તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
ગુજરાતનાં ૮૫ ટકા વિસ્તારોમાં ભુગર્ભજળની ગુણવત્તા ખરાબ
રાજયના ૩૩માંથી ૨૮ જિલ્લાઓ ખારાશથી પ્રભાવિત : ગુજરાત દેશના એવા ૬ રાજયોમાં સામેલ છે જેનું જળ દુષિત છે : CGWBનો રિપોર્ટ : રાજયના ૩૦ જીલ્લાઓમાં ફલોરાઇડનું ઉંચું સ્તર : જયારે ૩૨ જીલ્લાઓમાં ઉચ્ચ નાઇટ્રેટનું પ્રમાણ
નવી દિલ્હી, તા.૯: તાજેતરમાં લોકસભામાં રજૂ કરાયેલ ડેટાએ સમગ્ર ગુજરાતમાં ભૂગર્ભજળની ગુણવત્તાના નોંધપાત્ર મુદ્દાઓ પર પ્રકાશ પાડયો છે, જેમાં ૩૩ માંથી ૨૮ જિલ્લાઓ (૮૫%) ખારાશથી પ્રભાવિત છે. સેન્ટ્રલ ગ્રાઉન્ડ વોટર બોર્ડ (CGWB) ના ૨૦૨૨-૨૩ ના અહેવાલ પર આધારિત ડેટા દર્શાવે છે કે ૩૦ જિલ્લાઓ (૯૧%) ઉચ્ચ ફ્લોરાઈડ સ્તરો સાથે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે, જ્યારે ચિંતાજનક ૩૨ (૯૭%) જિલ્લાઓ ઉચ્ચ નાઈટ્રેટ દૂષણનો સામનો કરી રહ્યા છે. ગુજરાત એ છ ભારતીય રાજ્યોમાં સામેલ છે જ્યાં ૭૫% થી વધુ જિલ્લાઓ ત્રણેય પ્રકારના દૂષણથી પ્રભાવિત છે.
જલ શક્તિ રાજ ભૂષણ ચૌધરીએ આ ડેટા સાંસદો રાજેશ વર્મા, શ્રીકાંત શિંદે, નરેશ મ્સ્કે અને શાંભવીના પ્રશ્નના જવાબમાં આપ્યો હતો.
CGWB રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે લીધેલા નમૂનાઓમાંના ૫૦%માં ખારાશ વધારે હતી, ૧૮%માં ખૂબ જ ઊંચી ખારાશ હતી અને ૭%માં અત્યંત ઊંચી ખારાશ હતી. રાજ્યના પાણીની ગુણવત્તા સૂચકાંક ચિંતાજનક ચિત્ર દોરે છે, જેમાં માત્ર ૧૧% પાણીના નમૂનાઓને ‘ઉત્તમ' અને ૪૩% ‘‘સારા‘‘ તરીકે વર્ગીકળત કરવામાં આવ્યા છે.
૪૫% નમૂના સ્વીકાર્ય ધોરણોથી નીચે છે, જેમાંથી ૩૦% ‘નબળા', ૯% ‘‘ખૂબ જ નબળા‘‘ અને ૬% પીવા માટે અયોગ્ય માનવામાં આવે છે.
ઉચ્ચ ખારાશના હોટસ્પોટ્સમાં અમદાવાદમાં વિરમગામ, ભાવનગરમાં સિહોર, જામનગરમાં જોડિયા, જૂનાગઢમાં માંગરોળ અને સુરેન્દ્રનગરમાં લખતરનો સમાવેશ થાય છે. અમદાવાદમાં ધંધુકા, અમરેલીમાં રાજુલા, બાબરા અને બગસરા, આણંદમાં પેટલાદ, ભાવનગરના મહુવા અને ઘોઘા, દેવભૂમિ દ્વારકાના કલ્યાણપુર અને ભાણવડ અને જામનગરના જોડિયા અને કાલાવડ જેવા વિસ્તારો નાઈટ્રેટનું ઉચ્ચ સ્તર દર્શાવે છે.
રાજ્યના ભૂગર્ભજળના નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું કે સપાટી પરના પાણીની ઉપલબ્ધતામાં સુધારો કરવા માટે સૌપ્રથમ વાત જાણી શકાય છે, જે નર્મદા યોજના જેવી યોજનાઓને આભારી છે, જેણે બે દાયકા પહેલાની સરખામણીમાં ભૂગર્ભજળની ગુણવત્તા અને ઉપલબ્ધતામાં સુધારો કર્યો છે. જો કે, આયોજિત અને સતત પ્રયત્નો દ્વારા પાણીની એકંદર ગુણવત્તા સુધારવામાં વર્ષો લાગી શકે છે.
ભૂગર્ભજળના સંરક્ષણ અને વ્યવસ્થાપન માટે કામ કરતી એનજીઓ ડેવલપમેન્ટ સપોર્ટ સેન્ટર (ડીએસસી) ના ડિરેક્ટર મોહન શર્માએ જણાવ્યું હતું કે, ગુજરાતમાં ડુંગરાળ પ્રદેશથી લઈને સૌથી લાંબો દરિયાકિનારો અને ઘાસના મેદાનોથી રણ વિસ્તારો સુધીની ખૂબ જ વૈવિધ્યસભર ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓ છે. તેથી, જ્યારે આપણે ભૂગર્ભજળના લેન્ડસ્કેપ અને સંરક્ષણ વિશે વાત કરીએ છીએ, ત્યારે તે પ્રદેશ-વિશિષ્ટ હોવા જોઈએ, દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં તાજા પાણીના સંરક્ષણ માટે, ખારાશના ઘૂસણખોરીને ઘટાડવા માટે, એક અસરકારક રીત છે જ્યાં અમે ઘણા વિસ્તારોમાં ડી-ફ્લોરીડેશન પ્લાન્ટ જોયા છે. ફ્લોરાઇડનું પ્રમાણ ૧.૫ મિલિગ્રામના સલામતી ચિહ્ન સામે ૩ થી ૪ માઇક્રોગ્રામ પ્રતિ લિટરની રેન્જમાં હોવાનું જણાયું હતું, તેમણે જણાવ્યું હતું.
નાઈટ્રેટનો મુદ્દો ઘણીવાર રસાયણો અને જંતુનાશકોના ઉપયોગ સાથે જોડાયેલો હોય છે. આ માટે જંતુનાશક મુક્ત ખેતી અને ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાંથી ભૂગર્ભજળમાં પ્રવેશવા ન દેવા એ આગળનો માર્ગ હોઈ શકે છે, તેમણે કહ્યું.
શર્માએ જણાવ્યું હતું કે ભૂગર્ભજળ સંરક્ષણના ક્ષેત્રમાં કામ કરતી ઘણી એનજીઓ સ્થાનિક લોકોની એક કેડરને તાલીમ આપી રહી છે જે ભૂગર્ભજળના સ્તર અને ગુણવત્તાની તપાસ કરે છે. ‘‘આખરે, સ્થાનિક ભૂસ્તરશાસ્ત્ર અને જળ સંરક્ષણને સમજવાથી પાણીની ગુણવત્તા સુધારવામાં મદદ મળશે,' તેમણે કહ્યું.
જાહેર આરોગ્ય નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું કે ઉચ્ચ ફ્લોરાઇડ સામગ્રી હાડકા અને દાંતના આરોગ્યને અસર કરી શકે છે, જ્યારે ઉચ્ચ નાઇટ્રેટ સામગ્રી ઓક્સિજન સંબંધિત સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે, ખાસ કરીને સગર્ભા સ્ત્રીઓ અને શિશુઓમાં. આમ, પાણીની ગુણવત્તાને અસર કરતી સમસ્યાઓનું નિરાકરણ એ સારા સ્વાસ્થ્યની ખાતરી કરવા માટેનું પ્રથમ પગલું છે. ડેટા એ પણ દર્શાવે છે કે આર્સેનિક અને આયર્નની સાંદ્રતા અનુક્રમે ગુજરાતના ૧૨ અને ૧૪ જિલ્લાઓમાં અનુમતિપાત્ર મર્યાદાથી વધુ હતી.
(10:21 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
