નવી દિલ્હી ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન (ડીપીડીપી) નિયમ હેઠળ, સોશિયલ મીડિયા પર એકાઉન્ટ ખોલતી વખતે બાળક અને તેમના માતાપિતાને વર્ચ્યુઅલ ટોકન દ્વારા ચકાસવામાં આવશે.

પ્રસ્તાવિત ડેટા પ્રોટેક્શન નિયમો હેઠળ, જો 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરનું બાળક સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર એકાઉન્ટ ખોલવા જાય છે, તો સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મને તેના માતાપિતાની સંમતિ લેવી પડશે. તેઓ ખરેખર તેના માતા-પિતા છે કે નહીં અને તેમની સંમતિ વર્ચ્યુઅલ ટોકન દ્વારા ચકાસવામાં આવશે.

ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઈટી મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, વર્ચ્યુઅલ ટોકન વેરિફિકેશનના સમયે જનરેટ થશે અને તે કામચલાઉ હશે. વર્ચ્યુઅલ ટોકન ડિજિટલ ડેટાનો ઉપયોગ કરીને જનરેટ કરવામાં આવશે. જો કે, આઇટી ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો એ હકીકત પર સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે કે ડ્રાફ્ટ મુજબ, બાળક જ્યારે તેની ઉંમર 18 વર્ષથી ઓછી હોવાનું જાહેર કરે ત્યારે સોશિયલ મીડિયા પર એકાઉન્ટ ખોલતી વખતે માતાપિતાની સંમતિ અથવા વેરિફિકેશનની જરૂર પડશે.

જો કોઈ બાળક ખાતું ખોલાવતી વખતે પોતાની ઉંમર 18 વર્ષથી વધુ હોવાનું જાહેર કરે તો કોઈ સંમતિની જરૂર રહેશે નહીં. આવી સ્થિતિમાં સવાલ એ ઉઠવા લાગ્યો છે કે બાળક પોતાની જાતને 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરનું કેમ કહેશે?

આઈટી નિષ્ણાત સુપ્રીમ કોર્ટના વકીલ પવન દુગ્ગલનું કહેવું છે કે નિયમનો આ ડ્રાફ્ટ પૂરતો નથી. કારણ કે કોઈપણ બાળકને એ જાણ્યા પછી કે જો તેની ઉંમર 18 વર્ષથી ઓછી છે, તો તેણે ખાતું ખોલવા માટે માતાપિતાની સંમતિ લેવી પડશે, તે પોતાની જાતને 18 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના હોવાનું જાહેર કરશે

દુગ્ગલ કહે છે કે બીજી તરફ, જો 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકનું ખાતું ખોલવામાં આવે છે, તો માતાપિતા તેના બાળકનું એકાઉન્ટ કેવી રીતે ખોલવામાં આવ્યું તેની ફરિયાદ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર કરી શકે છે અને આ માટે તે પ્લેટફોર્મ સામે પગલાં લઈ શકાય છે. 250 કરોડ સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. તેમનું કહેવું છે કે આ નિયમને વધુ વ્યાપક સ્વરૂપમાં લાવવાની જરૂર છે.

મંત્રાલયનું કહેવું છે કે આપણા દેશની ડિજિટલ સિસ્ટમ ઘણી સારી છે અને ડિજિટલ ડેટાનો ઉપયોગ કરીને બાળકની ઉંમર કેટલી છે તે જાણી શકાશે. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, ડિજિટલ વ્યક્તિગત ડેટા સુરક્ષા નિયમમાં સંમતિ મેનેજરની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

સંમતિ મેનેજર ભારતીય ડેટા પ્રોટેક્શન બોર્ડ હેઠળ નોંધાયેલ વ્યક્તિ અથવા સંસ્થા હોઈ શકે છે. ગ્રાહકનો ડેટા યોગ્ય જગ્યાએ પહોંચે તેની ખાતરી કરવાની જવાબદારી સંમતિ મેનેજરની રહેશે. ડેટા લીક થવાના કિસ્સામાં સંમતિ મેનેજર જવાબદાર રહેશે.

 ડેટા દેશની બહાર ટ્રાન્સફર થઈ શકે છે કે નહીં, દરેક સેક્ટર તેમની પોતાની જરૂરિયાતો અનુસાર કામ કરશે. દરેક વ્યક્તિ 18 ફેબ્રુઆરી સુધી ડ્રાફ્ટ ડેટા પ્રોટેક્શન નિયમો પર પોતાનો અભિપ્રાય આપી શકે છે. આ પછી આ નિયમ લાગુ કરવા અંગે અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવશે.

બીજી તરફ વડાપ્રધાન મોદીએ ટ્વિટર પર પોતાની પોસ્ટમાં લખ્યું છે કે ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન રૂલ્સ 2025 દર્શાવે છે કે ભારત નાગરિક-કેન્દ્રિત શાસન માટે કેટલું પ્રતિબદ્ધ છે.

ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઈટી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવની પોસ્ટના જવાબમાં વડાપ્રધાને કહ્યું કે આ નિયમનો ઉદ્દેશ્ય વિકાસ અને સર્વસમાવેશકતાને પ્રોત્સાહન આપવાની સાથે ડેટા સુરક્ષાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. એકવાર આ નિયમ લાગુ થઈ ગયા પછી, તમામ સોશિયલ મીડિયા અને ડેટા હોલ્ડિંગ પ્લેટફોર્મ્સ પારદર્શક રીતે જાહેર કરવા માટે બંધાયેલા રહેશે કે વ્યક્તિગત ડેટાનો ઉપયોગ કેવી રીતે થઈ રહ્યો છે. કોઈપણ નાગરિક તેનો/તેણીનો ડેટા કાઢી શકે છે અને તેના/તેણીના ડિજિટલ નોમિનીની નિમણૂક કરી શકે છે.