નવી દિલ્‍હી, તા.૮: આજે સુપ્રીમ કોર્ટની ૭ જજની બેન્‍ચે અલીગઢ મુસ્‍લિમ યુનિવર્સિટી લઘુમતી સંસ્‍થા છે કે નહીં તે પ્રશ્‍નનો જવાબ આપ્‍યો. ૪પ્ર૩ની બહુમતિથી સુપ્રીમ કોર્ટના ન્‍યાયાધીશોએ ખ્‍પ્‍શ્‍ના લઘુમતી દરજ્‍જાને યથાવત રાખ્‍યો છે. ભારતના મુખ્‍ય ન્‍યાયાધીશ ડીવાય ચંદ્રચુડનો પણ આ છેલ્લો નિર્ણય છે. આજે તેઓ પદ પરથી નિવળત્ત થઈ રહ્યા છે. ચંદ્રચુડ અને નવા CJI જસ્‍ટિસ સંજીવ ખન્ના એએમયુને લઈને એક જ મત ધરાવતા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટે પાંચ જજોની બંધારણીય બેંચના ૧૯૬૭ના નિર્ણયને રદ કર્યો હતો. જો કે મામલો હજુ પૂરો થયો નથી. હવે ત્રણ જજની નવી બેંચની રચના કરવામાં આવશે, જે AMU પર વધુ ચુકાદો આપશે.

ડીવાય ચંદ્રચુડે કહ્યું કે પ્રશ્‍ન એ હતો કે શૈક્ષણિક સંસ્‍થાને લઘુમતી શૈક્ષણિક સંસ્‍થા તરીકે ધ્‍યાનમાં લેવાના સંકેતો શું છે? શું કોઈ સંસ્‍થાને લઘુમતી શૈક્ષણિક સંસ્‍થા ગણવામાં આવશે કારણ કે તે ધાર્મિક અથવા ભાષાકીય લઘુમતી સાથે જોડાયેલા વ્‍યક્‍તિ દ્વારા સ્‍થાપિત કરવામાં આવી છે? અથવા તે ધાર્મિક અથવા ભાષાકીય લઘુમતીમાંથી કોઈ વ્‍યક્‍તિ દ્વારા સંચાલિત કરવામાં આવે છે?

બેન્‍ચમાં CJI DY ચંદ્રચુડ, જસ્‍ટિસ સંજીવ ખન્ના, જસ્‍ટિસ જેબી પારડીવાલા અને જસ્‍ટિસ મનોજ મિશ્રાનો નિર્ણય AMUને લઘુમતીનો દરજ્જો આપવાના

પક્ષમાં હતો. બીજી તરફ જસ્‍ટિસ સૂર્યકાન્‍ત. જસ્‍ટિસ દીપકંર દત્તા અને જસ્‍ટિસ સતીશ ચંદ્ર શર્મા આ વાત સાથે અસંમત જણાયા હતા.

CJIએ કહ્યું કે આ વાત પર વિવાદ ન કરી શકાય કે કલમ ૩૦ લઘુમતીઓ સામે ભેદભાવ ન કરવાની ખાતરી આપે છે. પ્ર‘ એ છે કે શું બિન-ભેદભાવના અધિકારની સાથે કોઈ વિશેષ અધિકાર છે.

CJI DY ચંદ્રચુડે કહ્યું કે કલમ 30A હેઠળ સંસ્‍થાને લઘુમતી ગણવા માટેના માપદંડ શું છે? ધાર્મિક સમુદાય સંસ્‍થા સ્‍થાપી શકે છે, પરંતુ તેનું સંચાલન કરી શકતું નથી. કલમ ૩૦ નબળી પડી જશે જો તે ફક્‍ત તે સંસ્‍થાઓ પર લાગુ કરવામાં આવશે જે બંધારણના અમલમાં આવ્‍યા પછી સ્‍થાપિત થઈ હતી.

CJIએ કહ્યું કે આ રીતે લઘુમતીઓ દ્વારા સ્‍થાપિત શૈક્ષણિક સંસ્‍થાઓની સ્‍થાપના બંધારણના અમલ પહેલા કરવામાં આવી હતી. તેઓ કલમ ૩૦ દ્વારા પણ સંચાલિત થશે. કલમ ૩૦(૧) એવી પરિસ્‍થિતિમાં લાગુ થઈ શકતી નથી કે જ્‍યાં લઘુમતી સમુદાય સંસ્‍થા સ્‍થાપે છે પરંતુ તેનું સંચાલન કરવાનો કોઈ ઈરાદો નથી. જેઓ વધુ રાજ્‍ય નિયંત્રણ ઈચ્‍છે છે તેઓ માત્ર સંસ્‍થાની સ્‍થાપનાને કારણે લઘુમતીનો દરજ્જો મેળવી શકતા નથી. અને આ ડિસ્‍કાઉન્‍ટ દ્વારા કરી શકાય છે

CJI DY ચંદ્રચુડે વધુમાં કહ્યું કે બંધારણના ઈરાદા પહેલા અને પછીના ભેદનો ઉપયોગ કલમ ૩૦(૧) ને પાતળો કરવા માટે કરી શકાતો નથી. અઝીઝ બાશા કેસમાં લેવાયેલા અભિગમને ફગાવી દેવામાં આવ્‍યો હતો. અઝીઝ બાશા કેસમાં આપેલા ચુકાદાને બાજુ પર રાખવામાં આવ્‍યો છે. AMUનો લઘુમતી દરજ્જો નક્કી કરવાના પ્રશ્‍નનો નિર્ણય હાલના કેસમાં નિર્ધારિત માપદંડોના આધારે થવો જોઈએ.

આ મુદ્દા પર નિર્ણય લેવા અને ૨૦૦૬ના અલ્‍હાબાદ હાઈકોર્ટના નિર્ણયની પ્રામાણિકતા માટે બેંચની રચના માટે સીજેઆઈ સમક્ષ કાગળો રજૂ કરવા જોઈએ. સર્વોચ્‍ચ અદાલતે, ૪-૩ સુધીમાં, AMUને લઘુમતીનો દરજ્જો નકારવા માટેના આધાર તરીકે સેવા આપતા ૧૯૬૭ના નિર્ણયને નકારી કાઢયો હતો. AMUની સ્‍થિતિ અત્‍યારે યથાવત રહેશે. SCના આ નિર્ણયના આધારે નિર્ણય લેવામાં આવશે. AMU લઘુમતી છે કે નહીં. આ અંગે કાનૂની લડત ચાલુ રહેશે

વર્ષ ૧૯૮૧માં AMU સંસ્‍થાનો લઘુમતીનો દરજ્જો પુનઃસ્‍થાપિત કર્યા પછી, વર્ષ ૨૦૦૪માં મનમોહન સિંહ સરકારના એક પત્રમાં કહેવામાં આવ્‍યું હતું કે તે એક લઘુમતી સંસ્‍થા છે, તેથી તે પરવાનગી બાદ તેની પ્રવેશ નીતિમાં ફેરફાર કરી શકે છે. તત્‍કાલીન કેન્‍દ્ર સરકારની, યુનિવર્સિટીએ વર્ષ ૨૦૦૪માં પ્રવેશ નીતિમાં ફેરફાર કર્યો અને એમડી-એમએસ વિદ્યાર્થીઓ માટે આરક્ષણ આપ્‍યું.