પૂર, દુષ્કાળ કે અન્ય કોઈપણ કુદરતી આફતો અને મોસમી ઘટનાઓને કારણે ખેડૂતોના પાકના નુકસાનનું યોગ્ય અને સચોટ મૂલ્યાંકન થાય તે માટે વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે. આ માટે રિમોટ સેન્સિંગનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. જો વીમા કંપનીઓ ખેડૂતોને વળતર આપવામાં વિલંબ કરશે, તો તેમણે વાર્ષિક 12 ટકા વ્યાજ સાથે પૈસા ચૂકવવા પડશે.

અત્યાર સુધી, પાક કાપતી વખતે, સ્થળનું નિરીક્ષણ કરીને નુકસાનનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવતું હતું. પરંતુ હવે કેન્દ્ર સરકારે નિર્ણય લીધો છે કે ઉપગ્રહ આધારિત સિસ્ટમ દ્વારા નુકસાનનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે. રિમોટ સેન્સિંગ એક એવી તકનીક છે જેમાં કોઈ વસ્તુ વિશે માહિતી મેળવવા માટે સ્થળની મુલાકાત લેવાની જરૂર નથી. ઉપગ્રહ દ્વારા પદાર્થની વાસ્તવિક સ્થિતિ વિશે માહિતી મેળવવામાં આવે છે.

ખેડૂતોના પાકના નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે, કેન્દ્ર સરકારે 2016 માં પ્રધાનમંત્રી ફસલ વીમા યોજના શરૂ કરી હતી. આ અંતર્ગત, અત્યાર સુધીમાં 1 લાખ 70 હજાર કરોડ રૂપિયાથી વધુના દાવાઓની ચૂકવણી કરવામાં આવી છે. પાક વીમા યોજના કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા સંયુક્ત રીતે ચલાવવામાં આવે છે. પરંતુ ઘણા રાજ્યોમાંથી વીમા ચુકવણીના દાવાઓના નિરાકરણમાં વિલંબ અંગે ફરિયાદો આવી રહી હતી. ઘણા કારણો હતા.

કેટલાક રાજ્યો પ્રીમિયમ સબસિડીનો પોતાનો હિસ્સો આપવામાં વિલંબ કરી રહ્યા હતા. ઉત્પાદનની વિગતો આપવામાં પણ વિસંગતતા જોવા મળી. તેવી જ રીતે, વીમા કંપનીઓ અને રાજ્યો વચ્ચેના તફાવતો, પાત્ર ખેડૂતોના ખાતામાં વળતરની રકમ ટ્રાન્સફર કરવા માટે ખાતાની વિગતોનો અભાવ, રાષ્ટ્રીય પાક વીમા પોર્ટલ પર વ્યક્તિગત ખેડૂતોના ડેટાની ખોટી અથવા અપૂર્ણ એન્ટ્રી, ખેડૂતોને પ્રીમિયમ મોકલવામાં વિલંબ આમાં શામેલ છે. ખેડૂતોના પ્રીમિયમ શેર સંબંધિત વીમા કંપનીને વિલંબ અને ન મોકલવા.

આવા બધા કારણોસર, મોટાભાગના પડતર દાવાઓનો સમયસર નિકાલ થઈ રહ્યો ન હતો. કેન્દ્રએ આ વાતનું ધ્યાન રાખ્યું અને તેના પ્રીમિયમને રાજ્યોથી અલગ કરી દીધા, જેથી વીમાની રકમ સમયસર છૂટી શકાય. આ ઉપરાંત, વીમા કંપનીઓને પણ નિયંત્રણમાં મૂકવામાં આવી. રાજ્ય સરકારો માટે પાકના નુકસાનની અંતિમ વિગતો પ્રાપ્ત થયાની તારીખથી ત્રીસ દિવસની અંદર વળતર ચૂકવવાનું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું હતું. જો મુદત નિર્ધારિત સમયગાળાથી આગળ વધે છે, તો કંપનીઓએ વાર્ષિક 12 ટકા વ્યાજના દરે રકમ ચૂકવવી પડશે.
ખેડૂતનો પ્રીમિયમ હિસ્સો ખરીફ પાક માટે બે ટકા, રવિ પાક માટે ૧.૫ ટકા, વાણિજ્યિક અને બાગાયતી પાક માટે પાંચ ટકા સુધી મર્યાદિત છે. કેન્દ્ર સરકારે ખરીફ 2023 માં શરૂ કરાયેલા ડિજીક્લેમ પ્લેટફોર્મ પર રાષ્ટ્રીય પાક વીમા પોર્ટલ દ્વારા ખેડૂતોને સીધી ચુકવણી ટ્રાન્સફર કરીને દાવાઓમાં પારદર્શિતા લાવવાની વ્યવસ્થા પણ કરી છે.