ માત્ર કાગળ પરની વાટાઘાટો નથી, પરંતુ હિમાલયની પહાડીઓ પર રમાતી એક અત્યંત જટિલ અને રોમાંચક રમત બની ગઈ છે. છેલ્લા ૨૧ વર્ષોમાં બંને દેશો વચ્ચે રાજકીય અને લશ્કરી સ્તરે ૨૫ હાઈ-પ્રોફાઈલ બેઠકો યોજાઈ ચૂકી છે, છતાં પણ ડ્રેગનની દાનત સામે અંતિમ શાંતિ કરાર હજુ કોસો દૂર છે. એક તરફ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬માં યોજાયેલી ૨૫મી બેઠકમાં આઠ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર સહમતિ સાધીને બે નવી હોટલાઈન અને મીટિંગ પોઈન્ટ્સ સ્થાપિત કરાયા, તો બીજી તરફ ITBP ડીજી શત્રુઘ્ન કપૂરે ખુલાસો કર્યો છે કે અરુણાચલ પ્રદેશની બોર્ડર પર ભારતીય અને ચીની સૈનિકો અવારનવાર સામસામે આવી રહ્યા છે અને અથડામણની સ્થિતિ યથાવત છે.

વિવાદના મૂળિયાં દાયકાઓ જૂના અને અત્યંત ઊંડા છે. સરકારી આંકડા મુજબ, ૧૯૬૨ના યુદ્ધ અને તે પછીથી ચીને જમ્મુ-કાશ્મીર અને લડાખ ક્ષેત્રમાં ભારતની આશરે ૩૮,૦૦૦ ચોરસ કિલોમીટર જમીન પર ગેરકાયદે કબજો જમાવી રાખ્યો છે. આટલું ઓછું હોય તેમ, ૧૯૬૩ના કરાર હેઠળ પાકિસ્તાને પણ PoKમાંથી ૫,૧૮૦ ચોરસ કિલોમીટર ભારતીય પ્રદેશ ચીનને ભેટમાં આપી દીધો હતો, જેને ભારતે સખત શબ્દોમાં ગેરકાયદે જાહેર કર્યો છે. સાથોસાથ પૂર્વીય ક્ષેત્રમાં અરુણાચલ પ્રદેશની આશરે ૯૦,૦૦૦ ચોરસ કિલોમીટર જમીન પર બેઇજિંગ પોતાનો ખોટો દાવો ઠોકી રહ્યું છે, જેના કારણે સરહદ નિર્ધારણ પર કોઈ આખરી પંચાત થઈ શકતી નથી.

૨૦૦૩થી શરૂ થયેલી વિશેષ પ્રતિનિધિઓની વાટાઘાટો અંતર્ગત ૨૫ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ના રોજ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) અજિત ડોભાલ અને ચીનના વિદેશ પ્રધાન વાંગ યી વચ્ચે બેઇજિંગમાં ૨૫મા રાઉન્ડની મહત્ત્વની બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં LAC પર શાંતિ જાળવવી, નવી હોટલાઈન્સ શરૂ કરવી, કૈલાશ માનસરોવર યાત્રાનો વિસ્તાર કરવો અને સીમાપાર નદીઓના ડેટા શેર કરવા જેવા ૮ મુદ્દાઓ પર કરાર થયા હતા, તેમજ આગામી ૨૬મી બેઠક ૨૦૨૭માં ભારતમાં યોજવાનું નક્કી કરાયું છે. જોકે, ૨૦૨૦ના ગાલવાન સંઘર્ષ પછી બંને દેશો વચ્ચે તૂટેલો વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવો એ સૌથી મોટો પડકાર છે. આર્થિક પ્રતિબંધો અને સૈન્ય જમાવટ વચ્ચે ભારત પોતાની એક ઈંચ જમીન પણ છોડવા તૈયાર નથી.