News of Wednesday, 4th September 2024
IC-814 અને મુંબઈ હુમલામાં સંડોવાયેલા આતંકવાદીઓના સામાન્ય ધાર્મિક મુદ્દાઓ, જે આપણું સિનેમા બતાવતું નથી
ભાજપે આતંકવાદીઓ અને તેમના હિંદુ નામ પ્રત્યે દયા બતાવવા સામે વિરોધ કર્યો. હવે કોંગ્રેસ પક્ષે પ્લેન હાઇજેક અને આતંકવાદીઓની મુક્તિને તત્કાલીન વાજપેયી સરકારની નિષ્ફળતા ગણાવીને બીજો મુદ્દો છેડ્યો

મુંબઈ : IC-814ને લઈને વિવાદનો અંત આવતો નથી. પહેલા ભાજપે આતંકવાદીઓ અને તેમના હિંદુ નામ પ્રત્યે દયા બતાવવા સામે વિરોધ કર્યો. હવે કોંગ્રેસ પક્ષે પ્લેન હાઇજેક અને આતંકવાદીઓની મુક્તિને તત્કાલીન વાજપેયી સરકારની નિષ્ફળતા ગણાવીને બીજો મુદ્દો છોડી દીધો છે.
વાસ્તવમાં, વેબ સિરીઝના ડિરેક્ટર અનુભવ સિંહાની ફિલ્મોને લઈને વિવાદ થયો છે. અને જ્યારે વિષય હિંદુ, મુસ્લિમ અને પાકિસ્તાનનો હોય ત્યારે સ્વાભાવિક રીતે જ ચર્ચાની ગતિ વધે છે. કદાચ અનુભવ સિન્હા પણ આ ઈચ્છે છે. તેમની દરેક ફિલ્મ આવા જ રાજકીય વિવાદોમાં ફસાઈ જાય છે જેના કારણે તેમની ફિલ્મોને એવી પબ્લિસિટી મળે છે જે કોઈ પણ મોટા અભિનેતા વિના નાના બજેટની ફિલ્મ માટે અશક્ય છે. સિન્હા અત્યાર સુધી તેમની ફિલ્મોમાં ઈસ્લામોફોબિયા વિરુદ્ધ ખૂબ જ સૂક્ષ્મ સંદેશ આપતા આવ્યા છે, પરંતુ જ્યારે તેઓ ધાર્મિક કટ્ટરતા સાથે જોડાયેલી બાબતોને જાણી જોઈને ટાળે છે ત્યારે તેમના વિરુદ્ધ ગુસ્સો વ્યક્ત કરવો સ્વાભાવિક બની ગયો છે. પરંતુ નફરતને ખતમ કરવા માટે નવા પ્રકારનું સર્જન કરવાની અપેક્ષા કોઈ પણ બૌદ્ધિક દિગ્દર્શક પાસેથી રાખી શકાય નહીં. પરંતુ સિન્હા જ નહીં, બોલિવૂડ વર્ષોથી આવું કરી રહ્યું છે.
1- આતંકવાદીઓને ઉદારવાદી બતાવવું ઠીક છે પણ ધાર્મિકતા બતાવીને અનુભવો કેમ સાચવવામાં આવ્યા? પ્લેન હાઈજેકની આ સીરીઝમાં ડાયરેક્ટરે આતંકીઓ સાથે હાઈજેક થયેલા લોકોના ઈન્ટરવ્યુ પણ લીધા હતા. ચાલો માની લઈએ કે આતંકવાદીઓ ફિલ્મ સંગીત પ્રેમી હતા. શ્રેણીમાં બતાવવામાં આવ્યું હતું કે સિગારેટ વહેંચવામાં આવી રહી છે. બીમારોની સંભાળ લેવામાં આવી રહી છે. પ્રેમથી ગુડ બાય કહેવામાં આવી રહ્યું છે, પરંતુ, IC 814 પ્લેનમાં, એર હોસ્ટેસ પૂજા કટારિયા કહે છે કે બર્ગર નામનો એક અપહરણ ઘણો શિક્ષિત હતો, પરંતુ તે મુસાફરોને કહેતો હતો કે ઇસ્લામ એક સારો ધર્મ છે. તે હિંદુ ધર્મ કરતાં શ્રેષ્ઠ છે. તે મુસાફરોને ઇસ્લામ કબૂલ કરવા માટે કહી રહ્યો હતો. તેણે ઇસ્લામના વખાણમાં એટલા બધા લોકગીતો સંભળાવ્યા કે પૂજા કટારિયા પણ ઇસ્લામના અનુયાયી બની ગયા. હવે સવાલ એ થાય છે કે અનુભવ સિન્હાએ પોતાની વેબ સિરીઝમાં બંદૂકના જોરે ઇસ્લામનો આ પ્રચાર કેમ ન બતાવ્યો? શું તેઓને ડર હતો કે આમ કરવાથી ઇસ્લામોફોબિયા ફેલાશે? ધાર્મિક સૌહાર્દનો એજન્ડા પોતાનું સ્થાન ધરાવે છે પરંતુ જો તેઓ સત્ય બતાવવા માંગતા હોત તો તેઓ આતંકવાદીઓના ધર્મના પ્રચારને અજ્ઞાની તરીકે બતાવી શક્યા હોત. ભારતીય મુસ્લિમો પણ આમ કરવાથી ગુસ્સે થતા નથી.
પાકિસ્તાનથી આવતા આતંકવાદીઓમાં ભારત વિરુદ્ધ નફરત જગાડવા માટે ધર્મનો વ્યાપક ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. જેવી રીતે IC 814ના આતંકવાદીઓએ પોતાનું નામ ભોલા અને શંકર રાખ્યું હતું, તેવી જ રીતે 2008ના મુંબઈ હુમલામાં સામેલ અજમલ કસાબે હિંદુ દેખાવા માટે હાથ પર કલવો બાંધ્યો હતો. પ્લેનનો હાઇજેકર યાત્રીઓ સાથે ઇસ્લામ કબૂલ કરવાની વાત કરી રહ્યો હતો ત્યારે મુંબઇની તાજ હોટલમાં ઘૂસેલા આતંકવાદીઓ બંધકોને તેમના ધર્મ વિશે પૂછીને મારી રહ્યા હતા. તે હોટલમાં રહેતી એક તુર્કી મહિલાએ બાદમાં જણાવ્યું કે તેને આતંકવાદીઓએ માત્ર એટલા માટે છોડી દીધી હતી કારણ કે તે મુસ્લિમ હતી. જો અનુભવ તેની સિનેમામાં આતંકવાદીઓની અંદર રહેલા આ ધાર્મિક દ્વેષ અને કટ્ટરવાદને બતાવવામાં સફળ થયો હોત, તો તે વધુ પ્રમાણિક કહેવાયા હોત. પાકિસ્તાનની ભલાઈ વિશે પછીથી પણ ચર્ચા થઈ શકી હોત. આતંકવાદને વખાણવો ખોટું છે. આખી દુનિયા તેને ખોટું માને છે. ભારતીય નિર્દેશકોએ પણ શીખવું પડશે.
2- અનુભવ બોલિવૂડનો વારસો વધારી રહ્યો છે સિત્તેર અને એંસીના દાયકામાં જન્મેલા બાળકો પર સિનેમાનો ઘણો પ્રભાવ રહ્યો છે. સિત્તેરના દાયકાના મુસ્લિમ પાત્રો યાદ કરો જેમને જોઈને આપણે મોટા થયા છીએ. શોલેના રહીમ ચાચા હોય કે ઝંજીરનો શેરખાન હોય કે પછી દીવારમાં યુનુસ પરવેઝનું પાત્ર હોય. આ બધા પાત્રો દયાળુ, બહાદુર હતા અને તેઓ તેમના મિત્રોના જીવનનું બલિદાન પણ આપતા હતા. મંદિરોના પૂજારીઓ દંભી અને લોભી હતા. 1980 ના દાયકાના અંત સુધી, જો કોઈ મુસ્લિમને કોઈ ભૂમિકા આપવામાં આવતી હતી, તો તેને હંમેશા ઉમદા વ્યક્તિની ભૂમિકા આપવામાં આવતી હતી. જો કે, કાશ્મીરમાં આતંકવાદ અને નેવુંના દાયકામાં કાશ્મીરી પંડિતોની હત્યાઓ પછી, ફિલ્મોમાં આતંકવાદીઓની ભૂમિકાઓ અચાનક વધી ગઈ. એક સમય એવો આવ્યો જ્યારે આ પાત્રોના પ્રવાહે ઇસ્લામોફોબિયાને જન્મ આપવાનું શરૂ કર્યું. 9/11 પછી દેશ અને દુનિયાના સંજોગો એવા બન્યા કે ઇસ્લામ વિરુદ્ધનું વાતાવરણ ઊભું થવા લાગ્યું. અનુભવ સિન્હા જેવા ફિલ્મ નિર્માતાઓએ તેમની ફિલ્મો દ્વારા ઇસ્લામોફોબિયા સામે દલીલો કરવાની શરૂઆત કરી. પરંતુ આ માટે તેણે અપનાવેલી વ્યૂહરચનાથી નવા પ્રકારની નફરત ઉભી થવા લાગી.
3- IC 814માં આતંકવાદીઓ પ્રત્યે આટલી સહાનુભૂતિ શા માટે? અનુભવ સિન્હાએ જે રીતે IC 814માં તેમના એજન્ડા પર કામ કર્યું છે, તેમાં તેઓ સફળ થતા જણાય છે. તેમની ફિલ્મોનો ઈતિહાસ દર્શાવે છે કે તેમણે કોઈપણ કિંમતે મુસ્લિમ લઘુમતીઓને દયાળુ અને નિર્દોષ તરીકે દર્શાવવા પડે છે. IC 814 માં તે સંપૂર્ણ એકાગ્રતા સાથે સમાન કાર્ય કરી રહ્યો છે. પાકિસ્તાનની સરકાર પણ આ વેબ સીરિઝ કરતાં પાકિસ્તાનનું વધુ સારું વર્ઝન રજૂ કરી શકી નથી. જેઓ ભારત વિરોધી પ્રચાર, પીઆર અને વર્ણનને સમજે છે તેઓ સારી રીતે જાણે છે કે અનુભવ સિંહાએ આ બધું કેવી રીતે બતાવ્યું છે. શ્રેણી જોયા પછી, તમે આતંકવાદીના ચહેરાના પ્રેમમાં પડી જશો જેણે એક મુસાફર રૂપિન કાત્યાલની હત્યા કરી હતી અને લગભગ એક અઠવાડિયા સુધી ભારત સરકારને બંધક બનાવી હતી. એટલું જ નહીં, આ સીરિઝ એવો સંદેશ આપે છે કે પાકિસ્તાનને આ ઘટના સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી. વરિષ્ઠ પત્રકાર અને ચિંતક દિલીપ મંડલે ચિંતા વ્યક્ત કરી કે શું દિગ્દર્શક અને વાર્તા લેખકે અજાણતા આ કર્યું હશે? મને ડર છે કે તેઓ કોઈ વૈશ્વિક ષડયંત્રનો અજાણતાં શિકાર બની ગયા છે? આ એવા સમયે થઈ શકે છે જ્યારે ભારતની વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા સામે વૈશ્વિક ખતરો વધી રહ્યો છે. સિરીઝ માટે પૈસા ક્યાંથી આવશે, વિચાર પણ ત્યાંથી આવી શકે છે. વિદેશી મીડિયામાં ભારત વિશે પ્રકાશિત થયેલા લેખો હવે ટીકારૂપ બની ગયા છે. આ બધું નિર્દોષપણે નથી થઈ રહ્યું. જો આપણા દેશની તાકાત વધશે તો હુમલા પણ વધશે.
મંડલ લખે છે કે આતંકવાદને એક સાહસ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે. પાકિસ્તાનને ક્લીનચીટ આપવામાં આવી છે. હકીકત અને કાલ્પનિકનું મિશ્રણ છે.
(1:57 PM IST)









છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
