<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Thursday, 27th June 2024

૧લીથી ત્રણ નવા ‘ક્રિમીનલ લો' લાગુ : IPC-CRPC બનશે ભૂતકાળ

અંગ્રેજો દ્વારા બનાવવામાં આવેલા કાયદા સમાપ્‍ત થઇ જશે : ભારતીય ન્‍યાય સંહિતા સહિત ૩ નવા કાનુન અમલી બનશે : કલમ ‘૪૨૦'નું સ્‍થાન લેશે BNS ૩૧૬ : FIRથી લઇને કોર્ટમાં ફેંસલા સુધીની સુનાવણી સંપૂર્ણ ઓનલાઇન : નવા કાયદામાં ડોકટરોને રાહત : ૭ વર્ષથી વધુ સજાવાળા બધા ગુનામાં ફોરેન્‍સિકતપાસ ફરજિયાત : મોબ લીચિંગને આતંકવાદી કૃત્‍ય ગણવામાં આવશે

નવી દિલ્‍હી તા. ૨૭ : ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS), ભારતીય ન્‍યાયિક સંહિતા (BNS) અને ભારતીય પુરાવા અધિનિયમ (BSA) ૧ જુલાઈથી દેશમાં અમલમાં આવશે. આ સાથે આઈપીસી હેઠળ અંગ્રેજો દ્વારા બનાવેલા કાયદાનો અંત આવશે. કેન્‍દ્ર સરકારે શનિવારે આ અંગે એક નોટિફિકેશન બહાર પાડ્‍યું છે. આ ત્રણેય કાયદાઓને ગયા વર્ષે ૨૧ ડિસેમ્‍બરે સંસદની મંજૂરી મળી હતી અને રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ ૨૫ ડિસેમ્‍બરે તેમની મંજૂરી આપી હતી.

૧ જુલાઈથી, ભારતીય દંડ સંહિતાના સ્‍થાને ભારતીય ન્‍યાય સંહિતા, ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતાની જગ્‍યાએ ભારતીય નાગરિક સંરક્ષણ સંહિતા અને પુરાવા કાયદાની જગ્‍યાએ ભારતીય પુરાવા અધિનિયમ અમલમાં આવશે. ત્રણેય કાયદાઓનો ઉદ્દેશ્‍ય વિવિધ ગુનાઓ અને તેમની સજાઓને વ્‍યાખ્‍યાયિત કરીને દેશમાં ફોજદારી ન્‍યાય પ્રણાલીને સંપૂર્ણપણે બદલવાનો છે. આ ત્રણ કાયદા ગયા વર્ષે ૨૦૨૩માં સંસદના ચોમાસુ સત્ર દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવ્‍યા હતા, જે હવે દેશમાં લાગુ કરવામાં આવશે.

૧ જુલાઈથી દેશમાં ત્રણ નવા કાયદા અમલમાં આવશે. આ સાથે, સામાન્‍ય ભાષામાં IPCના લોકપ્રિય દંતકથાઓ પણ બદલાશે. ઉદાહરણ તરીકે, ‘૪૨૦' નામ સાંભળીને દરેક નાના-મોટા વ્‍યક્‍તિ તેનો અર્થ સમજી ગયા. ૪૨૦ ને લગતી ઘણી ફિલ્‍મો અને વાર્તાઓ પણ ભૂતકાળ બની જશે. ‘મારી સાથે ચારસોવીસી થઇ  છે' જેવી ટિપ્‍પણીઓ હવે અપ્રચલિત થઈ જશે. કારણ કે હવે IPC ૪૨૦ ને બદલે BNS ૩૧૬ હશે. એટલે કે, હવે તમે કહી શકશો કે તેણે ‘ત્રણસો સોળ' બનાવી દીધા. મતલબ કે બ્રિટિશ કાળથી બેઈમાની માટે કલંકિત IPC ૪૨૦ ના દાગ ધોવાઈ જશે, હવે BNS ‘૩૧૬' છેતરપિંડી માટે ‘બદનામ' થઈ જશે.

નવા કાયદામાં ડોક્‍ટરોને કડક સજાથી રક્ષણ આપવામાં આવ્‍યું છે. ઉદાહરણ તરીકે, BNS ૧૦૬(૧) જણાવે છે કે રજિસ્‍ટર્ડ મેડિકલ પ્રેક્‍ટિશનરને તબીબી બેદરકારી બદલ બે વર્ષ સુધીની જેલ અને દંડની સજા થશે. તે કહે છે કે કોઈપણ તબીબી પ્રક્રિયા કરતી વખતે ઉતાવળ અથવા બેદરકારીને કારણે મૃત્‍યુ પામેલા ડોકટરો માટે BNSમાં ઓછી સજાની જોગવાઈ છે. આ સાથે, BNSની કલમ ૫૧(૧) મુજબ, ડોક્‍ટરે કોઈપણ વિલંબ કર્યા વિના આરોપીનો તપાસ રિપોર્ટ IOને મોકલવો પડશે. રજિસ્‍ટર્ડ ડોક્‍ટરે રેપ પીડિતાની મેડિકલ તપાસનો રિપોર્ટ સાત દિવસમાં તપાસ અધિકારીને મોકલવાનો રહેશે.

એટલું જ નહીં હવે પોલીસ કસ્‍ટડીમાં પણ મોટો ફેરફાર થશે. હવે BNSA એટલે કે ‘ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા' હેઠળ, ગુનાની પ્રકૃતિના આધારે પોલીસ કસ્‍ટડીની સમયમર્યાદા વધારીને ૧૫ દિવસ કરવામાં આવી છે. દિલ્‍હી પોલીસના નિવૃત્ત એસીપી રાજેન્‍દ્ર સિંહના જણાવ્‍યા અનુસાર, આનો અર્થ એ છે કે કોઈ ગંભીર કેસમાં જયાં ૧૦ વર્ષથી વધુની સજાની જોગવાઈ હોય, ૯૦ દિવસની અંદર ચાર્જશીટ દાખલ કરવી પડે છે, આવા કેસમાં તે અંદર દાખલ થઈ શકે છે. ૬૦ દિવસની અંદર ગમે ત્‍યારે ૧૫ દિવસની પોલીસ કસ્‍ટડી લઈ શકાય છે.

જે કેસમાં સજા ૧૦ વર્ષથી ઓછી હોય, ૬૦ દિવસની અંદર ચાર્જશીટ દાખલ કરવાની હોય છે. આવા કિસ્‍સામાં, પોલીસ ૪૫ દિવસની અંદર ગમે ત્‍યારે ૧૫ દિવસ માટે કસ્‍ટડી લઈ શકે છે. આ કસ્‍ટડી ટુકડાઓમાં પણ લઈ શકાય છે. આ સાથે એફઆઈઆરથી લઈને કોર્ટના નિર્ણય સુધીની સુનાવણી સંપૂર્ણપણે ઓનલાઈન હશે. ઓનલાઈન ફરિયાદ દાખલ કર્યાના ત્રણ દિવસમાં એફઆઈઆર નોંધવી પડશે. સાત વર્ષથી વધુ સજા પામેલા તમામ ગુનાઓમાં ફોરેન્‍સિક તપાસ ફરજિયાત કરવામાં આવી છે.(૨૧.૬)

કાયદામાં આ ફેરફારો ૧ જુલાઈથી થશે

૧.  એફઆઈઆરથી લઈને કોર્ટના નિર્ણય સુધીની સુનાવણી સંપૂર્ણપણે ઓનલાઈન હશે.

૨.  ઓનલાઈન ફરિયાદ દાખલ કર્યાના ત્રણ દિવસની અંદર એફઆઈઆર નોંધાવવી આવશ્‍યક છે.

૩.  સાત વર્ષથી વધુ સજાપાત્ર તમામ ગુનાઓમાં ફોરેન્‍સિક તપાસ ફરજિયાત બનાવવામાં આવશે.

૪.  જાતીય સતામણીના કિસ્‍સામાં, ૭ દિવસમાં રિપોર્ટ સબમિટ કરવાનો રહેશે.

૫. કોર્ટમાં પ્રથમ સુનાવણી પહેલા ૬૦ દિવસની અંદર આરોપો ઘડવાની જોગવાઈ.

૬.  ફોજદારી કેસોમાં સુનાવણી પૂર્ણ થયાના ૪૫ દિવસમાં નિર્ણય લેવાનો રહેશે.

૭. ભાગેડુ ગુનેગારો સામે ૯૦ દિવસમાં કેસ દાખલ કરવાની જોગવાઈ

૮.  આતંકવાદ, મોબ લિંચિંગ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકતા ગુનાઓ જેવા ગુનાઓ માટે સજા વધુ કડક બનાવવામાં આવી હતી.

૯.      નવા કાયદામાં કોઈ પણ ઈરાદા વગર લગ્નનું વચન આપીને છેતરપિંડી કરીને શારીરિક સંબંધ બાંધનારા ગુનેગારો માટે દસ વર્ષ સુધીની જેલ અને દંડની જોગવાઈ હશે.

(9:59 AM IST)