નવી દિલ્‍હી, તા.૨૪:  ભારતમાં દર કલાકે ૩ મહિલા બળાત્‍કારનો શિકાર બને છે, એટલે કે દર ૨૦ મિનિટે ૧.

ઞ્જ દેશમાં બળાત્‍કારના કેસમાં ૯૬%થી વધુ આરોપીઓ મહિલાને ઓળખે છે.

ઞ્જ  રેપ કેસમાં ૧૦૦માંથી માત્ર ૨૭ આરોપીઓને સજા થાય છે, બાકીના નિર્દોષ છૂટી જાય છે.

આ ત્રણ આંકડા દર્શાવે છે કે કડક કાયદા હોવા છતાં પણ આપણા દેશમાં ન તો બળાત્‍કારના કિસ્‍સાઓ ઘટી રહ્યા છે કે ન તો દોષિત ઠેરવવાનો દર વધી રહ્યો છે.

કેન્‍દ્ર સરકારની એજન્‍સી નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ બ્‍યુરો (NCRB)ના આંકડા દર્શાવે છે કે ભારતમાં દર વર્ષે મહિલાઓ વિરુદ્ધ ચાર લાખથી વધુ ગુના નોંધાય છે. આ ગુનાઓમાં માત્ર બળાત્‍કાર જ નહીં પરંતુ છેડતી, દહેજ માટે મળત્‍યુ, અપહરણ, તસ્‍કરી, એસિડ એટેક જેવા ગુનાઓ પણ સામેલ છે.

મહિલાઓ વિરુદ્ધ અપરાધના કિસ્‍સાઓનો ઉલ્લેખ એટલા માટે કરવામાં આવે છે કારણ કે તાજેતરમાં કેટલાક બળાત્‍કારના કિસ્‍સાઓએ દેશને હચમચાવી નાખ્‍યો છે. કોલકાતામાં રેસિડેન્‍ટ ડોક્‍ટરની બળાત્‍કાર અને ત્‍યારબાદ હત્‍યાનો મામલો ચર્ચામાં છે. કોલકાતાના આ બળાત્‍કાર કેસે ૨૦૧૨ના નિર્ભયા કેસની યાદો તાજી કરી દીધી. માત્ર કોલકાતામાં જ નહીં પરંતુ દેશના અનેક શહેરોમાં આના વિરોધમાં દેખાવો થઈ રહ્યા છે. આરોપીની ધરપકડ કરવામાં આવી છે, પરંતુ તેને કડકમાં કડક સજા આપવામાં આવે તેવી માંગ ઉઠી રહી છે

૧૬ ડિસેમ્‍બર ૨૦૧૨ની રાત્રે દિલ્‍હીના રોડ પર ચાલતી બસમાં એક યુવતી પર સામૂહિક બળાત્‍કાર થયો હતો. આ દરમિયાન બદમાશોએ તમામ હદ વટાવી દીધી હતી. બાદમાં યુવતીનું મોત થયું હતું. આ ઘટનાએ દેશને આંચકો આપ્‍યો હતો.

નિર્ભયાની ઘટના બાદ કાયદો ઘણો કડક બનાવવામાં આવ્‍યો હતો. બળાત્‍કારની વ્‍યાખ્‍યા પણ બદલવામાં આવી, જેથી મહિલાઓ સામેના ગુનાઓ ઘટાડી શકાય. અગાઉ, બળજબરીથી કે મતભેદથી બનેલા સંબંધોને જ બળાત્‍કારના દાયરામાં લાવવામાં આવતા હતા. પરંતુ બાદમાં ૨૧૦૩માં કાયદામાં સુધારો કરીને તેનો વ્‍યાપ વિસ્‍તારવામાં આવ્‍યો હતો.

આટલું જ નહીં જુવેનાઈલ કાયદામાં પણ સુધારો કરવામાં આવ્‍યો હતો. આ પછી, જો ૧૬ વર્ષથી ઓછી વયના અને ૧૮ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના કોઈપણ કિશોર કોઈ જઘન્‍ય ગુનો કરે છે તો તેની સાથે પુખ્‍ત વયના લોકો જેવો વ્‍યવહાર કરવામાં આવશે. આ સુધારો એટલા માટે કરવામાં આવ્‍યો હતો કારણ કે નિર્ભયાના છ દોષિતોમાંથી એક સગીર હતો અને તેને ત્રણ વર્ષની અંદર છોડી દેવામાં આવ્‍યો હતો.

આ સિવાય બળાત્‍કારના કેસમાં મળત્‍યુદંડની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી હતી. આ પછી, જો બળાત્‍કાર બાદ પીડિતા મળત્‍યુ પામે છે અથવા કોમામાં સરી જાય છે, તો ગુનેગારને મળત્‍યુદંડની સજા પણ થઈ શકે છે.

જોકે આટલું બધું હોવા છતાં કોઈ સુધારો થયો નથી. આંકડા દર્શાવે છે કે ૨૦૧૨ પહેલા દર વર્ષે બળાત્‍કારના સરેરાશ ૨૫ હજાર કેસ નોંધાતા હતા. પરંતુ આ પછી આ આંકડો ૩૦ હજારની ઉપર પહોંચી ગયો. માત્ર ૨૦૧૩માં જ ૩૩ હજારથી વધુ કેસ નોંધાયા હતા. ૨૦૧૬માં આ આંકડો ૩૯ હજારની નજીક પહોંચી ગયો હતો.

મહિલાઓ સામેના ગુનાઓના આંકડા ભયાનક છે. ૨૦૧૨માં મહિલાઓ વિરુદ્ધના ગુનાના ૨.૪૪ લાખ કેસ નોંધાયા હતા. જ્‍યારે ૨૦૨૨માં ૪.૪૫ લાખથી વધુ કેસ નોંધાયા હતા. એટલે કે, દરરોજ ૧૨૦૦ થી વધુ કેસ.

આ સાથે જ બળાત્‍કારના કેસોમાં પણ વધારો થયો છે. NCRPના રિપોર્ટ અનુસાર ૨૦૧૨માં બળાત્‍કારના ૨૪ હજાર ૯૨૩ કેસ નોંધાયા હતા. એટલે કે, દરરોજ સરેરાશ ૬૮ કેસ. જ્‍યારે ૨૦૨૨માં ૩૧ હજાર ૫૧૬ કેસ નોંધાયા હતા. તે મુજબ દરરોજ સરેરાશ ૮૬ કેસ નોંધાયા હતા. એટલે કે દર કલાકે ૩ અને દર ૨૦ મિનિટે ૧ મહિલા બળાત્‍કારનો શિકાર બની છે.

જો રાજ્‍યોની વાત કરીએ તો બળાત્‍કારના સૌથી વધુ કેસ રાજસ્‍થાનમાં નોંધાય છે. ૨૦૨૨માં રાજસ્‍થાનમાં બળાત્‍કારના ૫,૩૯૯ કેસ નોંધાયા હતા. ઉત્તર પ્રદેશ ૩,૬૯૦ કેસ સાથે બીજા સ્‍થાને છે.

બળાત્‍કારના મોટાભાગના કેસોમાં આરોપી પીડિતાનો ઓળખીતો હોય છે. આંકડા દર્શાવે છે કે બળાત્‍કારના ૯૬ ટકાથી વધુ કેસોમાં આરોપી ઓળખાયેલ વ્‍યક્‍તિ હોય છે.

૨૦૨૨માં બળાત્‍કારના ૩૧ હજાર ૫૧૬ કેસ નોંધાયા હતા. તેમાંથી ૩૦ હજાર ૫૧૪ કેસમાં આરોપી પીડિતા સમાન હતો. તેમાંથી ૨,૩૨૪ આરોપી એવા હતા જેઓ પીડિત પરિવારના સભ્‍યો હતા. જ્‍યારે ૧૪ હજાર ૫૮૨ કેસમાં આરોપી ઓનલાઈન ફ્રેન્‍ડ, લિવ-ઈન પાર્ટનર અથવા લગ્નનું વચન આપનાર કોઈ હતો. તે જ સમયે, ૧૩ હજાર ૫૪૮ કેસ એવા હતા જેમાં આરોપી પરિવારના મિત્ર, પાડોશી અથવા પરિચિત હતા.

NCRBના ડેટા અનુસાર, બળાત્‍કારના કેસમાં દોષિત ઠેરવવાનો દર માત્ર ૨૭ થી ૨૮ ટકા છે. એટલે કે બળાત્‍કારના ૧૦૦માંથી માત્ર ૨૭ કેસમાં જ આરોપી દોષિત સાબિત થાય છે, બાકીના કેસમાં તે નિર્દોષ છૂટી જાય છે.

રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે ૨૦૨૨ ના અંત સુધીમાં દેશભરની અદાલતોમાં લગભગ બે લાખ બળાત્‍કારના કેસ પેન્‍ડિંગ હતા. ૨૦૨૨માં સાડા ૧૮ હજાર કેસમાં જ ટ્રાયલ પૂર્ણ થઈ હતી. જે કેસમાં ટ્રાયલ પૂર્ણ થઈ હતી તેમાંથી લગભગ ૫ હજાર કેસમાં જ ગુનેગારને સજા થઈ હતી. જ્‍યારે ૧૨ હજારથી વધુ કેસમાં આરોપી નિર્દોષ છૂટયા હતા.

ભારતથી વિપરીત, બ્રિટનમાં બળાત્‍કારના કેસમાં દોષિત ઠેરવવાનો દર ૬૦ ટકાથી વધુ છે. કેનેડામાં પણ બળાત્‍કારના કેસમાં દોષિત ઠેરવવાનો દર ૪૦ ટકાથી વધુ છે.

રેબેકા એમ જ્‍હોન નામના વકીલે ન્‍યૂઝ એજન્‍સી રોઈટર્સને જણાવ્‍યું હતું કે ભારતમાં ન્‍યાયાધીશો બળાત્‍કારના આરોપીઓને સજા આપવામાં અચકાય છે. તેઓ માને છે કે જો પુરાવાનો અભાવ હોય તો તેઓ આરોપીને નિર્દોષ છોડી દે છે, જ્‍યારે આ માટે તેમણે ઓછામાં ઓછી થોડી સજા તો આપવી જ જોઈએ જેથી કરીને તેને દોષિત ઠેરવી શકાય.

એટલું જ નહીં, બળાત્‍કારના કેસમાં ફાંસીની સજાની જોગવાઈ હોવા છતાં ૨૪ વર્ષમાં માત્ર પાંચ બળાત્‍કારીઓને જ ફાંસીની સજા આપવામાં આવી છે. ૨૦૦૪માં ધનંજય ચેટરજીને ૧૯૯૦ના રેપ કેસમાં ફાંસી આપવામાં આવી હતી. જ્‍યારે, માર્ચ ૨૦૨૦ માં, નિર્ભયાના ચાર દોષિતો - મુકેશ, વિનય, પવન અને અક્ષયને તિહાર જેલમાં ફાંસી આપવામાં આવી હતી.

મહિલાઓ સામેના ગુનાઓ અંગેનો કાયદો શું છે?

નવા ફોજદારી કાયદા બે મહિના પહેલા લાગુ કરવામાં આવ્‍યા છે. આ પછી, IPC ને ભારતીય ન્‍યાયિક સંહિતા (BNS) દ્વારા બદલવામાં આવ્‍યું છે.

આઈપીસીમાં બળાત્‍કારને કલમ ૩૭૫માં વ્‍યાખ્‍યાયિત કરવામાં આવ્‍યો છે, જ્‍યારે કલમ ૩૭૬માં સજાની જોગવાઈ છે. જ્‍યારે ભારતીય ન્‍યાય સંહિતામાં કલમ ૬૩માં બળાત્‍કારની વ્‍યાખ્‍યા કરવામાં આવી છે અને કલમ ૬૪થી ૭૦માં સજાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આઈપીસીની કલમ ૩૭૬ હેઠળ, જો બળાત્‍કારનો દોષી સાબિત થાય તો ૧૦ વર્ષ સુધીની જેલની સજાની જોગવાઈ છે. ગ્‍ફલ્‍ની કલમ ૬૪માં પણ આ જ સજા સૂચવવામાં આવી છે.

બીએનએસમાં સગીરો પર બળાત્‍કાર કરનારને કડક સજા આપવામાં આવી છે. જો ૧૬ વર્ષથી ઓછી ઉંમરની બાળકી પર બળાત્‍કારનો દોષી સાબિત થાય તો ઓછામાં ઓછી ૨૦ વર્ષની સજાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ સજા આજીવન કેદ સુધી લંબાવી શકાય છે. જો આજીવન કેદની સજા સંભળાય છે, તો દોષિત આખી જીંદગી જેલમાં વિતાવશે.

BNSની જ કલમ ૬૫માં જોગવાઈ છે કે જો કોઈ વ્‍યક્‍તિ ૧૨ વર્ષથી ઓછી ઉંમરની બાળકી પર બળાત્‍કારનો દોષી સાબિત થાય છે, તો તેને ૨૦ વર્ષથી લઈને આજીવન કેદ સુધીની સજા થઈ શકે છે. આમાં પણ જ્‍યાં સુધી ગુનેગાર જીવતો રહેશે ત્‍યાં સુધી આજીવન કેદ રહેશે. આવા કેસમાં દોષી સાબિત થાય તો મળત્‍યુદંડની જોગવાઈ પણ છે. આ ઉપરાંત દંડની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે.

જો સામૂહિક બળાત્‍કારના કેસમાં દોષિત ઠરે તો ૨૦ વર્ષથી લઈને આજીવન કેદ અને દંડ સુધીની સજાની જોગવાઈ છે. BNS ની કલમ ૭૦(૨) હેઠળ, કોઈ પણ સગીર સાથે ગેંગરેપમાં દોષિત ઠરે તો તેને ઓછામાં ઓછી આજીવન કેદની સજા કરવામાં આવશે, પરંતુ તેને મળત્‍યુદંડની સજા પણ થઈ શકે છે. આવા કેસમાં દંડની જોગવાઈ પણ છે. જ્‍યારે, આઈપીસીમાં, ૧૨ વર્ષથી ઓછી ઉંમરની બાળકી પર સામૂહિક બળાત્‍કાર માટે દોષિત ઠરે તો જ મળત્‍યુદંડની જોગવાઈ હતી.

BNSની કલમ ૬૬ હેઠળ, જો બળાત્‍કારના કિસ્‍સામાં મહિલાનું મળત્‍યુ થાય અથવા કોમામાં સરી જાય તો ગુનેગારને ઓછામાં ઓછી ૨૦ વર્ષની સજા થશે. આ સજાને આજીવન કેદ અથવા તો મળત્‍યુદંડ સુધી વધારી શકાય છે.

ભારતીય ન્‍યાયિક સંહિતામાં નવી કલમ ૬૯ ઉમેરવામાં આવી છે. આમાં જો કોઈ વ્‍યક્‍તિ લગ્ન, નોકરી કે -મોશનના ખોટા વચનો આપીને કોઈ મહિલા સાથે શારીરિક સંબંધ બાંધે છે તો તેને ૧૦ વર્ષ સુધીની જેલની સજા થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત દંડ પણ વસૂલવામાં આવશે. જેમાં ઓળખ છુપાવીને લગ્ન કરવા પર પણ ૧૦ વર્ષની જેલની જોગવાઈ છે.

સગીરો માટે POCSO એક્‍ટ

૨૦૧૨ના નિર્ભયા કેસ બાદ જ જાતીય હિંસાનો ભોગ બનેલી સગીર પીડિતો માટે કાયદો લાવવામાં આવ્‍યો હતો. આ કાયદો હતો - POCSO એટલે કે પ્રોટેક્‍શન ઓફ ચિલ્‍ડ્રન ફ્રોમ સેક્‍સ્‍યુઅલ ઓફેન્‍સ એક્‍ટ. આ કાયદો ૨૦૧૨માં લાવવામાં આવ્‍યો હતો. તે બાળકો સામે જાતીય શોષણને ગુનો બનાવે છે.

આ કાયદો ૧૮ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના છોકરાઓ અને છોકરીઓ બંનેને લાગુ પડે છે. તેનો હેતુ બાળકોને જાતીય સતામણી અને અશ્‍લીલતા સંબંધિત ગુનાઓથી બચાવવાનો છે. આ કાયદા હેઠળ ૧૮ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના લોકોને બાળક ગણવામાં આવે છે અને બાળકો વિરુદ્ધના ગુનાઓ માટે કડક સજાની જોગવાઈ છે.

અગાઉ POCSO કાયદામાં મળત્‍યુદંડની જોગવાઈ નહોતી, પરંતુ ૨૦૧૯માં તેમાં સુધારો કરવામાં આવ્‍યો અને મળત્‍યુદંડની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી. જો આ કાયદા હેઠળ આજીવન કેદની સજા આપવામાં આવે છે, તો દોષિતને તેનું આખું જીવન જેલમાં જ પસાર કરવું પડશે. મતલબ કે દોષિત જેલમાંથી જીવતો બહાર આવી શકે નહીં.

NCRB રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે ૨૦૨૧માં POCSO એક્‍ટ હેઠળ દેશભરમાં લગભગ ૫૪ હજાર કેસ નોંધાયા હતા. જ્‍યારે અગાઉ ૨૦૨૦માં ૪૭ હજાર કેસ નોંધાયા હતા. ૨૦૧૭ અને ૨૦૨૧ વચ્‍ચેના પાંચ વર્ષમાં POCSO એક્‍ટ હેઠળ ૨.૨૦ લાખથી વધુ કેસ નોંધાયા છે.

જો કે, POCSO એક્‍ટ હેઠળ દોષિત ઠેરવવાનો દર ઘણો ઓછો છે. આંકડા દર્શાવે છે કે પાંચ વર્ષમાં ૬૧,૧૧૭ આરોપીઓની ટ્રાયલ પૂર્ણ થઈ છે, જેમાંથી માત્ર ૨૧,૦૭૦ એટલે કે લગભગ ૩૫%ને સજા થઈ છે. જ્‍યારે બાકીના ૩૭,૩૮૩ને નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્‍યા હતા.