<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Monday, 1st July 2024

ઠગબાજો હવે ૪૨૦ નહિ ૩૧૬ થી ઓળખાશે : હત્‍યાના આરોપીને ૩૦૨ હેઠળ નહિ ૧૦૧ અંતર્ગત જેલમાં મોકલાશે

દેશદ્રોહથી લઇને મોબ લિંચિંગ સુધીના ૩ નવા ફોજદારી કાયદા આજથી સમગ્ર દેશમાં લાગુ : હત્‍યાના પ્રયાસને લઇને ૩૦૭ને બદલે ૧૦૯ હેઠળ કાર્યવાહી : દુષ્‍કર્મ અંગે ૩૭૬ નહિ પણ ૬૩ હેઠળ ગુન્‍હો નોંધાશે

નવી દિલ્‍હી, તા.૧: રાજ કપૂરની ફિલ્‍મ શ્રી ૪૨૦ ઘણી ફેમસ થઈ હતી. આજે પણ લોકો તેને પસંદ કરે છે. જરા વિચારો, જો હવે આ ફિલ્‍મ બની હોત તો શું આ ફિલ્‍મનું નામ શ્રી ૪૨૦ હોત? કદાચ ના. તેનું નામ શ્રી ૩૧૮ હોત! વાસ્‍તવમાં, છેતરપિંડી અને છેતરપિંડી માટે IPCની કલમ ૪૨૦ હેઠળ સજાની જોગવાઈ છે. હવે છેતરપિંડી સંબંધિત કાયદાની કલમોનો ક્રમ બદલાઈ ગયો છે. નવા ભારતીય ન્‍યાય સંહિતામાં, છેતરપિંડી અને છેતરપિંડી કરનારાઓ સામે કલમ ૩૧૮ લાગુ કરવામાં આવશે. આનો અર્થ એ થયો કે હવે કોઈપણ છેતરપિંડી કરનાર અથવા છેતરનારને ૪૨૦ તરીકે કૉલ કરવો એ સચોટ રહેશે નહીં.

IPC ભારતીય ન્‍યાયિક સંહિતામાં બદલાઈ ગયું

એ જ રીતે, ભારતીય ન્‍યાય સંહિતામાં હત્‍યા, બળાત્‍કાર, ડાક, ચોરી સહિત દરેક કલમોની સંખ્‍યા બદલાઈ ગઈ છે. ભારતીય ન્‍યાયિક સંહિતામાં IPCની કલમ ૩૦૨ને કલમ ૧૦૩માં બદલી દેવામાં આવી છે. એ જ રીતે ઘણા ફેરફારો થયા છે અને બદલાયેલા કાયદા હેઠળ હવે ૧ જુલાઈથી કેસ નોંધવામાં આવશે અને તે મુજબ કેસ આગળ વધશે. પરંતુ, પહેલેથી જ નોંધાયેલ કેસ અને તેની સુનાવણી જેમ છે તેમ ચાલુ રહેશે. ફોજદારી કાયદામાં ફેરફાર સાથે, ભારતીય ન્‍યાય સંહિતા IPCનું સ્‍થાન લેશે, ભારતીય નાગરિક સંરક્ષણ સંહિતા CrPCનું સ્‍થાન લેશે અને ભારતીય પુરાવા અધિનિયમ ભારતીય પુરાવા કાયદાનું સ્‍થાન લેશે. નવા કાયદામાં રાજદ્રોહને સ્‍થાન મળ્‍યું નથી પરંતુ ટેરર એક્‍ટ અને સંગઠિત અપરાધને ભારતીય ન્‍યાયિક સંહિતામાં સામેલ કરવામાં આવ્‍યા છે. હાલના IPCમાં ૫૧૧ સેક્‍શન છે જ્‍યારે નવા કાયદા એટલે કે BNSમાં ૩૫૭ સેક્‍શન છે. લગભગ ૧૭૫ વિભાગોમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્‍યા છે. જૂના વસાહતી કાળની ઘણી પરિભાષાઓ દૂર કરવામાં આવી છે. આવા લગભગ ૪૭૫ શબ્‍દો કાઢી નાખવામાં આવ્‍યા છે, જેમાં લંડન ગેઝેટ, જ્‍યુરી, હર હનીસ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મોબ લિંચિંગ માટે અલગ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે અને મળત્‍યુના કિસ્‍સામાં મળત્‍યુદંડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. નવા કાયદામાં લગ્નના વચન સાથે શારીરિક સંબંધ બળાત્‍કારના દાયરાની બહાર અલગ ગુનો બનાવવામાં આવ્‍યો છે. તેમજ ૧૨ વર્ષ સુધીની બાળકી પર બળાત્‍કાર કરવા બદલ મળત્‍યુદંડની જોગવાઈ છે. આ સાથે જ પીડિતોને વહેલી તકે ન્‍યાય મળે તે માટે નવા કાયદામાં જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જ્‍યારે દેશમાં ગુનાઓ કરીને વિદેશ ભાગી ગયેલા અંડરવર્લ્‍ડ ડોન અને દાઉદ ઈબ્રાહિમ જેવા ગેંગસ્‍ટરો સામે પણ કેસ ચાલી શકે છે. દેશ. કાયદાને પણ પીડિત કેન્‍દ્રી બનાવવામાં આવ્‍યો છે.

CrPC અને BNSSના વિભાગોમાં ફેરફારો

વિષય CrPC BNSS વિભાગ

એક્‍ઝિકયુટિવ મેજિસ્‍ટ્રેટની સત્તા ૧૪૪      ૧૬૩

ગુના અટકાવવા ધરપકડ    ૧૫૧        ૧૭૦

FIR                             ૧૫૪         ૧૭૩

અંતિમ અહેવાલ             ૧૭૩        ૧૯૩

મુખ્‍ય કલમોમાં આ ફેરફાર

ક્રાઈમ               આઈપીસી              બીએસએન

હત્‍યા                ૩૦૨                       ૧૦૩

દહેજ મળત્‍યુ        ૩૦૪             b ૮૦

ચોરી                ૩૭૯                       ૩૦૩

બળાત્‍કાર    ૩૭૬                       ૬૪

છેતરપિંડી/છેતરપિંડી ૪૨૦                           ૩૧૮

પતિનો ત્રાસ         ૪૯૮A                     ૮૫

ભારતીય નાગરિક સંરક્ષણ સંહિતા (BNSS)

* BNSS માં CrPC માં વિભાગોની સંખ્‍યા ૪૮૪ થી વધારીને ૫૩૧ કરવામાં આવી છે.

* ૧૭૭ વિભાગો બદલવામાં આવ્‍યા છે.

* ૯ નવા વિભાગો ઉમેરવામાં આવ્‍યા છે.

* ૧૪ કલમો રદ કરવામાં આવી છે.

A.BNS ના મુખ્‍ય ફેરફારો

*  IPCમાં કલમોની સંખ્‍યા ૫૧૧ છે. જ્‍યારે BNSમાં માત્ર ૩૫૮ વિભાગ રાખવામાં આવ્‍યા છે.

વીસ નવા ગુના ઉમેરાયા છે.

* ઘણા ગુનાઓ માટે ફરજિયાત લઘુત્તમ સજાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

* છ નાના ગુનાઓ માટે સમુદાય સેવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

* ઘણા ગુનાઓમાં દોષી સાબિત થવા પર દંડની રકમમાં વધારો કરવામાં આવ્‍યો છે.

* ઘણા અપરાધિક મામલામાં સજાનો સમયગાળો પણ વધારવામાં આવ્‍યો છે.

સોમવારે પહેલી જુલાઇથી સમગ્ર દેશમાં ભારતીય ન્‍યાય સંહિતા, ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા અને ભારતીય સાક્ષ્ય અધિનિયમ આ ત્રણ કાયદા અમલમાં આવશે. જ્‍યારે બ્રિટિશ કાળના ત્રણ કાયદા આઇપીસી, સીઆરપીસી અને ઇન્‍ડિયન એવિડેંસ એક્‍ટનો અંત આવશે. જુના કાયદાઓના નામ સહિતના ફેરફારો સાથે નવા કાયદા સમગ્ર દેશના પોલીસ સ્‍ટેશનો અને કોર્ટો સહિત તમામ જરૂરી કચેરીઓમાં તેનો અમલ કરવામાં આવશે. સરકારના જણાવ્‍યા મુજબ નવા કાયદાથી ઝડપથી ન્‍યાય થશે. ઓનલાઇન પોલીસ ફરિયાદ, ઝિરો એફઆઇઆર, ગંભીર ગુનાના સ્‍થળની ફરજિયાત વીડિયોગ્રાફી સહિતના ફેરફારો કરવામાં આવ્‍યા છે.  

કેન્‍દ્રીય ગળહ મંત્રી અમિતભાઇ શાહે કહ્યું હતું કે આ ત્રણ કાયદા ભારતીયો દ્વારા ભારતીયો માટે ભારતીય સંસદ દ્વારા તૈયાર કરાયા છે. નવા કાયદા મુજબ કોર્ટમાં ટ્રાયલ પૂર્ણ થાય તેના ૪૫ દિવસમાં ચુકાદો આપવાનો રહેશે જ્‍યારે પ્રથમ સુનાવણીના ૬૦ દિવસમાં આરોપો ઘડવાના રહેશે. બળાત્‍કાર પીડિતાનું નિવેદન તેના માતા પિતા કે સગા સંબંધીની હાજરીમાં મહિલા પોલીસ અધિકારી દ્વારા રેકોર્ડ કરવામાં આવશે. જ્‍યારે રેપના કેસમાં મેડિકલ રિપોર્ટ સાત દિવસમાં રજુ કરવાનો રહેશે. મહિલાઓ અને બાળકો વિરુદ્ધના અપરાધોમાં નવુ ચેપ્‍ટર ઉમેરવામાં આવ્‍યું છે, હવેથી બાળકોની ખરીદી અને વેચાણ જઘન્‍ય અપરાધ ગણાશે. જ્‍યારે સગીરા પર બળાત્‍કારના કેસમાં ફાંસી અથવા આજીવન કેદની સજા થશે. જોકે પોક્‍સો કાયદા હેઠળ હાલ પણ આ સજાની જોગવાઇ છે.

નવા કાયદામાં IPCની કલમોને ૫૧૧થી ઘટાડીને  ૩૫૮ કરવામાં આવી

આ ઉપરાંત આઇપીસીની કલમોને ૫૧૧થી ઘટાડીને નવા કાયદામાં ૩૫૮ કરવામાં આવી છે. કેટલીક કલમોને એકબીજાની સાથે જોડી દેવામાં આવી છે જેથી સંખ્‍યા ઘટી ગઇ છે. જ્‍યારે કેટલાક અપરાધો જેમ કે લગ્નના જુઠા વચન આપવા, સગીરા પર ગેંગરેપ, મોબ લિન્‍ચિંગ, ચેઇન તોચિંગ વગેરે જેવા અપરાધોમાં ફરિયાદ તો થાય છે પણ તે અપરાધને લઇને કોઇ ચોક્કસ જોગવાઇ આઇપીસીમાં નથી, નવા કાયદા ભારતીય ન્‍યાય સંહિતામાં આ અપરાધો માટે અલગથી જોગવાઇ કરવામાં આવી છે. જેમ કે લગ્નની લાલચ આપીને શારીરિક સંબંધ બાંધ્‍યા બાદ મહિલાને તરછોડી દેવી અપરાધ ગણાશે. જ્‍યારે મોબ લિન્‍ચિંગના કેસમાં ફાંસીની સજાની જોગવાઇ કરવામાં આવી છે. નવા કાયદાઓમાં ટેક્રોલોજીને પ્રાધાન્‍ય આપવામાં આવ્‍યું છે, હવેથી કોઇ પણ પોલીસ સ્‍ટેશનમાં ઝિરો એફઆઇઆર દાખલ થઇ શકશે જ્‍યાં ફરિયાદ દાખલ કરાવી હોય તેની હદમાં અપરાધ ના બન્‍યો હોય તો પણ પોલીસે આ ફરિયાદ દાખલ કરવી પડશે. જ્‍યારે ઇલેક્‍ટ્રોનિક કોમ્‍યુનિકેશનથી પણ ફરિયાદ દાખલ કરાવી શકાશે, આમ થવાથી પોલીસ દ્વારા ઝડપથી કાર્યવાહી કરવાની રહેશે. અન્‍ય એક રસ-દ જોગવાઇ ધરપકડને લઇને કરવામાં આવી છે, જ્‍યારે કોઇની ધરપકડ કરવામાં આવે ત્‍યારે તે વ્‍યક્‍તિ પોતાની ઇચ્‍છા મુજબની વ્‍યક્‍તિને ધરપકડ સહિતની તમામ જાણકારી આપી શકશે. જેથી મનમાનીથી આડેધડ થતી ધરપકડ અટકશે. ધરપકડ બાદ પોલીસ સ્‍ટેશને ધરપકડની માહિતી લગાવવાની રહેશે જેથી જેની ધરપકડ કરાઇ હોય તેમના પરિવારજનો તે માહિતી મેળવી શકે. પીડિત મહિલાઓને તેમના કેસોની માહિતી ૯૦ દિવસની અંદર રેગ્‍યુલર અપડેટ સાથે આપવાની રહેશે.

 મહિલાઓ અને બાળકો વિરુદ્ધના અપરાધમાં પીડિતોને તમામ હોસ્‍પિટલમાં મફતમાં સારવાર કે સ્‍વાસ્‍થ્‍ય સહાયતા પુરી પાડવામાં આવશે. હવેથી સમન્‍સ ઇલેક્‍ટ્રોનિક માધ્‍યમથી મોકલી શકાશે, જેને કારણે પેપર આધારીત કામ ઓછુ થશે. મહિલાઓ સામેના કેટલાક અપરાધોમાં મહિલા મેજિસ્‍ટ્રેટ દ્વારા પીડિતાનું નિવેદન લેવામાં આવશે, જો મહિલા મેજિસ્‍ટ્રેટ ના હોય તો તેવી સ્‍થિતિમાં પીડિતાની સાથે એક મહિલાની ઉપસ્‍થિતિમાં પુરુષ મેજિસ્‍ટ્રેટ પણ નિવેદન લઇ શકશે. જ્‍યારે રેપ પીડિતાના નિવેદનનું ઓડિયો-વીડિયો રેર્કોડિંગ થશે જેને ગુપ્ત રાખવામાં આવશે. ૧૪ દિવસમાં જ પીડિતા અને આરોપી બન્નેને ફરિયાદ, પોલીસ રિપોર્ટ ચાર્જશીટ, નિવેદન વગેરેની કોપી આપવાની રહેશે. તમામ રાજ્‍યોએ સાક્ષીઓની સુરક્ષા માટે સ્‍કીમો લાવવાની રહેશે. ૧૫ વર્ષથી ઓછી વય અને ૬૦ વર્ષથી વધુ વયના તેમજ દિવ્‍યાંગો અથવા ગંભીર સ્‍વાસ્‍થ્‍ય તકલીફવાળી વ્‍યક્‍તિએ પોલીસ સ્‍ટેશનમાં રૂબરૂ જવાની જરૂર નહીં રહે, પોલીસ દ્વારા આવા તમામ લોકોને ઘરે જ મદદ પુરી પાડવાની રહેશે.   

નવા કાયદા અને જોગવાઇઓ

* ઝિરો ફરિયાદને અપરાધવાળા પોલીસ સ્‍ટેશનમાં ૧૫ દિવસમાં મોકલવાની રહેશે

* ક્રોસ એક્‍ઝામિનેશન સહિત પુરી સુનાવણી વીડિયો કોન્‍ફરન્‍સિંગથી કરવામાં આવશે

* તમામ પ્રકારના ગેંગરેપના કેસોમાં ૨૦ વર્ષ કે આજીવનની સજા થશે

* સગીરા પર રેપના કેસમાં ફાંસીની સજાનો પણ સમાવેશ.

* ફરિયાદના ૯૦ દિવસની અંદર ચાર્જશીટ દાખલ કરવાની રહેશે, જેને કોર્ટ ૯૦ દિવસ માટે લંબાની શકશે.

* આરોપપત્ર મળ્‍યાના ૬૦ દિવસની અંદર કોર્ટે આરોપો ઘડવાનું કામ પૂર્ણ કરવાનું રહેશે.

* સુનાવણી પૂર્ણ થયાના ૩૦ દિવસની અંદર ચુકાદો આપવાનો રહેશે.

 *ચુકાદો આપ્‍યા બાદ સાત દિવસમાં ફરજિયાત કોપી ઓનલાઇન અપલોડ કરવાની રહેશે.

* દરોડા કે જપ્તી દરમિયાન વીડિયોગ્રાફી ફરજિયાત કરવાની રહેશે.

* સાત વર્ષ કે તેથી વધુની સજાના અપરાધોમાં ફોરેંસિક ટીમોએ ફરજિયાત અપરાધ સ્‍થળે જવાનું રહેશે.

* જિલ્લા સ્‍તરે મોબાઇલ એફએસએલની તૈનાતી કરાશે.

* સાત વર્ષ કે તેથી વધુની સજાના કેસમાં પીડિતને સુનાવણીની તક આપ્‍યા વગર પરત નહી લેવાય.

* સંગઠીત અપરાધો માટે અલગથી કડક સજાની જોગવાઇ.

* નોકરી કે લગ્ન વગેરેની લાલચ આપીને શારીરિક સંબંધ બાંધ્‍યા બાદ મહિલાને ત્‍યજી દેવી ગંભીર અપરાધ ગણાશે.

* ચેઇન, મોબાઇલ તોચિંગ માટે અલગથી જોગવાઇ.

ઞ્જબાળકો વિરુદ્ધના અપરાધોમાં સજાને સાત વર્ષથી વધારીને ૧૦ વર્ષની કરાઇ.

* ફાંસીને આજીવન કેદ, આજીવન કેદને સાત વર્ષ અને સાત વર્ષને ત્રણ વર્ષ સુધી જ બદલી શકાશે.

* કોઇ પણ અપરાધમાં જપ્ત કરાયેલા વાહનોની વીડિયોગ્રાફી ફરજિયાત કરવાની રહેશે.

(11:13 AM IST)