મહેબૂબા મુફ્તી જમ્મુ અને કાશ્મીરના રાજકારણમાં પ્રથમ મહિલા મુખ્યમંત્રી રહી છે, પરંતુ 'અડધી વસ્તી' તેમની ભાગીદારીના સંદર્ભમાં હિસ્સો મેળવી શકી નથી. રાજકીય પક્ષો હંમેશા મહિલાઓને ટિકિટ આપવામાં મુશ્કેલી અનુભવે છે. આનું પરિણામ એ આવ્યું કે ક્યારેક બે તો ક્યારેક ત્રણ મહિલાઓ વિધાનસભામાં ચૂંટાઈ. 1972થી 2014 સુધીના પાંચ દાયકાના રાજકીય ઈતિહાસમાં માત્ર 12 મહિલાઓ જ ધારાસભ્ય બની છે. આવી સ્થિતિમાં હવે જોવાનું એ રહેશે કે આ વર્ષની જમ્મુ-કાશ્મીર વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં કેટલી મહિલા ધારાસભ્યો ચૂંટાય છે?

    જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી અનુચ્છેદ 370 નાબૂદ થયા બાદ અને તે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બન્યા બાદ વિધાનસભાની ચૂંટણી યોજાઈ રહી છે. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં 18 સપ્ટેમ્બરે પ્રથમ તબક્કામાં 24 બેઠકો પર મતદાન થઈ રહ્યું છે, જેના માટે કુલ 219 ઉમેદવારો પોતાનું નસીબ અજમાવી રહ્યા છે. જેમાંથી માત્ર નવ મહિલાઓએ ચૂંટણી લડી છે. આ પછી બાકીની 66 બેઠકો માટે બે તબક્કામાં ચૂંટણી યોજાશે. અત્યાર સુધીની ટિકિટો આપીને સ્પષ્ટપણે સમજી શકાય છે કે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં રાજકારણમાં મહિલાઓની ભાગીદારી પ્રત્યે રાજકીય પક્ષો કેટલી ઉદાસીન છે. 

     1972થી 2014 સુધી જમ્મુ-કાશ્મીરમાં યોજાયેલી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં માત્ર 12 મહિલાઓ જ ધારાસભ્ય બનવામાં સફળ રહી છે. આ 52 વર્ષમાં માત્ર 172 મહિલાઓએ વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં પોતાનું નસીબ અજમાવ્યું છે, જેમાંથી 142 મહિલાઓની ડિપોઝીટ જપ્ત કરવામાં આવી છે. 12 મહિલાઓ ધારાસભ્ય તરીકે ચૂંટાઈ આવી છે, જેમાંથી 1972ની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ ચાર મહિલાઓ ધારાસભ્ય બની હતી, પરંતુ તે પછી યોજાયેલી ચૂંટણીમાં માત્ર બેથી ત્રણ મહિલાઓ જ જીતી રહી છે. આમાં પણ મહેબૂબા મુફ્તી ત્રણ વખત ધારાસભ્ય બનવા ઉપરાંત મુખ્યમંત્રી પદ પણ સંભાળી ચુક્યા છે. 

    જમ્મુ-કાશ્મીર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં મહિલા ધારાસભ્યોની સંખ્યા પર નજર કરીએ તો વર્ષ 1972માં ચાર મહિલા ધારાસભ્યો ચૂંટાઈ આવ્યા હતા. રાજદુલારી હિન્દુ અને સરોજિની યોગાચાર્ય અગ્રણી હતા. 1987માં પણ ચાર મહિલા ધારાસભ્યો ચૂંટાયા હતા. આ પછી, 1996માં મહિલા ધારાસભ્યોની સંખ્યા બે હતી, 2002માં મહિલા ધારાસભ્યોની સંખ્યા બે હતી, 2008માં મહિલા ધારાસભ્યોની સંખ્યા ત્રણ હતી, 2014માં મુફ્તી મોહમ્મદ સઈદના મૃત્યુ બાદ મહિલા ધારાસભ્યોની સંખ્યા બે હતી , મહેબૂબા મુફ્તી ચૂંટાયા અને મહિલા ધારાસભ્યોની સંખ્યા ફરી ત્રણ થઈ ગઈ. નેશનલ કોન્ફરન્સના શમીમ ફિરદૌસનો પણ 2008 અને 2014માં ધારાસભ્ય બનવાનો ઈતિહાસ છે. 

   મહેબૂબા મુફ્તીને તેમના પિતા મુફ્તી મોહમ્મદ સઈદ પાસેથી રાજકારણનો વારસો મળ્યો છે. વર્ષ 1996માં મહેબૂબા પહેલીવાર કોંગ્રેસની ટિકિટ પર ધારાસભ્ય તરીકે ચૂંટાયા હતા. આ પછી તે લોકસભાની સાંસદ બની અને 2002 અને 2008માં સાંસદ બની. આ પછી, મુફ્તી મોહમ્મદ સઈદના મૃત્યુ પછી, મહેબૂબા મુફ્તી જમ્મુ અને કાશ્મીરના પ્રથમ મહિલા મુખ્યમંત્રી બન્યા, પરંતુ ભાજપ સાથેના સંબંધો બગડ્યા પછી રાજીનામું આપી દીધું. આ વખતે મહેબૂબા મુફ્તી પોતે ચૂંટણી લડી રહ્યા નથી પરંતુ તેમણે તેમની પુત્રી ઇલ્તિજા મુફ્તીને PDPની ટિકિટ પર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ઉતારી છે. 

  જમ્મુ-કાશ્મીરમાં દસ વર્ષ બાદ વિધાનસભાની ચૂંટણી યોજાઈ રહી છે. રાજ્યની મુખ્ય પાર્ટીઓએ મહિલાઓને ટિકિટ આપવાનું વચન આપ્યું છે. ભાજપ, નેશનલ કોન્ફરન્સ અને પીડીપીએ મહિલા ઉમેદવારોને ટિકિટ આપવાનું વચન આપ્યું છે. ભાજપે કિશ્તવાડથી શગુન પરિહારને ઉમેદવાર બનાવ્યા છે. નેશનલ કોન્ફરન્સે ત્રણ મહિલાઓને ટિકિટ આપી છે. હવાકદલથી શમીમ ફિરદૌસ, ટીએચ પોરા સકીના ઇટ્ટુ અને પાદર નાગસેનીથી પૂજા ઠાકુરને ઉમેદવાર બનાવવામાં આવ્યા છે. એ જ રીતે પીડીપીએ હઝરતબલથી આશિયા નિકાસ અને વિજબિહારમાંથી ઇલ્તિજા મુફ્તીને મેદાનમાં ઉતાર્યા છે. 

  જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પ્રથમ તબક્કામાં 9 મહિલાઓ પોતાનું નસીબ અજમાવી રહી છે. આરપીઆઈ તરફથી ડેઝી રૈના રાજપોરા બેઠક પરથી ચૂંટણી લડી રહી છે. અનંતનાગ પશ્ચિમ બેઠક પરથી અપક્ષ ગુલશન અખ્તર મેદાનમાં છે. શ્રીગુફવારા-બિજબેહરાથી પીડીપીના ઇલ્તિજા મુફ્તી, કુલગામથી અફરોઝા બાનો, ડીએચ પોરાથી સકીના મસૂદ ઇટુ નેશનલ કોન્ફરન્સ તરફથી ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. આ સિવાય મીનાક્ષી ભગત BSP તરફથી ભાદરવાહ સીટ પરથી પોતાનું નસીબ અજમાવી રહી છે. અપક્ષ ઉમેદવાર મીનાક્ષી કાલરા ડોડા પશ્ચિમથી ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. નેશનલ કોન્ફરન્સની પૂજા ઠાકુર પદ્દાર-નાગસેનીથી ચૂંટણી લડી છે. શગુન પરિહાર ભાજપની ટિકિટ પર કિશ્તવાડથી ચૂંટણી લડી રહ્યા છે.