ખેતીથી રોજ માત્ર ૨૭ રૂા.ની કમાણી કરે છે ખેડૂત
સુપ્રિમ કોર્ટનો રિપોર્ટ : દેવા માફી - એમએસપીને કાનુની માન્યતા આપવા ભલામણ : ખેડૂત પરિવારની માસિક આવક રૂા. ૧૦૨૧૮: ઓછી આવકમાં ખેતરોમાં કામ કરવું અને જીવન જીવવું ખેડૂતો માટે મુશ્કેલ નહિ પણ અશક્ય છે
નવી દિલ્હી તા. ૨૮ : જો ખેતીમાંથી થતી આવકને જ ગણીએ તો એક ખેડૂત દરરોજ માત્ર ૨૭ રૂપિયા કમાઈ રહ્યો છે. આટલી ઓછી આવક ધરાવતા ખેતરોમાં કામ કરવું અને યોગ્ય જીવન જાળવવું માત્ર મુશ્કેલ જ નહીં પણ અશક્ય છે.
૨૧ નવેમ્બર, ૨૦૨૪ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિના વચગાળાના અહેવાલમાં આ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. સમિતિનો આ વચગાળાનો અહેવાલ સુપ્રીમ કોર્ટના ૨ નવેમ્બર, ૨૦૨૪ના આદેશના પાલનમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઉચ્ચ સમિતિનું નેતૃત્વ પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ નવાબ સિંહ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.
સમિતિએ હરિયાણા અને પંજાબના ખેડૂતો સાથે વાત કર્યા બાદ આ અહેવાલ તૈયાર કર્યો છે જેઓ છેલ્લા એક વર્ષથી શંભુ બોર્ડર પર તેમની માંગણીઓ સાથે બેઠેલા છે અને કૃષિ ક્ષેત્રની સ્થિતિનો અભ્યાસ કર્યો છે.
‘કૃષિ પરિવારોની સરેરાશ માસિક આવક માત્ર રૂ. ૧૦,૨૧૮ છે અને તેઓની સરેરાશ કૃષિ આવક પિરામિડના તળિયે છે.'
અહેવાલ એ પણ દર્શાવે છે કે સ્થિર ઉત્પાદન અને ઘટતી આવકે ખેડૂતોના માથા પર દેવાનો મોટો બોજ નાખ્યો છે. આ ભાર તેમને મૃત્યુ તરફ ધકેલી રહ્યો છે. રિપોર્ટમાં નેશનલ બેંક ફોર એગ્રીકલ્ચર એન્ડ રૂરલ ડેવલપમેન્ટ (નાબાર્ડ, ૨૦૨૩)ના અહેવાલને ટાંકવામાં આવ્યો છે.
‘તાજેતરના દાયકાઓમાં ખેડૂતો અને ખેતમજૂરોનું દેવું અનેકગણું વધી ગયું છે, ૨૦૨૨-૨૩ માં, પંજાબમાં ખેડૂતોનું સંસ્થાકીય દેવું ૭૩,૬૭૩ કરોડ રૂપિયા હતું, જયારે હરિયાણામાં તે ૭૬,૬૩૦ કરોડ રૂપિયા હતું સંગઠન (NSSO, ૨૦૧૯) મુજબ, ખેડૂતો પર બિન-સંસ્થાકીય દેવાનો પણ મોટો બોજ છે, જે પંજાબમાં કુલ બાકી દેવાના ૨૧.૩ ટકા અને હરિયાણામાં કુલ બાકી દેવાના ૨૧.૩ ટકા છે. તે ૩૨ ટકા છે.'
વચગાળાનો અહેવાલ વધતા દેવા અંગેની આ ચિંતાને મોટી દુર્ઘટના તરીકે જુએ છે. સમિતિએ કહ્યું કે લગભગ ૩૦ વર્ષમાં ૪ લાખથી વધુ ખેડૂતો અને ખેતમજૂરોએ આત્મહત્યા કરી છે.
‘રાષ્ટ્રીય ક્રાઈમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરોએ ૧૯૯૫ માં આત્મહત્યાના ડેટા એકત્રિત કરવાનું શરૂ કર્યું ત્યારથી ૪ લાખથી વધુ ખેડૂતો અને ખેતમજૂરોએ આત્મહત્યા કરી છે,' સમિતિએ અહેવાલમાં જણાવ્યું હતું કે ૨૦૦૦ અને ૨૦૧૫ની વચ્ચે ઘરે-ઘરે થયેલા સર્વેમાં કુલ ૧૬,૬૦૬ આત્મહત્યા નોંધાઈ છે.
‘અહેવાલ મુજબ, ૧૯૯૦ ના દાયકાના મધ્યમાં હરિયાળી ક્રાંતિથી પ્રારંભિક લાભોને પગલે કૃષિ ઉત્પાદન અને ઉત્પાદનમાં સ્થિરતા સાથે કટોકટી શરૂ થઈ હતી. તે જ સમયે, તાજેતરના વર્ષોમાં ખેડૂતો અને ખેતમજૂરો પર દેવાનો બોજ અનેક ગણો વધી ગયો છે.'
તે જ સમયે, કૃષિ આવકમાં ઘટાડો, ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો અને રોજગારની ઘટતી તકોએ ખેડૂતોની સમસ્યાઓ વધુ ઘેરી બનાવી છે. ખાસ કરીને નાના અને સીમાંત ખેડૂતો અને ખેતમજૂરો આ આર્થિક સંકટથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયા છે.
અહેવાલ મુજબ, ‘રાષ્ટ્રીય રીતે, કૃષિ ક્ષેત્રના ૪૬ ટકા કામદારો આવકમાં માત્ર ૧૫ ટકા યોગદાન આપે છે. વધુમાં, છુપી બેરોજગારીના ઊંચા દરો અને પરિવાર વિનાના પગાર વગરના કામદારો પણ કટોકટીનો ભાગ છે.'
અહેવાલ મુજબ, ૨૦૧૪-૧૫ અને ૨૦૨૨-૨૩ની વચ્ચે, પંજાબનું કૃષિ ક્ષેત્ર ૨૧ મુખ્ય કૃષિ રાજયોમાં ૨૦મા ક્રમે હતું, જેનો વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર માત્ર ૨ ટકા હતો. હરિયાણા ૩.૩૮ ટકાના વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર સાથે ૧૬મા ક્રમે છે. બંને રાજયો રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા ઓછું પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે.
આ સિવાય રિપોર્ટમાં કૃષિ ક્ષેત્રે જળવાયુ પરિવર્તન અને પર્યાવરણીય સમસ્યાઓ વિશે પણ વાત કરવામાં આવી છે. રિપોર્ટ અનુસાર, આનાથી કૃષિ ક્ષેત્ર વધુ નબળું પડ્યું છે. પાણીના સ્તરમાં ઘટાડો, દુષ્કાળ, અતિશય વરસાદ, ગરમીના મોજા અને પાકના અવશેષોના વ્યવસ્થાપન જેવા પડકારો ખાદ્ય સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકે છે.
રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, ‘આ કટોકટી એવા સમયે આવી છે જયારે તે સ્પષ્ટ છે કે કૃષિ વૃદ્ધિ અને ટકાઉપણું ગરીબી દૂર કરવાની અને મોટી વસ્તીને આજીવિકા પૂરી પાડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. કૃષિ ક્ષેત્રમાં સુધારા કરવાની અને તેને નફાકારક બનાવવાની જરૂર છે. નક્કર પગલાં લેવાની મજબૂત જરૂર છે.'
સમિતિના વચગાળાના અહેવાલની મુખ્ય ભલામણોમાં સમિતિએ કહ્યું છે કે લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (એમએસપી)ને કાયદાકીય માન્યતા આપવાની સાથે દેવાથી રાહત અને રોજગાર સર્જન માટેના પગલાં લેવા જોઈએ. ઉપરાંત, સજીવ ખેતી અને પાક વૈવિધ્યકરણને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ. કૃષિ માર્કેટિંગ સિસ્ટમમાં સુધારા કરવા જોઈએ.(
(10:51 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
