પટના તા. ૧૨ : ઇન્‍દિરા ગાંધી ઇન્‍સ્‍ટિટ્‍યૂટ ઓફ મેડિકલ સાયન્‍સના કાર્ડિયોલોજિસ્‍ટ્‍સે બુધવારે એક વૃદ્ધ માણસને એનેસ્‍થેટિક આપ્‍યા વિના બાયપાસ સર્જરી કરી. વૃદ્ધે ઈચ્‍છા વ્‍યક્‍ત કરી કે તેમને હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરવો છે . હનુમાન ચાલીસા મોબાઈલ પર વગાડતી રહી અને દર્દી પણ સર્જરીની પ્રક્રિયા જોતો રહ્યો. ડોક્‍ટરોના સવાલોના જવાબ પણ આપતા રહ્યા.

એનેસ્‍થેસિયા વિના બાયપાસ સર્જરીની અસર એ હતી કે દર્દીએ બે કલાક પછી સામાન્‍ય ખોરાક ખાધો. થોડા કલાકો પછી, તે સંપૂર્ણ સ્‍વસ્‍થ અનુભવે છે અને આસપાસ ફરે છે. આયુષ્‍માન ભારત કાર્ડ દ્વારા વિનામૂલ્‍યે સર્જરી કરવામાં આવી હતી. આ જટિલ સર્જરી કાર્ડિયોથોરાસિક વિભાગના વડા ડો. શીલ અવનીશના નેતૃત્‍વ હેઠળ કરવામાં આવી હતી.

ડો.તુષાર કુમાર ઉપરાંત ડો.અભિનવ, સીટીવીએસ વિભાગના ડો.સમર, એનેસ્‍થેસિયા વિભાગના વડા ડો.પી.કે.દુબે, ડો.આલોક ભારતી અને ડો.આલોક કુમારનો આમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્‍યો હતો.

ડો. શીલ અવનીશે જણાવ્‍યું કે દર્દીને આ સપ્તાહના અંત સુધીમાં રજા આપવામાં આવશે. તેની જટિલતાને કારણે, અવેક કોરોનરી આર્ટરી બાયપાસ ગ્રાફટીંગ (અવેક સીએબીજી) શષાક્રિયા એક મિલિયનમાં એક દર્દી માટે કરવામાં આવે છે. રાજયમાં આ પ્રકારની આ પ્રથમ સર્જરી છે. નિયામક ડો.પ્રો. બિંદે કુમાર, ડેપ્‍યુટી ડાયરેક્‍ટર ડો. વિભૂતિ પ્રસન્ના સિન્‍હાએ આ જટિલ સર્જરી માટે ડો. શીલ અવનીશ અને તેમની ટીમને અભિનંદન પાઠવ્‍યા છે.

ઉંમર ૮૦ વર્ષ, હૃદયની બે મુખ્‍ય ધમનીઓમાં ૯૯ ટકા બ્‍લોકેજ, આ સિવાય ડાયાબિટીસ, આર્થરાઈટિસ, અસ્‍થમા સહિત અન્‍ય ઘણી ગંભીર બીમારીઓ. બાયપાસ સર્જરી ફરજિયાત હોવાનું કાર્ડિયોલોજિસ્‍ટ કહી રહ્યા હતા, પરંતુ વિવિધ રાજયોની ઘણી મોટી હોસ્‍પિટલોમાં તેઓ નિરાશ થયા હતા. બાયપાસ સર્જરી કરીને કોઈ જોખમ લેવા માંગતું નથી. આવી સ્‍થિતિમાં, કોઈના કહેવાથી, લગભગ એક મહિના પહેલા, દરભંગાના કુશેશ્વર સ્‍થળના રહેવાસી કુશેશ્વર યાદવ IGIMS આવ્‍યા અને ડો. શીલ અવનીશને મળ્‍યા.

તપાસ દરમિયાન બે મુખ્‍ય ધમનીઓ ૯૯ ટકા બ્‍લોક થઈ ગઈ હતી. સર્જરી એ છેલ્લો વિકલ્‍પ હતો. કેટલીક દવાઓથી તેમની સ્‍થિતિ સ્‍થિર થઈ હતી અને તેમને ૫ જુલાઈએ દાખલ કરવામાં આવ્‍યા હતા. સર્જરી માટે યોગ્‍ય સ્‍થિતિ જોઈને ૧૦ જુલાઈના રોજ જાગૃત CABG પદ્ધતિથી સર્જરી કરવામાં આવી હતી.

ડો. શીલ અવનીશે જણાવ્‍યું કે વૃદ્ધાવસ્‍થા અને હૃદય સિવાયના અન્‍ય ઘણા ક્રોનિક રોગોથી પીડિત લોકોમાં હાથ અથવા જાંઘમાંથી નસો કાઢીને અવરોધિત નસોને બદલે તેને જોડવી ખૂબ જ જટિલ છે. આવી સ્‍થિતિમાં, જો દર્દીને બેભાન કરવામાં આવે છે, તો દર્દીની પ્રતિક્રિયા તરત જ મળી શકતી નથી. આવી સ્‍થિતિમાં, સમયસર જટિલતાનો સામનો કરવામાં વિલંબ થઈ શકે છે. જાગૃત પદ્ધતિમાં, દર્દી સભાન રહે છે અને જો કોઈ સમસ્‍યા થાય તો તરત જ ડોક્‍ટરને જાણ કરે છે, જેનાથી શષાક્રિયાના વધુ સારા પરિણામોની શક્‍યતા વધી જાય છે.

આ ઉપરાંત, જયારે દર્દી પોતે આખી પ્રક્રિયાને જુએ છે, ત્‍યારે તેની માનસિક શક્‍તિ મજબૂત બને છે અને તે ICUમાં ઝડપથી સ્‍વસ્‍થ થઈ જાય છે. જો કે, સર્જરી દરમિયાન એનેસ્‍થેસિયોલોજિસ્‍ટ મહત્‍વની ભૂમિકા ભજવે છે.

અવેક કોરોનરી આર્ટરી બાયપાસ ગ્રાફટીંગ (અવેક સીએબીજી) ઘણી બાબતોમાં સરળ બાયપાસથી અલગ છે.