નવી દિલ્‍હીઃ  વર્ષ 2023માં ભારતના કુલ જંગલો અને વૃક્ષોનું આવરણ 24.62 ટકાથી વધીને 25.17 ટકા થયું છે. દેશના જંગલો અને વૃક્ષોના આવરણમાં છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં 1,445 ચોરસ કિલોમીટરનો વધારો થયો છે. ઈન્ડિયા ફોરેસ્ટ સ્ટેટસ રિપોર્ટ (ISFR)-2023માં આ વાત સામે આવી છે.
ઈન્ડિયા સ્ટેટ ઑફ ફોરેસ્ટ રિપોર્ટ (ISFR)-2023 દેશના જંગલ અને વૃક્ષોના કવર વિસ્તારમાં વધારો દર્શાવે છે. વર્ષ 2021માં દેશનો કુલ વન વિસ્તાર 7,13,789 ચોરસ કિલોમીટર હતો, જે વધીને 7,15,343 ચોરસ કિલોમીટર થઈ ગયો છે. દેશના ભૌગોલિક વિસ્તારના કુલ 21.76 ટકા વન આવરણ છે અને દેશના ભૌગોલિક વિસ્તારના 3.41 ટકા વૃક્ષાચ્છાદન છે. આ બેને સમાવીને કુલ જંગલ અને વૃક્ષોનું આચ્છાદન 8,27,356.95 ચોરસ કિલોમીટર થાય છે.
દેશમાં વૃક્ષોના આવરણની સરખામણીમાં વન આવરણમાં થોડો વધારો થયો છે. દરમિયાન, કૃષિ વનીકરણ હેઠળ પ્રથમ વખત ઉગાડવામાં આવેલા વૃક્ષોને પણ આવરી લેવામાં આવ્યા છે. અહેવાલ મુજબ, ઝાડવા વિસ્તાર 43,622 ચોરસ કિલોમીટર (1.33%) માં ફેલાયેલો છે અને બિન-જંગલ વિસ્તાર 24,16,489 ચોરસ કિલોમીટર (73.50%) છે.
જે રાજ્યોમાં જંગલો અને વૃક્ષોના આવરણમાં વધારો થયો છે તેમાં છત્તીસગઢ, યુપી, ઓડિશા, રાજસ્થાન અને ઝારખંડનો સમાવેશ થાય છે. એમપી, કર્ણાટક, નાગાલેન્ડ, બિહાર અને ત્રિપુરાનો સમાવેશ થાય છે તેવા રાજ્યોમાં તેમના જંગલો અને વૃક્ષોના આવરણમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યો, ખાસ કરીને મિઝોરમે નોંધપાત્ર સુધારો દર્શાવ્યો છે. એકલા મિઝોરમમાં જ વન આવરણમાં 242 ચોરસ કિમીનો વધારો જોવા મળ્યો છે, જે ISFR 2021 માં નોંધાયેલા કેટલાક ઘટાડાઓને ઉલટાવી રહ્યો છે.
ISFR, ભારતીય વન સર્વેક્ષણ દ્વારા ભારતના જંગલોનું તાજેતરનું 18મું દ્વિવાર્ષિક મૂલ્યાંકન, એક વર્ષથી વધુ વિલંબિત થયું હતું. તે ગયા વર્ષે રિલીઝ થવાની હતી. અહેવાલમાં વધતા જતો સ્ટોક, જંગલોની બહારના વૃક્ષોની હદ, મેન્ગ્રોવ કવર, વાંસના સંસાધનો અને વન કાર્બન સ્ટોકનો અંદાજ છે.
ISFR 2021 ના અહેવાલ મુજબ, રેકોર્ડ કરેલ વન કવર અને વૃક્ષોનું આવરણ 24.62% હતું. કુલ વન કવર 7,13,789 કિમી² હતું, જે દેશના ભૌગોલિક વિસ્તારના 21.71% હતું. જ્યારે દેશના ભૌગોલિક વિસ્તારના 2.91% પર વૃક્ષોનું આવરણ નોંધાયું હતું.
ફોરેસ્ટ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા (FSI) અનુસાર, વન કવર એ તમામ જમીનનો ઉલ્લેખ કરે છે જેમાં 10 ટકાથી વધુ વૃક્ષની છત્રની ઘનતા હોય અને તે એક હેક્ટર કે તેથી વધુ વિસ્તારમાં ફેલાયેલી હોય, માલિકીનો પ્રકાર કે કાયદાને ધ્યાનમાં લીધા વિના. સ્થિતિ.
તેમાં કુદરતી જંગલો તેમજ માનવસર્જિત વૃક્ષારોપણ, બગીચાઓ અને શહેરી અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં વૃક્ષોના આવરણનો સમાવેશ થાય છે જે કદ અને છત્ર ઘનતાના માપદંડોને પૂર્ણ કરે છે. ટ્રી કવરને રિઝર્વ ફોરેસ્ટ એરિયા (RFA) ની બહારના વૃક્ષો અને વ્યક્તિગત વૃક્ષોના આવરણ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે, જે એક હેક્ટર કરતા ઓછા છે. અહેવાલ મુજબ, મધ્યપ્રદેશ કુલ જંગલો અને વૃક્ષોના આવરણમાં આગળ છે, ત્યારબાદ અરુણાચલ પ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્ર છે.