કોલકાતા. કોલકાતામાં ભારતીય સેનાના ઈસ્ટર્ન કમાન્ડના મુખ્ય મથક ફોર્ટ વિલિયમનું નામ બદલીને 'વિજય દુર્ગ' રાખવામાં આવ્યું છે જે સંસ્થાનવાદના વારસાથી અલગ થવાની પહેલના ભાગરૂપે છે. એક સંરક્ષણ અધિકારીએ બુધવારે આ જાણકારી આપી. તેનું નામ બદલવું એ છત્રપતિ શિવાજીને શ્રદ્ધાંજલિ છે, જે ભારતીય ઈતિહાસમાં રાષ્ટ્રવાદના પ્રતીક હતા

   તેનું નામ મહારાષ્ટ્રના સિંધુદુર્ગ કિનારે આવેલા સૌથી જૂના કિલ્લા પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જે છત્રપતિ શિવાજી મહારાજના શાસનકાળ દરમિયાન એક મહત્વપૂર્ણ નૌકાદળ હતું. આંતરિક નિર્ણયમાં, સેનાએ શહેરના મધ્યમાં સ્થિત વિશાળ સંકુલની અંદરની કેટલીક ઐતિહાસિક ઇમારતોનું નામ બદલી નાખ્યું છે. વાસ્તવમાં, આ મોદી સરકાર દ્વારા દેશને સંસ્થાનવાદી ઓળખથી મુક્ત કરવાના પ્રયાસોનો એક ભાગ છે.

  ફોર્ટ વિલિયમ અને તેની અંદરની કેટલીક અન્ય ઇમારતોનું નામ બદલવાના આર્મીના નિર્ણય વિશે બોલતા, કોલકાતામાં સંરક્ષણ મંત્રાલયના મુખ્ય જનસંપર્ક અધિકારી (સીપીઆરઓ) વિંગ કમાન્ડર હિમાંશુ તિવારીએ કહ્યું કે અમે ધીમે ધીમે સંસ્થાનવાદી વારસાથી દૂર થઈ રહ્યા છીએ.

  સેનાએ સેન્ટ જ્યોર્જ ગેટનું નામ બદલીને શિવાજી ગેટ કરી દીધું છે. તેમણે કહ્યું કે કિલ્લા અને તેની અંદરની કેટલીક ઐતિહાસિક ઈમારતોનું નામ બદલવાનો નિર્ણય નવેમ્બર-ડિસેમ્બરમાં લેવામાં આવ્યો હતો. સંરક્ષણ અધિકારીએ કહ્યું કે અમે કિચનર હાઉસનું નામ બદલીને માણેકશા હાઉસ કર્યું છે.

   રસેલ બ્લોકનું નામ બદલીને બાઘા જતીન બ્લોક રાખવામાં આવ્યું સેનાએ કિલ્લાની અંદરના રસેલ બ્લોકનું નામ બદલીને બાઘા જતિન બ્લોક રાખ્યું છે. તેનું નામ સ્વતંત્રતા સેનાની જતીન્દ્રનાથ મુખર્જીનાં નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જેઓ બાઘા જતિન તરીકે જાણીતા છે. 1915માં ઓડિશાના બાલાસોરમાં ગોળીબાર બાદ બ્રિટિશ પોલીસની ગોળીઓથી મુખર્જી શહીદ થયા હતા

  ફોર્ટ વિલિયમ બ્રિટિશ સામ્રાજ્યના પૂર્વીય ભાગ અને સત્તાના પ્રતીક તરીકે 1781માં બાંધવામાં આવ્યું હતું. આ કિલ્લાની આભા અજોડ છે કારણ કે તેની આસપાસની ઐતિહાસિક રચનાઓ અને ઇમારતો છે

  બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના શાસન દરમિયાન હુગલી નદીના પૂર્વ કિનારે બાંધવામાં આવેલ આ ઈંટના કિલ્લાનું નામ ઈંગ્લેન્ડના રાજા વિલિયમ ત્રીજાના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. નામ બદલવા પાછળનું કારણ એ છે કે વિલિયમ III એ ભારતીય નહીં પરંતુ યુરોપિયન ઇતિહાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી

હાલનો કિલ્લો સંકુલ 170 એકરથી વધુ વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે અને તેમાં અનેક વસાહતી અને આધુનિક બાંધકામો છે. 1962ના ચીન-ભારત યુદ્ધ પછી, ફોર્ટ વિલિયમ 1963માં ઈસ્ટર્ન આર્મી કમાન્ડનું મુખ્ય મથક બન્યું. અગાઉ આર્મીના ઈસ્ટર્ન કમાન્ડનું હેડક્વાર્ટર લખનૌમાં હતું.