નવી દિલ્‍હી, તા. ર૦ : દિલ્‍હી-એનસીઆરમાં પ્રદૂષિત હવાએ લોકોનું જીવવું મુશ્‍કેલ બનાવી દીધું છે. દિલ્‍હી AIIMS એ પ્રથમ વખત ભારે અને ઘાતક રસાયણોથી ભરેલી આ હવાનો જીવંત ડેમો બતાવ્‍યો. ચાર અલગ-અલગ પ્રકારની શ્વસન નળીઓ સાથેના ડેમોમાં PM 1 અને PM 1.5 પાર્ટિકયુલેટ પ્રદૂષકોની સાથે PM ૧૦ અને PM 2.5ના ઘાતક પરિણામો સ્‍પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે.

ડોકટરોના જણાવ્‍યા અનુસાર, જ્‍યારે ખૂબ જ ગંભીર AQI શ્રેણીમાં શ્વાસ લેવામાં આવે છે, ત્‍યારે PM 2.5 કણો પ્રથમ શ્વસન માર્ગની આસપાસ ચોંટી જાય છે. પછી ધીમે ધીમે આ કણો ટયુબના છિદ્રને નિશાન બનાવે છે અને તેને નાનું બનાવવાનું શરૂ કરે છે. નળી નાની ખુલવાને કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થાય છે અને તેમના ફેફસાંને પૂરતા પ્રમાણમાં ઓક્‍સિજન મળતો નથી, જેના કારણે ફેફસાંની કામગીરી પણ નબળી પડવા લાગે છે.

દિલ્‍હી AIIMSના પલ્‍મોનરી વિભાગના વરિષ્ઠ ડૉ.ના જણાવ્‍યા અનુસાર જ્‍યારે પણ ખ્‍મ્‍ત્‍ સ્‍તર ગંભીર અથવા તેનાથી ઉપર પહોંચે છે, ત્‍યારે ત્રણથી ચાર અઠવાડિયામાં શ્વસન માર્ગને અસર થવાનું શરૂ થઈ શકે છે. સમય જતાં, તે બ્‍લેક અસ્‍થમા એટલે કે સીઓપીડી નામના રોગનું સ્‍વરૂપ લેવાનું શરૂ કરે છે. જોકે પ્રદૂષણ સ્‍વાસ્‍થ્‍યને ઘણી રીતે અસર કરે છે, પરંતુ પ્રથમ લક્ષ્ય ફેફસાં છે.

ફેફસાં ઉપરાંત શ્વાસ દ્વારા લોહીમાં પહોંચતા પ્રદૂષણના કણો પણ કોલેસ્‍ટ્રોલ, બ્‍લડપ્રેશર, ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ જેવા રોગોને પ્રોત્‍સાહન આપે છે. આ જ કારણ છે કે પ્રદૂષણના કારણે એવા લોકોમાં હાર્ટ એટેકનો ખતરો વધી જાય છે જેઓ પહેલાથી જ હાર્ટ પેશન્‍ટ છે અથવા જેમને કોલેસ્‍ટ્રોલ વધારે છે અને કોરોનરી બ્‍લોકેજની સમસ્‍યા છે, જેના વિશે તેઓ પહેલાથી જ જાણતા નથી. ઝેરી હવા માત્ર આપણા ફેફસાંને જ અસર કરતી નથી પણ હાર્ટ એટેક, સ્‍ટ્રોક અને સ્‍થૂળતાનું જોખમ પણ વધારે છે.

દિલ્‍હીમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી પ્રદૂષણના સ્‍તરમાં વધારો થવાને કારણે AIIMSની OPD સ્‍પષ્ટપણે પ્રભાવિત થઈ રહી છે. અસ્‍થમાના હુમલાની સાથે ઇન્‍હેલરની પણ જરૂર છે. ઘણા દર્દીઓને સ્‍ટીરોઈડ અને ઈન્‍જેક્‍શન પણ આપવા પડે છે. અત્‍યાર સુધી, ઘણા અભ્‍યાસો દર્શાવે છે કે પ્રદૂષણના લાંબા ગાળાના સંપર્કમાં આવતી ગર્ભવતી મહિલાઓમાં સમય પહેલા પ્રસૂતિની સ્‍થિતિ જોવા મળી રહી છે.

જો આંકડાઓ પર વિશ્વાસ કરવામાં આવે તો માત્ર ૨૦૨૧માં જ વાયુ પ્રદૂષણે ૨૧ લાખ ભારતીયોના જીવ લીધા હતા. આનું કારણ એ છે કે પીએમ ૨.૫ કણો આપણા લોહીના પ્રવાહમાં ઘૂસી જાય છે અને વિવિધ અવયવોમાં પહોંચ્‍યા પછી, હૃદય રોગ, સ્‍ટ્રોક, અસ્‍થમા અને ન્‍યુરોલોજીકલ સમસ્‍યાઓનું જોખમ ઊભું કરે છે.

સામાન્‍ય રીતે માનવ ફેફસાં લગભગ નવ ઇંચ લાંબુ હોય છે. એક દિવસમાં એટલે કે ૨૪ કલાકમાં તે ૧૦ હજાર લીટર હવા શ્વાસ લે છે અને શ્વાસ લેતી વખતે ફેફસાંનું કદ સાડા ૧૦ ઈંચ થઈ જાય છે. તેનું વજન આશરે ૨.૨ પાઉન્‍ડ એટલે કે ૦.૯૯ કિગ્રા છે. તંદુરસ્‍ત પુખ્‍ત વ્‍યક્‍તિના ફેફસાંની સરેરાશ ક્ષમતા લગભગ ૬ લિટર છે. જો કે ફેફસાંનું કદ અને ક્ષમતા વય, શારીરિક બંધારણ અને લિંગના આધારે બદલાઈ શકે છે, જ્‍યારે પણ વાયુ પ્રદૂષણને કારણે ફેફસાં પ્રભાવિત થાય છે ત્‍યારે તેમની કાર્ય ક્ષમતા ઘટી જાય છે. જો આ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે છે, તો તેને તેની પાછલી સ્‍થિતિમાં લાવવા ખૂબ મુશ્‍કેલ બની શકે છે. યોગ અને વ્‍યાયામ દ્વારા, ૪૦ ટકા સુધી ફેફસાના કાર્યને પુનઃપ્રાપ્ત કરવું શકય છે.

દિલ્‍હી AIIMSના પ્રોફેસર ડો.જાવેદે કહ્યું કે હાલમાં દિલ્‍હી અને NCRની હવા કોઈ પણ સંજોગોમાં શ્વાસ લેવા માટે યોગ્‍ય નથી. અમે એક અભ્‍યાસ હાથ ધર્યો છે જેમાં પીએમ ૨.૫નું સ્‍તર ઘણું ઊંચું હતું. AIIMS એ એક એવું ઉપકરણ પણ બનાવ્‍યું છે જે હવામાં રહેલા જીવલેણ રસાયણોને સરળતાથી ઓળખી શકે છે. તે સાધનોમાં એવું જોવામાં આવ્‍યું છે કે અમને નિકલ, ક્રોમિયમ, રેમીડિયમ, સીસું, નાઈટ્રોજન સહિત હવામાં ઘણા પ્રકારના જોખમી રસાયણો મળ્‍યા છે, જેનું લાંબા ગાળાના સંપર્કમાં રહેવાથી કેન્‍સર થાય છે.

સરકારનો કર્મચારીઓ માટે વર્ક ફ્રોમ હોમનો નિર્ણય

નવી દિલ્‍હી, તા.૨૦ : રાજધાની દિલ્‍હીમાં વાયુ પ્રદૂષણ વધી રહ્યું છે. જેને લઈ દિલ્‍હી સરકારે કર્મચારી માટે વર્ક ફ્રોમ હોમનો નિર્ણય લીધો છે. પર્યાવરણ મંત્રી ગોપાલ રાયે કહ્યું કે દિલ્‍હી સરકારે પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે સરકારી કચેરીઓમાં ઘરેથી કામ મંજૂરી આપવાનો નિર્ણય લીધો છે. ૫૦્રુ કર્મચારીઓ ઘરેથી કામ કરશે.  વાયુ પ્રદૂષણની અસર નાગરિકોના સ્‍વાસ્‍થ્‍ય પર પણ પડી છે. છેલ્લા ૮ દિવસથી દિલ્‍હીનો AQI ખતરનાક સ્‍તરે પહોંચી ગયો છે. આજે સવારે દિલ્‍હીમાં સરેરાશ એકયૂઆઈ ૪૨૧ નોંધાયો હતો.