નવી દિલ્હી. બ્રિક્સની 16મી સમિટ 22 ઓક્ટોબરથી વોલ્ગા નદીના કિનારે આવેલા રશિયાના કઝાન શહેરમાં યોજાવા જઈ રહી છે. જો કે આ સંગઠનનો ઉદ્દેશ્ય આર્થિક રહ્યો છે, પરંતુ વર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય સંજોગોમાં તેનું ખૂબ મહત્વ માનવામાં આવે છે. યજમાન દેશ રશિયા અઢી વર્ષથી યુક્રેન સાથે યુદ્ધમાં છે, ચીન યુરોપ અને અમેરિકા સાથે વેપાર યુદ્ધમાં વ્યસ્ત છે અને આ વર્ષે સંગઠનનો સભ્ય બનેલો ઈરાન કોઈપણ સમયે ઈઝરાયેલ સાથે યુદ્ધમાં ઉતરી શકે છે. સમય આવા સંજોગો હોવા છતાં, નિષ્ણાતો માને છે કે બ્રિક્સ વૈશ્વિક દક્ષિણ એટલે કે વિકાસશીલ દેશો માટે એક મોટા પ્લેટફોર્મ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. આ કોન્ફરન્સમાં કેટલાક નવા દેશો જોડાય તેવી પણ શક્યતા છે

    . આ કોન્ફરન્સમાં મુખ્યત્વે બ્રિક્સના વિસ્તરણ, નવી ચુકવણી પ્રણાલીની જાહેરાત અને ન્યુ ડેવલપમેન્ટ બેંક (NDB)ને મજબૂત કરવા અંગે ચર્ચા થવાની સંભાવના છે. સીઆરએ, કટોકટીની પરિસ્થિતિઓમાં ઉપયોગ માટે બનાવવામાં આવેલ ફંડને પણ સુધારી શકાય છે. હજુ સુધી કોઈ દેશે આ ફંડનો ઉપયોગ કર્યો નથી. આ સિવાય કોન્ફરન્સમાં નવી રેટિંગ એજન્સી, રિ-ઇન્શ્યોરન્સ કંપની અને કોમન બ્રિક્સ ચલણ બનાવવાની દરખાસ્તો પણ કરવામાં આવી શકે છે. 

  BRICS દેશો વિશ્વની વસ્તીના 46%, વિશ્વ GDPના 29% અને વેપારી વેપારમાં 22% હિસ્સો ધરાવે છે. રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને ગયા અઠવાડિયે બ્રિક્સ બિઝનેસ ફોરમમાં કહ્યું હતું કે બ્રિક્સ પ્લસ દેશોની જીડીપી $60 ટ્રિલિયનને વટાવી ગઈ છે. આ સંદર્ભમાં, આ સંગઠન G-7 કરતાં મોટું બન્યું છે. 2023માં વૈશ્વિક વૃદ્ધિમાં બ્રિક્સનો હિસ્સો 40% રહેશે. સંસ્થાના સભ્ય દેશોનો વિકાસ દર આ વર્ષે 4% રહેવાની ધારણા છે, જ્યારે G-7 દેશોનો વિકાસ દર 1.7% અને વિશ્વની સરેરાશ 3.2% રહેવાની ધારણા છે. વિશ્વની નિકાસમાં આ દેશોનો હિસ્સો 25% છે. 

  રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધના કારણે હેગ સ્થિત ઈન્ટરનેશનલ ક્રિમિનલ કોર્ટે પુતિન વિરુદ્ધ ધરપકડ વોરંટ જાહેર કર્યું છે. એટલા માટે પુતિન ગયા વર્ષે જોહાનિસબર્ગ કોન્ફરન્સમાં ગયા ન હતા. જોકે દક્ષિણ આફ્રિકાએ તેમને રાજદ્વારી પ્રતિરક્ષા આપવાની જાહેરાત કરી હતી, પરંતુ પુતિને ન જવાનો નિર્ણય કર્યો હતો.

   વર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય સંજોગોમાં બ્રિક્સના મહત્વના પ્રશ્ન પર, ડો. અવિનાશ ગોડબોલે, પ્રોફેસર, જિંદાલ સ્કૂલ ઓફ લિબરલ આર્ટસ એન્ડ હ્યુમેનિટીઝ, જાગરણ પ્રાઇમને કહે છે, “આજે વિશ્વને સંતુલિત વ્યવસ્થાની જરૂર છે. ભારતના દૃષ્ટિકોણથી પણ બહુપક્ષીય વિશ્વ વ્યવસ્થા વધુ સારો વિચાર છે. ચાલી રહેલ ટ્રેડ વોર, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીના પરિણામ પણ ભારતને અસર કરે છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સતત ભારત વિરુદ્ધ નિવેદનો આપી રહ્યા છે. તે પુનઃ રાષ્ટ્રપતિ બને તેવી શક્યતા છે. "આ ચીન અને રશિયા સાથે ભારત માટે ચિંતાજનક હોઈ શકે છે." 

   ગોડબોલેના મતે ભારત ઊર્જાનો મુખ્ય આયાતકાર રહેશે. તેથી પશ્ચિમ એશિયામાં શાંતિ અમારા પક્ષમાં છે જેથી અમે ઈરાન પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલની આયાત ચાલુ રાખી શકીએ. ભારતે તાજેતરના વર્ષોમાં ઝડપી ગતિએ વિકાસ કરવાનું શરૂ કર્યું છે. ડિગ્લોબલાઇઝેશન, યુદ્ધ, મોંઘવારી વગેરેને કારણે આપણે આ તક ગુમાવી શકીએ નહીં. તેથી આપણા વિકાસ માટે બ્રિક્સ જેવી સંસ્થાની જરૂર છે. વિકાસશીલ દેશોમાં નેતાની ભૂમિકા ભજવવી પણ જરૂરી છે. 

   બ્રિક્સ દેશોમાં નિકાસની સંભાવનાઓ અંગે નિકાસકારોની સંસ્થા FIEOના મહાનિર્દેશક અજય સહાયે જણાવ્યું હતું કે ભારતથી રશિયામાં નિકાસ વધી છે પરંતુ ચીનમાં નિકાસમાં ઘટાડો થયો છે. એપ્રિલથી ઓગસ્ટ સુધીમાં, ચીનમાંથી આયાત 16% વધી, પરંતુ નિકાસમાં 10% ઘટાડો થયો. આ અમારા માટે ચિંતાનો વિષય છે. કૃષિ ઉત્પાદનો, ફાર્મા ઉત્પાદનો વગેરે માટે બજાર પ્રવેશ અંગે પણ ચીન સાથે સમસ્યા છે. ભારતે પણ સમયાંતરે ચીન સમક્ષ આ મુદ્દા ઉઠાવ્યા છે. 

  સહાયના મતે બ્રાઝિલ સાથે અમારું વેપાર સંતુલન બરાબર છે. ઉદ્યોગ માટે મેટલ અને અન્ય કાચો માલ ત્યાંથી સપ્લાય કરવામાં આવે છે. પરંતુ રશિયાથી થતી ઊંચી આયાતને કારણે વેપાર ખાધ ઘણી વધારે છે. ગયા વર્ષે અમે રશિયા પાસેથી લગભગ $57 બિલિયનનું ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદ્યું હતું. સોમવારે રશિયા સાથે પણ બેઠક યોજાઈ હતી. ભારત તેની સાથે વેપાર વધારવા ઉત્સુક છે. પરંતુ યુરોપિયન યુનિયનમાં એક્સપોઝર ધરાવતી મોટી કંપનીઓ રશિયા સાથે સાવધાની સાથે વ્યવહાર કરી રહી છે. તેઓ પ્રતિબંધોથી ડરે છે. રશિયાની મોટી બેંકો પણ પશ્ચિમી દેશો દ્વારા લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધોના દાયરામાં આવી ગઈ છે, જેના કારણે પડકાર વધી ગયો છે. 

  જો કે રશિયા તરફથી પણ ભારત માટે તકો આવી રહી છે. ઈલેક્ટ્રિકલ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ મશીનરીમાં ઘણી તકો દેખાઈ રહી છે. કાર્બનિક રસાયણોની નિકાસની પણ ઘણી સંભાવનાઓ છે. આ ઉપરાંત, તૈયાર ઉત્પાદનોમાં પણ શક્યતાઓ છે. રશિયા હંમેશા યુરોપમાંથી તૈયાર ઉત્પાદનો ખરીદે છે. યુરોપના પ્રતિબંધોને કારણે તેને પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો છે.