તા. ૮ ઓગસ્ટ ર૦ર૫ વિક્રમ સંવત ર૦૮૧ શ્રાવણ સુદ – ૧૪ શુક્રવાર
૩૭ કરોડ લોકો નશાના બંધાણીઃ વર્ષે ૯ લાખ મોતઃ ડ્રગ્સમાં ડૂબી રહ્યા છે ૧.૬૦ લાખ કરોડ
દેશની ૧૪૭ કરોડ વસ્તીમાંથી ૨૫ ટકા લોકો દારૂ, અફીણ, ચરસ-ગાંજો, કોકેઇનનું સેવન કરે છે : સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ડ્રગ્સ અને ક્રાઈમ કાર્યાલય અનુસાર, ૨૦૨૩માં ૧૫ થી ૬૪ વર્ષની વયના આશરે ૩૧.૬ કરોડ લોકોએ દારૂ અને તમાકુ સિવાયના નશીલા પદાર્થોનું સેવન કર્યું
હૈદરાબાદ તા.૨૦: ડ્રગ્સનું વ્યસનઃ કહેવાય છે નશો, નાશ કરે છે. પછી તે પૈસા હોય કે તાકાત હોય. સાહિત્યમાં વારંવાર આ વિષયને ખૂબ જ સૂક્ષ્મતાથી સંબોધવામાં આવ્યો છે; ખાસ કરીને, મુનશી પ્રેમચંદની વાર્તા નશામાં, જેમાં બતાવાયું છે કે, કેવી રીતે ઘમંડ અને ખોટો દેખાડો વ્યક્તિને બરબાદ કરી દે છે. પરંતુ ડ્રગ્સનો દુરુપયોગ પરિવારો અને સમાજને ઉધઈને જેમ અંદરથી ખાઈ રહ્યો છે. યુવાધન ડ્રગ્સના રવાડે ચડીને પોતાની સાથે સાથે પરિવારને પણ મુશ્કેલીમાં મૂકે છે. આનો ઉદાહરણ પંજાબમાં જોવા મળી રહ્યું છે.
પંજાબના કપૂરથલાની એક મહિલાએ રડતા રડતા પોલીસને મદદ માટે વિનંતી કરતા કહ્યું, મેં પહેલાથી જ ડ્રગ્સને કારણે ચાર પુત્રો ગુમાવ્યા છે, અને મારો પાંચમો પુત્ર પથારીવશ છે, તે જ વ્યસનને કારણે મૃત્યુની રાહ જોઈ રહ્યો છે. ડ્રગ્સે અમારા વિસ્તારને બરબાદ કરી દીધો છે. કોઈ માતાએ એક પુત્ર તો કોઈએ બે પુત્રો ગુમાવ્યા અને મારા તો ૪ દીકરા નશાના કારણે મોતના મુખમાં ધકેલાયા છે. એપ્રિલમાં પોલીસને ફોન કરીને વાત થઈ તો જાણવા મળ્યું કે, મહિલાના પાંચમા પુત્રનું પણ અવસાન થયું.
હકીકતમાં, ઉડતા પંજાબ બાદ ચર્ચામાં આવેલા રાજ્યની ઓળખ કોઈથી છુપી નથી. NCRB ના ડેટા અનુસાર, ૨૦૨૪ માં પંજાબમાં માત્ર ડ્રગ ઓવરડોઝને કારણે ૧૦૬ લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા. જ્યારે આ સત્તાવાર આંકડો છે, પરંતુ મૂળ વાસ્તવિકતા ચિતાજનક છે; તેનો અર્થ એ છે કે પંજાબમાં દર ચાર દિવસે એક વ્યક્તિ ડ્રગ ઓવરડોઝને કારણે પોતાનો જીવ ગુમાવે છે. પરંતુ વ્યસનને કારણે મૃત્યુ પામવાની ઘટના ફક્ત પંજાબ પૂરતી મર્યાદિત નથી.
આ ફક્ત દેશ જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વની સમસ્યા છે. હાલમાં,૧૪૭ કરોડની વસ્તીમાંથી, ૩૭ કરોડ એટલે ૨૫્રુ લોકો નશાના વ્યસની છે. આ ૨૫% લોકો પોતાના પરિવાર-ઘર તો બરબાદ કરી રહ્યા છે, દેશની અર્થવ્યવસ્થા પણ બગાડી રહ્યા છે.નશાના કારણે દેશની GDP (કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન) ને વાર્ષિક આશરે રૂા.૧.૫ લાખ કરોડનું નુકસાન થાય છે.
જો સામાજિક અને આરોગ્ય સંબંધિત આર્થિક બોજને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે તો, આ નુકસાન GDP ના ૨.૫% થી વધુ છે, જે રૂા.૧.૬૦ લાખ કરોડ જેટલું છે. '
દેશમાં કેટલા લોકો નશો કરે છે? સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા મંત્રાલયે તાજેતરમાં ભારતમાં નશીલા પદાર્થના ઉપયોગની માત્રા અને પેટર્ન પર રાષ્ટ્રીય સર્વે (૨૦૧૯) રિપોર્ટ બહાર પાડ્યો. અહેવાલ મુજબ, દેશમાં ૩૭ કરોડથી વધુ લોકો કોઈને કોઈ પ્રકારનો નશો કરે છે. આમાં ૧૦ થી ૭૫ વર્ષની વયના ૧૬ કરોડ લોકો (૧૪.૬%) શામેલ છે જે હાલમાં દારૂનું સેવન કરે છે. આશરે ૩.૧ કરોડ લોકો ગાંજાનો નશો કરે છે.
કુલ, ૨.૦૬% વસ્તી ઓપિઓઇડ (હેરોઈન, સ્મૈક, બ્રાઉન સુગર) નું સેવન કરે છે. ૧.૧૮ કરોડ લોકો (૧.૦૮%) હાલમાં સિડેટિવ્સ એટલે શામક દવાઓ (બિન-તબીબી હેતુઓ માટે) સેવન કરે છે. જ્યારે ૦.૫૮% પુખ્ત વયના લોકોની તુલનામાં ૧.૭% બાળકો અને કિશોર ઇનહેલેંટ (પેઇન્ટ, થિનર, ગુંદર, માર્કર અને એરોસોલ સ્પ્રે) નું સેવન કરે છે. અનુમાન છે કે લગભગ ૮.૫ લાખ લોકો ઈન્જેક્શન દ્વારા નશીલા પદાર્થનું સેવન કરે છે.
વિશ્વભરમાં નશો કરનારા લોકો કેટલાઃ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ડ્રગ્સ અને ક્રાઈમ કાર્યાલય અનુસાર, ૨૦૨૩માં ૧૫ થી ૬૪ વર્ષની વયના આશરે ૩૧.૬ કરોડ લોકોએ દારૂ અને તમાકુ સિવાયના નશીલા પદાર્થોનું સેવન કર્યું છે. આ આંકડો ૨૦૧૩ ના ડેટા કરતા નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.
એજન્સીના વાર્ષિક 'વિશ્વ ડ્રગ રિપોર્ટ'માં ભાંગને સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા ડ્રગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેનું સેવન વૈશ્વિક સ્તરે લગભગ ૨૪.૪ કરોડ લોકો કરે છે. આ પછી ઓપિઓઇડ્સ (૬૧ મિલિયન), એમ્ફેટામાઇન (૩૦.૭ મિલિયન), કોકેઇન (૨૫ મિલિયન) અને પ્ઝપ્ખ્ (૨૧ મિલિયન) આવે છે.
ભારતમાં દર વર્ષે માદક દ્રવ્યોના દુરૂપયોગથી કેટલા લોકો મૃત્યુ પામે છે? વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) અનુસાર, દારૂના સેવનથી વિશ્વભરમાં વાર્ષિક ૨૬ લાખ મૃત્યુ થાય છે, જેમાં ભારત આ થનારા મૃત્યુનો રેટ વધારે છે. વધુમાં, વિવિધ આરોગ્ય અહેવાલોનો અંદાજ છે કે ભારતમાં ધૂમ્રપાન, દારૂ અને અન્ય પ્રકારના નશીલા દ્રવ્યોના દુરૂપયોગની પ્રતિકૂળ અસરોને કારણે કુલ વાર્ષિક મૃત્યુઆંક ૯ લાખથી વધુ હોઈ શકે છે.
WHO ના ૨૦૨૪ ના અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં દર વર્ષે ૧ લાખ લોકોમાંથી દારૂ સંબંધિત થયેલા મોતની સંખ્યા ૩૮.૫ છે. તેમાં પુરુષ અને મહિલા બંને શામેલ છે, જ્યારે ચીનમાં આ સંખ્યા ૧૬.૧ છે. ભારતીય પુરુષો માટે આ સંખ્યા ઝડપથી વધીને ૬૩.૦ થઈ ગઈ છે, જ્યારે ચીનમાં આ ૨૯.૬ હતી. જ્યારે ભારતીય મહિલાઓ માટે આ આંકડો ૧૩.૫ છે, જ્યારે ચીનમાં આ ૩.૩ છે. જોકે, ૨૦૨૪ NCRB રિપોર્ટ અલગ આંકડા રજૂ કરે છેઃ તે દર્શાવે છે કે ૨૦૨૪ માં ડ્રગ ઓવરડોઝથી ૯૭૮ લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા, જ્યારે ૨૦૨૩ માં આ જ કારણથી ૬૫૪ લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા.
નશાથી GDPને ૨.૫% થી વધુનું નુકસાનઃ નશો એટલે કે માદક દ્રવ્યોનું વ્યસન ધીમે ધીમે શરીરને ઉધઈની જેમ ખાઈ જાય છે, તેમ તે રાષ્ટ્રના અર્થતંત્રને પણ અપંગ બનાવી રહ્યું છે. માદક દ્રવ્યોના દુરુપયોગથી દેશના ઞ્ઝભ્ ને વાર્ષિક આશરે રૂા. ૧.૫ લાખ કરોડનું સીધું આર્થિક નુકસાન થાય છે. જ્યારે તમામ પ્રકારના માદક દ્રવ્યોથી સંકળાયેલા કુલ સામાજિક અને આરોગ્ય સંબંધિત આર્થિક બોજને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે, ત્યારે આ નુકસાન GDP ના ૨.૫% થી વધુ થાય છે. જે રૂા.૧.૬૦ લાખ કરોડ જેટલું થાય છે. વધુમાં, નશો પરિવારની અર્થવ્યવસ્થાને નુકસાન કરે છે, જેના કારણે પરિવારો દેવાના બોજ નીચે દબાઈ રહ્યા છે.
એક વ્યક્તિ નશા પાછળ કેટલો ખર્ચ કરે છે? ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ફોર સોશિયલ સાયન્સ રિસર્ચ (ICSSR) દ્વારા પંજાબ, હરિયાણા, હિમાચલ પ્રદેશ, રાજસ્થાન અને જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ૨૦૧૯ માં હાથ ધરવામાં આવેલા એક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે એક ડ્રગનો ઉપયોગ કરનાર વ્યક્તિ દરરોજ ડ્રગ્સ પર રૂા.૨,૦૦૦ ખર્ચ કરે છે. વધુમાં, જમ્મુ અને કાશ્મીર વહીવટીતંત્ર દ્વારા ૨૦૨૨ માં કરવામાં આવેલા એક સર્વેક્ષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે ૫૨,૦૦૦ થી વધુ લોકો હેરોઈનનો ઉપયોગ કરે છે; સરેરાશ, એક વ્યક્તિ આ આદત પર દર મહિને આશરે રૂા.૮૮,૦૦૦ ખર્ચ કરતો હતો.
દેશના GDP પર ડ્રગ્સની અસરઃ ઇન્ટરનેશનલ જર્નલ ઓફ ડ્રગ પોલિસીમાં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ મુજબ, ભારત દારૂ સંબંધિત બીમારીઓ, અકાળ મૃત્યુ અને અકસ્માતોને કારણે વાર્ષિક ધોરણે તેના GDPના આશરે ૧.૪૫% ગુમાવે છે. દરમિયાન, વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) ના અહેવાલમાં સૂચવવામાં આવ્યું છે કે તમાકુ સંબંધિત રોગો અને અકાળ મૃત્યુને કારણે દેશ વાર્ષિક GDP માં ૧% નુકસાન થાય છે.
(9:47 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
