હૈદરાબાદ, તા.૧૯, :એસોચેમના રિપોર્ટમાં એક ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. ભારતમાં દરેક ચોથી દવા નકલી અથવા હલકી ગુણવત્તાવાળી છે. આ દવાઓમાં, સક્રિય સાલ્ટ કાં તો હોતું નથી અથવા ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં હોય છે, જેના કારણે દર્દીનો રોગ મટાડવાને બદલે વધુ ખરાબ થાય છે. નકલી દવાઓનો આ ધંધો દર્દીઓના જીવનને જોખમમાં મૂકી રહ્યો છે અને તેનું વાર્ષિક ટર્નઓવર ૩૫૨ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયું છે.

વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન અનુસાર, નકલી દવાઓનો વૈશ્વિક વેપાર લગભગ ૧૬,૬૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનો છે. આમાંથી ૬૭% દવાઓ જીવન માટે જોખમી છે. તે જ સમયે, ભારતીય બજારમાં નકલી અને હલકી ગુણવત્તાવાળી દવાઓનું વાર્ષિક ટર્નઓવર ૩૫૨ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયું છે. એસોચેમના અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં ૨૫% દવાઓ નકલી અથવા નબળી ગુણવત્તાની છે, જેના કારણે દર્દીઓની સ્થિતિ વધુ ખરાબ થવાનું જોખમ વધી જાય છે.

ગયા વર્ષે તેલંગાણામાં ડ્રગ કંટ્રોલ એડમિનિસ્ટ્રેશન દ્વારા દરોડા દરમિયાન કરોડોની કિંમતની નકલી દવાઓ જપ્ત કરવામાં આવી હતી. આ દવાઓમાં ચાક પાવડર અને સ્ટાર્ચ ભરેલું હતું. એમોક્સિસિલિન જેવી દવાઓમાં સક્રિય મીઠાનું પ્રમાણ નિર્ધારિત ધોરણ કરતા ઘણું ઓછું જોવા મળ્યું. આ માલ ઉત્તરાખંડના કાશીપુર અને યુપીના ગાઝિયાબાદથી કુરિયર દ્વારા તેલંગાણા મોકલવામાં આવ્યો હતો.

ઉત્તરાખંડમાં, ઘણી દવા કંપનીઓના ઉત્પાદનો નમૂના પરીક્ષણમાં પાસ થયા ન હતા, જેના કારણે તેમના લાઇસન્સ રદ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૪ માં, આગરાના મોહમ્મદપુર વિસ્તારમાં નકલી દવાઓ બનાવતી એક ફેક્ટરીનો પર્દાફાશ થયો હતો, જ્યાંથી ૮૦ કરોડ રૂપિયાની નકલી દવાઓ જપ્ત કરવામાં આવી હતી.

દિલ્હી પોલીસની ક્રાઈમ બ્રાન્ચે અનેક નકલી દવા સિન્ડિકેટનો પર્દાફાશ કર્યો. ગાઝિયાબાદના લોનીમાં એક ગોદામ પકડાયો હતો, જ્યાં ડોકટરોની મિલીભગતથી મોટા પાયે નકલી દવાઓનું ઉત્પાદન થઈ રહ્યું હતું. આ દવાઓ ભારત, અમેરિકા, ઇંગ્લેન્ડ અને બાંગ્લાદેશને પણ સપ્લાય કરવામાં આવી રહી હતી.

કેન્સરની સારવારમાં વપરાતા કીમોથેરાપીના ઇન્જેક્શન બનાવતી એક ગેંગનો પણ પર્દાફાશ થયો હતો. આ લોકો બ્રાન્ડેડ ઇન્જેક્શનની ખાલી શીશીઓમાં સસ્તી એન્ટિ-ફંગલ દવાઓ ભરીને લાખો રૂપિયામાં વેચી રહ્યા હતા.

વ્યસન માટે કેટલીક દવાઓ, જેમ કે કફ સિરપ અને ડિપ્રેશન ગોળીઓનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. રેવ પાર્ટીઓમાં ડિપ્રેશનની ગોળીઓ અને દુષ્ટ ઇન્જેક્શનનો ખૂબ ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.

ઘણી જાણીતી દવા કંપનીઓ હવે તેમના ઉત્પાદનો પર QR કોડ અને હેલ્પલાઇન નંબર ચિહ્નિત કરી રહી છે, જેથી ગ્રાહકો નકલી દવાઓ ઓળખી શકે.

નિષ્ણાતો કહે છે કે ડ્રગ કંટ્રોલ વિભાગ અને પોલીસે સંયુક્ત રીતે એક નિષ્ણાત ટીમ બનાવવી જોઈએ, જે નકલી દવાઓના વેપાર પર કડક નજર રાખશે. આ ઉપરાંત, તમામ સરકારી અને ખાનગી હોસ્પિટલોનું નિયમિત નિરીક્ષણ કરવું જોઈએ. નકલી દવાઓના વેપારને રોકવા માટે દેખરેખ પ્રણાલીને મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે.