તા. ૧૦ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૧ મંગળવાર
ગરીબ - યુવા - અન્નદાતા - નારી ઉપર ફોકસ : સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રે ઉદાસીનતા
નિષ્ણાતોનાં મતે બજેટ સંતુલિત : મોદી સરકારે 'GYAN' થીયરી ઉપર મૂકયો ભાર : ‘છપ્પનભોગ બજેટ' જેમાં કોઇને વધુ તો કોઇને ઓછુ : વિકસિત ભારતનો ‘રોડમેપ' : આર્થિક વિકાસમાં ભાગીદાર બની શકશે મહિલાઓ : નારી અદાલત મહિલા પોલીસ સ્વયંસેવક - હેલ્પલાઇન માટેની ફાળવણી વધી
નવી દિલ્હી, તા.૨૪: નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે મોદી સરકારના ત્રીજા કાર્યકાળનું પ્રથમ પૂર્ણ બજેટ રજૂ કર્યું છે. આ બજેટને લઈને ન તો બહુ ઉત્સાહ જોવા મળ્યો છે કે ન તો કોઈ બહુ નિરાશ થયું છે. નિષ્ણાતો આને છપ્પન લાભોનું બજેટ માની રહ્યા છે જેમાં ઘણી જાહેરાત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. ફરક માત્ર એટલો છે કે કેટલાકને વધુ મળ્યું અને કેટલાકને ઓછાથી સંતોષ માનવો પડ્યો. પરંતુ એ ચોક્કસ છે કે મોદી સરકારે ફરીથી જ્ઞાન gyan સિદ્ધાંત પર ભાર મૂકયો છે - ગરીબ, યુવાનો, અન્નદાતા અને મહિલાઓ.
બજેટમાં ગરીબોને શું મળ્યું ?
સરકારે આ બજેટમાં ગરીબ વર્ગ પર વિશેષ ધ્યાન આપ્યું છે. આ કારણોસર, પૂર્વોદય યોજના શરૂ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ યોજના હેઠળ બિહાર, ઝારખંડ, ઓડિશા અને પ?મિ બંગાળનો સંપૂર્ણ વિકાસ કરવામાં આવશે. આ લિસ્ટમાં આંધ્રપ્રદેશનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. માનવ સંસાધનોના વિકાસથી લઈને આર્થિક સ્વાસ્થ્ય સુધારવા માટે કેન્દ્ર આ રાજ્યો માટે વિશેષ યોજનાઓ બનાવશે. હવે આ રાજ્યોમાં ગરીબી સૌથી વધુ હોવાથી તેમને સીધો ફાયદો થવાનો છે.
મોદી સરકારના દસ વર્ષ પૂરા થવા છતાં તમામ ગરીબોને કાયમી મકાનો મળી શકયા નથી, આવી સ્થિતિમાં આવાસ યોજના હેઠળ વધુ ત્રણ કરોડ મકાનો બનાવવાની બજેટમાં જાહેરાત કરવામાં આવી છે. સરકારનું કહેવું છે કે ૧૦ લાખ કરોડ રૂપિયા ખર્ચીને એક કરોડ ઘર બનાવાશે. તેના ઉપર પાંચ વર્ષમાં ૨.૨ લાખ કરોડ રૂપિયાની કેન્દ્રીય સહાય પણ આપવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, સરકાર આગામી પાંચ વર્ષ માટે ગરીબોને મફત ૫ કિલો રાશન પણ આપશે. આ પહેલા પણ આ યોજનાની સમયમર્યાદા ઘણી વખત લંબાવવામાં આવી છે.
બજેટમાં યુવાનોને શું મળ્યું ?
કેન્દ્ર સરકારે ૨૦૨૪-૨૫ના બજેટમાં યુવાનો પર વિશેષ ધ્યાન આપ્યું છે. આ વખતે સરકાર દ્વારા યુવાનો માટે ઘણી મહત્વની પહેલ અને યોજનાઓનો બજેટમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. બજેટમાં ૪.૧ કરોડ યુવાનો માટે રોજગાર અને કૌશલ્ય વિકાસ યોજનાઓની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. ૫ વર્ષમાં ૨ લાખ કરોડની કેન્દ્રીય ફાળવણી કરવામાં આવી છે. આના ઉપર, કારણ કે સરકાર છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી સ્કિલ ઈન્ડિયા પર ખૂબ ભાર આપી રહી છે, તેની અસર બજેટમાં પણ દેખાઈ રહી છે.
કૌશલ્ય વિકાસ માટેની નવી યોજના હેઠળ, ૨૦ લાખ યુવાનોને તાલીમ આપવામાં આવશે અને તે રાજ્ય સરકારો અને ઉદ્યોગોના સહયોગથી સંચાલિત થશે. મોટી વાત એ છે કે નાણામંત્રીએ યુવાનોને ટ્રેનિંગ આપવા પર પણ ભાર મૂકયો છે. આ વર્ષના બજેટમાં ૧ કરોડ યુવાનોને ઈન્ટર્નશિપ આપવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે જેમાં ૫૦૦ ટોચની કંપનીઓ સામેલ થશે. આ સમયગાળા દરમિયાન, યુવાનોને દર મહિને ૫,૦૦૦ રૂપિયાનું ભથ્થું પણ આપવામાં આવશે.
સરકારે પ્રથમ વખત નોકરી શોધનારાઓ માટે પણ તેની તિજોરી ખોલી છે. નવા બજેટ હેઠળ જેઓ પહેલીવાર નોકરી કરશે તેમના માટે એક મહિનાના પગારની ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર સ્કીમ લાગુ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે એટલે કે નવા કર્મચારીઓ અને ૨૧૦ લાખ યુવાનોને તેનો લાભ મળશે. કેન્દ્ર સરકારે આ વર્ષના બજેટમાં જાહેરાત કરી છે કે બાંધકામ ક્ષેત્રમાં નવી નોકરીઓ ઊભી કરવા માટે -ોત્સાહક યોજનાઓ લાગુ કરવામાં આવશે. આ યોજના હેઠળ ૩૦ લાખ યુવાનોને નોકરી મળશે.
બજેટમાં ખેડૂતો માટે શું ?
હવે સરકાર તરફથી એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી હતી કે ખેડૂત ફંડની રકમમાં વધારો કરવામાં આવશે, પરંતુ કેન્દ્રએ તેમાં કોઈ ફેરફાર ન કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. તેના બદલે સરકારનું ધ્યાન ઉત્પાદન વધારવા પર છે. આ કારણોસર બજેટમાં કુદરતી ખેતી પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું છે કે આગામી બે વર્ષમાં દેશભરના એક કરોડ ખેડૂતોને કુદરતી ખેતી અપનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે.
નાણામંત્રીએ જાહેરાત કરી હતી કે શાકભાજીના ઉત્પાદન અને પુરવઠા શળંખલા માટે વધુ જ્ભ્બ્ ની રચના કરવામાં આવશે. ખેતીની જમીન અને ખેડૂતોના રેકોર્ડને ડિજિટલ કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવશે. વધુમાં, રાજ્યો સાથેની ભાગીદારીમાં કેન્દ્ર કળષિ માટે ડિજિટલ પબ્લિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને પ્રોત્સાહન આપશે, જ્યારે ક્રાઉડ સપોર્ટ આધારિત ‘કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ' પાંચ રાજ્યોમાં રજૂ કરવામાં આવશે. આની ટોચ પર, સરકાર આંધ્રપ્રદેશ અને તેના ખેડૂતો માટે જીવનરેખા ગણાતા પોલાવરમ સિંચાઈ પ્રોજેક્ટને ઝડપથી પૂર્ણ કરવા માટે ભંડોળ પૂરું પાડવા અને ઝડપથી પૂર્ણ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.
અગાઉના અનેક બજેટની જેમ આ વખતે પણ સરકારે મહિલાઓ પર વિશેષ ધ્યાન આપ્યું છે. કેન્દ્ર સરકારે બજેટમાં મહિલા કાર્યબળ વધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. ર્વકિંગ વુમન માટે હોસ્ટેલ અને ક્રેચની જોગવાઈ બજેટમાં જાહેર કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત સરકારે આ બજેટ દ્વારા ૨૦ લાખ છોકરીઓને કૌશલ્ય બનાવવાનો લક્ષ્યાંક પણ રાખ્યો છે. મહિલાઓના નામે મિલકત ખરીદવામાં આવે તો સ્ટેમ્પ ડ્યુટીમાં પણ રાહતની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
બજેટમાં મધ્યમ વર્ગનું શું?
હવે નોલેજ ક્લાસ સિવાય મધ્યમ વર્ગને પણ થોડી રાહત આપવાનું કામ કરવામાં આવ્યું છે. નવી ટેક્સ વ્યવસ્થા હેઠળ સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન ૫૦ હજાર રૂપિયાથી વધારીને ૭૫ હજાર રૂપિયા કરવામાં આવ્યું છે. જૂની ટેક્સ વ્યવસ્થામાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી, જેનો અર્થ છે કે સરકાર ઈચ્છે છે કે બાકીના ૩૦ ટકા કરદાતાઓ પણ નવી ટેક્સ વ્યવસ્થા હેઠળ આવે. સરકારે એક મોટી જાહેરાત પણ કરી છે કે મુદ્રા લોનની મર્યાદા ૧૦ લાખ રૂપિયાથી વધારીને ૨૦ લાખ રૂપિયા કરી દેવામાં આવી છે. ૧૦૦ શહેરોમાં ઈન્ડસ્ટ્રીયલ પાર્ક બનાવવાની તૈયારીઓ પણ ચાલી રહી છે.
સરકારનું સમગ્ર બજેટ એકદમ સંયમિત છે. જેમાં રોજગાર, યુવાનો અને મહિલાઓ તેમજ કૌશલ્ય પર ઘણું ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે. આ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે ભારતમાં વૈશ્વિક સ્તરે અપાર સંભાવનાઓ છે. અહીં કૌશલ્ય વિકાસને -ોત્સાહન આપવાથી વિશ્વભરના ભારતીયો માટે તકો ઊભી થશે. જો કે, આરોગ્ય ક્ષેત્રને તેનો ખૂબ જ ઓછો હિસ્સો મળ્યો છે. તેનાથી બહુ ખુશ નથી, પરંતુ કેન્સરની દવાઓ પરની કસ્ટમ ડ્યુટી દૂર કરવી એ સારો વિચાર છે.
આનો સીધો ફાયદો એવા હજારો દર્દીઓને થશે જેઓ સતત કેન્સર સામે લડી રહ્યા છે. કારણ કે આ દવાઓની કિંમત ઘણી મોંઘી છે. ઉપરાંત, બજેટમાં એક્સ-રે ટયુબ અને ડિજિટલ ડિટેક્ટરના ઘટકો પર કસ્ટમ ડ્યુટીમાં મુક્તિની જાહેરાત પણ સારી છે, પરંતુ સમગ્ર આરોગ્ય બજેટમાં કોઈ મોટો ફેરફાર નથી. ઘણી સ્વાસ્થ્ય યોજનાઓ છે જેનો વિસ્તાર કરી શકાય છે. આમાં આપણે આયુષ્માન ભારત જેવી મહત્વાકાંક્ષી યોજના વિશે વાત કરી શકીએ છીએ, જે દેશના છેવાડાના વ્યક્તિ સુધી સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ પૂરી પાડવાનો સૌથી મોટો વિકલ્પ છે.
દેશના આરોગ્ય ક્ષેત્રને આ બજેટ પાસેથી ઘણી અપેક્ષાઓ હતી, કારણ કે આરોગ્ય સંભાળની કિંમત વધી રહી છે. ડૉલરની કિંમતમાં સતત વધારો થવાને કારણે ઘણા પૈસા ચૂકવવા પડે છે, પરંતુ છેલ્લા બે-ત્રણ બજેટમાં સરકાર તરફથી આ અંગે કોઈ નીતિ બહાર આવી નથી.
હેલ્થ GST અને ચુકવણીમાં વિલંબ અંગે કોઈ ચર્ચા નહીં
સરકારના આરોગ્ય બજેટમાં બે મહત્વના તથ્યોની ચર્ચા કરવામાં આવી નથી. પ્રથમ મુદ્દો આરોગ્ય અને GST ટેક્સની ચુકવણીનો છે. ખાનગી ક્ષેત્રના આરોગ્ય -દાતાઓએ વિવિધ ઇનપુટ્સ પર GST ચૂકવવો પડે છે, પરંતુ બદલામાં સરકાર તરફથી ક્રેડિટ મળતી નથી. આના કારણે એક તણાવ સર્જાઈ રહ્યો છે, જેનો સૌથી વધુ સામનો નાની અને મધ્યમ શ્રેણીની હોસ્પિટલો કરી રહી છે. બીજું, આરોગ્ય સેવાઓની ડિલિવરી અને સરકાર તરફથી ચૂકવણીમાં વિલંબ થાય છે. હોસ્પિટલો પર વિવિધ ટેક્સ દ્વારા મોટી રકમ ચૂકવવાનો બોજ છે. તે જ સમયે, સરકાર તરફથી ચૂકવણીમાં વિલંબને કારણે સેવા -દાતાઓને મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
મોદી સરકારે આર્થિક વિકાસમાં મહિલાઓની ભૂમિકા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ૩.૧૦ લાખ કરોડ રૂપિયા ફાળવ્યા છે. બજેટમાં પ્રોપર્ટી ખરીદતી મહિલાઓ માટે સ્ટેમ્પ ડ્યુટીમાં મુક્તિનો પણ પ્રસ્તાવ છે. મહિલા અને બાળ વિકાસ માટે કુલ રૂ. ૨૬,૦૯૨.૧૯ કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
કાર્યકારી મહિલાઓ માટે છાત્રાલયો, બાળકોમાં પોષણ અને પોષણને પ્રોત્સાહન આપવા સક્ષમ આંગણવાડી માટે રૂ. ૨૧,૨૦૦ કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. જ્યારે ગત વખતે આ આઇટમ હેઠળ ૨૧,૫૨૩.૧૩ કરોડ રૂપિયાની જોગવાઈ હતી. આ સાથે નેશનલ ચિલ્ડ્રન કમિશન માટે અલગ ફંડ ફાળવવામાં આવ્યું છે. સરકારે મહિલા સશક્તિકરણ માટે ૬૨૯ કરોડ રૂપિયાની જોગવાઈ કરી છે. જેમાં સબલા યોજના હેઠળ બેટી બચાવો બેટી પઢાવો, વન સ્ટોપ સેન્ટર, નારી અદાલત, મહિલા પોલીસ સ્વયંસેવકો અને મહિલા હેલ્પ લાઇનનો સમાવેશ થાય છે. શક્તિ યોજના હેઠળ, શક્તિ સદન, ઉજ્જવલા, વિધવા ગળહ, સખી નિવાસ (મહિલા છાત્રાલય) ક્રેચે અને પ્રધાનમંત્રી માતળ વંદન યોજના માટે ૩૧૪૫.૯૭ કરોડ રૂપિયાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જ્યારે ગત વખતે આ રકમ ૨૩૨૫.૮૫ કરોડ રૂપિયા હતી. મહિલાઓની સામાજિક સુરક્ષા અને કલ્યાણ માટે ૧૨૨૬.૨૯ કરોડ રૂપિયાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
કાર્યબળમાં મહિલાઓની ભાગીદારી વધી
દેશના વર્કફોર્સમાં મહિલાઓ વધુને વધુ જોડાઈ રહી છે. આ વર્ષે મે સુધીમાં લગભગ ૨.૪૦ લાખ મહિલાઓ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં કાર્યબળમાં જોડાઈ છે. જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળામાં ૧૨ ટકાથી વધુ છે. જાન્યુઆરી અને માર્ચ ૨૦૨૪ વચ્ચે વર્કફોર્સની ભાગીદારીનો દર વધીને ૫૦.૨% થયો, જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળામાં ૪૮.૫% હતો. માર્ચ ક્વાર્ટરમાં શહેરી વિસ્તારોમાં વળદ્ધિ પણ વધીને ૨૩.૪% થઈ ગઈ છે, જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળામાં ૨૦.૬% હતી.
મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલય હેઠળની મુખ્ય યોજનાઓ જેમ કે સક્ષમ આંગણવાડી અને પોષણ ૨.૦, મિશન વાત્સલ્ય અને મિશન શક્તિને પોષણ, બાળ સંરક્ષણ અને મહિલા સશક્તિકરણમાં સુધારો કરવા માટે તેમના પ્રયાસો ચાલુ રાખવા માટે પૂરતું ભંડોળ આપવામાં આવ્યું છે.
પોષણને પ્રોત્સાહન આપવા આંગણવાડી અને પોષણની વસ્તુઓ માટે રૂ. ૨૧,૨૦૦ કરોડની જોગવાઈ.
૧૦ વર્ષમાં મહિલા કલ્યાણમાં ૨૧૮% વધારો
આર્થિક સર્વેક્ષણ ૨૦૨૩-૨૦૨૪ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૪ થી નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ સુધી મહિલા કલ્યાણ માટે બજેટ ફાળવણીમાં ૨૧૮.૮ ટકાનો વધારો થયો છે. આ બજેટ ૩.૧૦ લાખ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયું છે.
આ વખતે મહિલા સશક્તિકરણની પ્રતિબદ્ધતા માટે મહિલાઓ પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હતું.
આ બજેટમાં વર્કિંગ માતાઓ પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે. ઉદ્યોગો સાથે ભાગીદારીમાં કામ કરતી માતાઓને મદદ કરવા માટે ક્રેચ સ્થાપવાની જોગવાઈ છે. પહેલનો હેતુ મહિલાઓ માટે કામ અને ઘર વચ્ચે સંતુલન વધારવાનો છે. તેનાથી મહિલાઓ દેશના વિકાસમાં વધુ યોગદાન આપી શકશે.
(10:11 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
