નવી દિલ્હીઃ ટ્રાફિકના નિયમોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી ટ્રાફિક પોલીસની છે. પોલીસ વાહનોને તપાસ માટે રોકી શકે છે. નિયમનું ઉલંલઘન કરવા પર દંડ પણ વસૂલી શકે છે અને વાહનને ઈમ્પાઉન્ડ પણ કરી શકે છે. યાતાયાત વ્યવસ્થા જાળવી રાખવા માટે વાહન ચાલકો પાસેથી નિયમોનું પાલન કરાવવા માટે આ બધુ જરૂરી છે. ચેકિંગ દરમિયાન ટ્રાફિક પોલીસકર્મી કેટલાક એવા કામ પણ કરે છે, જેની કાયદો તેમને પરવાનગી આપતો નથી. જબરદસ્તી ગાડીની ચાવી નીકાળી લેવી કે પછી ટાયરોની હવા નીકાળી દેવી, ટ્રાફિક પોલીસકર્મીઓ માટે સામાન્ય વાત છે. પરંતુ, શું ટ્રાફિક પોલીસ પાસે આમ કરવાનો અધિકાર છે? કાયદાના અનુસાર, તેનો જવાબ ‘ના’ છે.

કોઈ પણ ટ્રાફિક પોલીસકર્મીને વાહનની ચાવી નીકાળવા કે ટાયરની હવા નીકાળવાનો અધિકાર નથી. તે તમને તમારું ડ્રાઈવિંગ લાયસન્સ, વ્હીકલ રજિસ્ટ્રેશન પેપર, ઈન્શ્યોરન્સ અને પ્રદૂષણ સર્ટિફિકેટ જેવા દસ્તાવેજ બતાવવા માટે કહી શકે છે. જો કોઈ ટ્રાફિક પોલીસકર્મી આમ કરે છે, તો તે કાયદાનું ઉલ્લંઘન છે અને તમે તેની વિરુદ્ધ ફરિયાદ કરી શકો છો. પરંતુ, હજુ પણ લોકો જાણકારીના અભાવમાં આ મનમાનીઓ સહન કરે છે

શું કહે છે કાયદો?- ભારતીય મોટર વાહન અધિનિયમ 1932 હેઠળ, માત્ર આસિસ્ટેન્ટ સબ ઈન્સ્પેક્ટર રેન્ક કે તેનાથી ઉપરનો અધિકારી ટ્રાફિક નિયમોના ભંગ બદલ ચલણ જારી કરી શકાય છે. ASI, સબ-ઈન્સ્પેક્ટર અને ઈન્સ્પેક્ટર જ આ સમયે દંડ લગાવી શકે છે. ટ્રાફિક કોન્સ્ટેબલ કે હોમગાર્ડને ગાડીનું ચલણ કાપવાનો અધિકાર નથી. ગાડીની RC ન હોવા પર વાહનને જપ્ત કરવામાં આવી શકે છે, પરંતુ જબરદસ્તી ચાવી છિનવી લેવી કે હવા નીકાળવાની પરવાનગી કોઈ કાયદા હેઠળ મળતી નથી.

ચલણ માટેના મહત્વના નિયમ- ટ્રાફિક પોલીસકર્મી તમારા પર ત્યારે જ દંડ લગાવી શકે છે, જ્યારે તેની પાસે ચલણ બુક કે ઈ-ચલણ મશીન હોય. આમાંથી કોઈ પણ વસ્તુના અભાવમાં તે ચલણના નામ પર દંડ વસૂલી શકતો નથી. ટ્રાફિક પોલીસના કર્મચારીએ પણ યુનિફોર્મમાં હોવું જરૂરી છે. જો ટ્રાફિક પોલીસ સિવિલ ડ્રેસમાં હોય તો ડ્રાઈવરને તેમનું આઈડી કાર્ડ બતાવવા માટે પણ કહી શકાય.