નવી દિલ્હી : કેન્દ્ર સરકારે વકફ અધિનિયમ, 1995માં અનેક સુધારાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. વકફ બોર્ડનું નામ બદલવાથી લઈને મહિલાઓને પ્રતિનિધિત્વ આપવા અને બોહરા અને આગાખાનીઓ માટે અલગ ઓકફ બોર્ડ બનાવવા સુધીના પ્રસ્તાવો છે. પ્રસ્તાવિત બિલ વકફ મિલકત છે કે નહીં તે નક્કી કરવા બોર્ડની સત્તા સાથે સંબંધિત વિવાદાસ્પદ કલમ 40ને દૂર કરે છે. મહિલાઓના પ્રતિનિધિત્વને સુનિશ્ચિત કરવા માટે, બિલમાં કેન્દ્રીય વક્ફ કાઉન્સિલ અને રાજ્ય વક્ફ બોર્ડનું વ્યાપક-આધારિત માળખું પ્રદાન કરવા અને મુસ્લિમ મહિલાઓ અને બિન-મુસ્લિમોનું પ્રતિનિધિત્વ સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. તે બોહરા અને આગાખાનીઓ માટે અલગ ઓકફ બોર્ડની સ્થાપના માટે પણ જોગવાઈ કરશે. ઔકાફ એ વક્ફનું બહુવચન છે. જાણો બોહરા અને આગખાનીઓ કોણ છે. 

   બોહરા શબ્દ ગુજરાતી શબ્દ વોહરુ વ્યવહાર પરથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ વેપાર થાય છે. બોહરા સમુદાયના મુસ્લિમો સામાન્ય રીતે વેપાર સાથે જોડાયેલા છે. બોહરા સમુદાયના લોકો મુસ્લિમ છે, પરંતુ તેઓ સામાન્ય મુસ્લિમોથી થોડા અલગ છે. 20 લાખથી વધુ બોહરા લોકો મુખ્યત્વે મહારાષ્ટ્ર, મધ્યપ્રદેશ, રાજસ્થાન, કોલકાતા, ચેન્નાઈ વગેરે સ્થળોએ રહે છે. સામાન્ય મુસ્લિમોની જેમ બોહરા પણ શિયા અને સુન્ની બંને છે. દાઉદી બોહરાઓ શિયાઓ સાથે વધુ સમાનતા ધરાવે છે. જ્યારે સુન્ની બોહરા હનાફી ઇસ્લામિક કાયદાનું પાલન કરે છે.

    પાકિસ્તાન, યુએસએ, દુબઈ, અરેબિયા, યમન, ઈરાક વગેરે દેશોમાં પણ વસ્તી ફેલાયેલી છે. બોહરા સમુદાયમાં, ધાર્મિક નેતાને સૈયદના કહેવામાં આવે છે અને જે સૈયદના બને છે, બોહરા સમુદાય તેને પોતાની આસ્થાનું કેન્દ્ર બનાવે છે. આધ્યાત્મિક નેતાઓની પરંપરા, જેને દાઈ-અલ-મુતલક કહેવામાં આવે છે, 1132માં 21મા અને છેલ્લા ઈમામ તૈયબ અબુલ કાસિમ પછી શરૂ થઈ. જ્યારે 52માં દાઈ-અલ-મુતલક સૈયદના મોહમ્મદ બુરહાનુદ્દીનનું અવસાન થયું, ત્યારે તેમના પુત્ર સૈયદના ડૉ. મુફદ્દુલ સૈફુદ્દીન 2014થી તેમના અનુગામી બન્યા. સૈફુદ્દીન 53મો દાઈ-અલ-મુતલક છે. 

   દાઉદી બોહરા મુસ્લિમો ફાતિમી ઈમામો સાથે જોડાયેલા છે, જેઓ પ્રોફેટ મોહમ્મદના સીધા વંશજો છે. 10મીથી 12મી સદી દરમિયાન ઈસ્લામિક વિશ્વના મોટાભાગના ભાગો પર શાસન કર્યું. ‘બોહરા’ એ ગુજરાતી શબ્દ ‘વહોરા’નો અપભ્રંશ છે, જેનો અર્થ થાય છે ‘વેપાર’. તેઓ મુસ્તાલી સંપ્રદાયનો ભાગ છે જે 11મી સદીમાં ઉત્તર ઇજિપ્તના મિશનરીઓ દ્વારા ભારતમાં આવ્યા હતા. 1539 પછી, જ્યારે ભારતીય સમુદાયનો વિકાસ થયો, ત્યારે આ સંપ્રદાય તેનું મુખ્ય મથક યમનથી ભારતમાં સિદ્ધપુર ખસેડ્યું. 1588માં દાઉદ બિન કુતુબ શાહ અને સુલેમાનના અનુયાયીઓ વચ્ચે વિભાજન થયું. આજે સુલેમાનીના વડાઓ યમનમાં રહે છે, જ્યારે દાઉદી બોહરા, સૌથી વધુ સંખ્યામાં હોવાથી, તેમનું મુખ્ય મથક મુંબઈમાં છે. 

  દાઉદી અને સુલેમાનના અનુયાયીઓ વચ્ચે વિભાજિત હોવા છતાં, બોહરાઓના ધાર્મિક સિદ્ધાંતોમાં બહુ વૈચારિક તફાવત નથી. બોહરાઓ સૂફી અને દરગાહમાં વિશેષ શ્રદ્ધા ધરાવે છે. સુન્ની બોહરા હનાફી ઇસ્લામિક કાયદાનું પાલન કરે છે, જ્યારે દાઉદી બોહરા સમુદાય ઇસ્માઇલી શિયા સમુદાયનો પેટા સમુદાય છે. તે એક સમુદાય છે જે તેની પ્રાચીન પરંપરાઓમાં ઊંડે ઊંડે છે, જેમાં ફક્ત પોતાના સમુદાયમાં જ લગ્ન કરવાનો સમાવેશ થાય છે. તેમની જીવનશૈલીમાં ઘણી હિંદુ પ્રથાઓ પણ જોઈ શકાય છે. 

  દાઉદી બોહરા સમુદાયના પોશાકનું એક અલગ સ્વરૂપ છે. પુરૂષો પરંપરાગત રીતે ત્રણ પીસ સફેદ વસ્ત્રો પહેરે છે, જેમાં 'કુર્તા' નામનું ટ્યુનિક, 'સાયા' નામના સમાન લંબાઈના ઓવરકોટ અને 'ઇઝાર' નામના પેન્ટ અથવા ટ્રાઉઝરનો સમાવેશ થાય છે. પુરુષો પણ સફેદ કે સોનેરી રંગની ટોપી પહેરે છે, જેમાં સોનેરી અને સફેદ રંગના દોરાઓનો ઉપયોગ થાય છે. બોહરા સમુદાયના પુરુષોએ પ્રોફેટ મોહમ્મદની પ્રથાને અનુસરીને સંપૂર્ણ દાઢી રાખવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. 

આ સમુદાયની મહિલાઓ 'રિદા' નામનો ડબલ ડ્રેસ પહેરે છે, જે હિજાબના અન્ય સ્વરૂપોથી અલગ છે. રીડા તેના તેજસ્વી રંગો, સુશોભન પેટર્ન અને લેસ માટે પ્રખ્યાત છે. રિદા મહિલાના ચહેરાને સંપૂર્ણપણે ઢાંકતી નથી. રીડા કાળા સિવાય કોઈપણ રંગની હોઈ શકે છે. તેમાં પારડી નામના નાના પાલ્લાનો સમાવેશ થાય છે જે સામાન્ય રીતે એક બાજુએ ફોલ્ડ કરવામાં આવે છે જેથી સ્ત્રીનો ચહેરો દેખાય, પરંતુ તેને જરૂરિયાત મુજબ ચહેરા પર પણ પહેરી શકાય છે. 

ઈસ્માઈલી અથવા અગાખાની મુસ્લિમ સમુદાયના લોકો શિયા મુસ્લિમોની એક શાખા છે. આ સમુદાયના લોકો સાદિક તરીકે ઇમામ જાફરના પુત્ર ઇસ્માઇલ બિન જાફરના અનુયાયીઓ છે. તેઓ મુખ્યત્વે મધ્ય અને દક્ષિણ એશિયા, આફ્રિકા, મધ્ય પૂર્વ, યુરોપ, ઉત્તર અમેરિકા અને ઓસ્ટ્રેલિયામાં રહે છે. વિશ્વભરમાં આગાખાની મુસ્લિમ સમુદાયના લોકોની વસ્તી આશરે 1.5 કરોડ છે. અગાખાની મુસ્લિમો 950 વર્ષ પહેલાં અફઘાનિસ્તાનના ખૈબર પ્રાંતમાંથી સિંધ પ્રાંતમાં આવ્યા હતા અને પછી ભારતમાં સ્થાયી થયા હતા. 

અગાખાની સમુદાયના લોકો અન્ય મુસ્લિમો કરતા અલગ છે. તેમના ધાર્મિક રિવાજો પણ અલગ છે. તેઓ દિવસમાં પાંચ વખત નમાઝ અદા કરતા નથી. અગાખાની મુસલમાનોને અલગ અલગ નામોથી ઓળખવામાં આવે છે. તેમને ઈસ્માઈલી, ખોજા મુસ્લિમ અને નિઝારી મુસ્લિમ પણ કહેવામાં આવે છે. ઈસ્માઈલી મુસ્લિમો જમાતખાનામાં પૂજા કરે છે, જ્યાં પુરુષોની સાથે સ્ત્રીઓ પણ પૂજા કરે છે. અગાખાની મુસ્લિમો રમઝાન દરમિયાન આખો મહિનો ઉપવાસ કરતા નથી. તેઓ માને છે કે દરેક દિવસ ભગવાનનો છે. તેઓ હજ પર પણ જતા નથી. 

વકફ મિલકતોના વહીવટ માટે વકફ બોર્ડની રચના કરવામાં આવી છે. દેશભરમાં લગભગ 30 વક્ફ બોર્ડ છે જે તે રાજ્ય અથવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં વકફ મિલકતોનું સંચાલન કરે છે. તમામ વક્ફ બોર્ડ વક્ફ એક્ટ 1995 હેઠળ કામ કરે છે. વકફ કોઈપણ જંગમ અથવા સ્થાવર મિલકત હોઈ શકે છે, જે ઈસ્લામને અનુસરતી કોઈપણ વ્યક્તિ ધાર્મિક હેતુઓ માટે દાન કરી શકે છે. આ દાનમાં આપેલી મિલકતનો કોઈ માલિક નથી. અલ્લાહને આ દાનમાં આપેલી સંપત્તિનો માલિક માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેના વહીવટ માટે વક્ફ બોર્ડની રચના કરવામાં આવી છે