નવી દિલ્‍હી, તા.૬: સોનાનો ભાવ દરરોજ નવો રેકોર્ડ બનાવી રહ્યો છે. એક દિવસ પહેલા બુધવારે સોનાનો ભાવ વધીને ૮૪૬૫૭ રૂપિયા પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ પર બંધ થયો હતો. કેટલાક શહેરોમાં તેનો દર ૮૬૦૦૦ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયો. સોનાના ભાવમાં વધારો થવા છતાં, તેની માંગમાં કોઈ ઘટાડો થયો નથી. હા, વર્લ્‍ડ ગોલ્‍ડ કાઉન્‍સિલના તાજેતરના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ભારતમાં સોનાની આયાત ૨૦૨૪ માં ૫% વધીને ૮૦૨.૮ ટન થઈ. માંગનું મુખ્‍ય કારણ રોકાણની વધતી માંગ અને RBI દ્વારા મોટા પાયે સોનાની ખરીદી હોવાનું માનવામાં આવે છે. જોકે, સોનાના ઊંચા ભાવને કારણે, ઝવેરાતની માંગ ૨% ઘટીને ૫૬૩.૪ ટન થઈ ગઈ.

વર્ષ ૨૦૨૪માં કુલ રોકાણ માંગ ૨૯% વધીને ૨૩૯.૪ ટન થઈ. ખાસ કરીને ડિસેમ્‍બર ક્‍વાર્ટરમાં, તેમાં ૧૪% નો વધારો જોવા મળ્‍યો, જે તેને ૭૬ ટન સુધી લઈ ગયો. રિપોર્ટ અનુસાર, અન્‍ય રોકાણ વિકલ્‍પોના નબળા પ્રદર્શન અને સ્‍થાનિક શેરબજારમાં અસ્‍થિરતાને કારણે, રોકાણકારો વધુને વધુ સોના તરફ વળ્‍યા. વર્ષના પ્રથમ છ મહિનામાં શેરબજારે નબળું પ્રદર્શન કર્યું હતું, જ્‍યારે સપ્‍ટેમ્‍બર ક્‍વાર્ટરમાં રેકોર્ડ સ્‍તરે પહોંચ્‍યા પછી તેમાં ઘટાડો થયો હતો.

વધતી કિંમતો વચ્‍ચે પણ સોનાનું વેચાણ વધ્‍યું, સોનાના રેકોર્ડ ભાવને કારણે, લોકોએ સોનું વેચીને રોકડ કમાણી કરી. ડિસેમ્‍બર ક્‍વાર્ટરમાં સોનાનું રોકડ વેચાણ ૧૬% વધીને ૨૯.૬ ટન થયું. આ ઉપરાંત, RBI એ વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં ૭૩ ટન સોનું ઉમેર્યું. આ વર્ષ ૨૦૨૩ કરતા ૪.૫ ગણું વધારે હતું. આ સાથે, દેશના કુલ વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં સોનાનો હિસ્‍સો ૧૧% ના રેકોર્ડ સ્‍તરે પહોંચી ગયો છે.

સોનાના ભાવની ઝવેરાતની માંગ પર અસર, ૨૦૨૪ માં ઝવેરાતની માંગને રેકોર્ડ સ્‍તરે પહોંચેલા ભાવોના સંદર્ભમાં જોવી જોઈએ. આંતરરાષ્‍ટ્રીય બજારમાં સોનાનો હાજર ભાવ ઼૨,૮૬૬ પ્રતિ ઔંસ પર પહોંચી ગયો. મુંબઈના જથ્‍થાબંધ બજારમાં, ૯૯૫ શુદ્ધતાવાળા સોનાનો ભાવ ૧૦ ગ્રામ દીઠ ૮૩,૯૮૫ રૂપિયા હતો, જ્‍યારે ૯૯૯ શુદ્ધતાવાળા સોનાનો ભાવ ૧૦ ગ્રામ દીઠ ૮૪,૩૨૩ રૂપિયા હતો. ચાંદીનો ભાવ ૯૫,૪૨૧ રૂપિયા પ્રતિ કિલો નોંધાયો હતો.

તહેવારો અને લગ્નની મોસમની અસર, ચોથા ક્‍વાર્ટરમાં ઝવેરાતની માંગ ૫% ઘટીને ૧૮૯.૮ ટન થઈ, જે ૨૦૨૩ ના સમાન સમયગાળા કરતા ઓછી છે. આખા વર્ષની માંગ ૨% ઘટીને ૫૬૩ ટન થઈ. રિપોર્ટ અનુસાર, ચોથા ક્‍વાર્ટરમાં સોનાની માંગ મુખ્‍યત્‍વે ઓક્‍ટોબરના અંત (દિવાળીની ખરીદી દરમિયાન) અને નવેમ્‍બર (લગ્નની સીઝનની શરૂઆતમાં) પર કેન્‍દ્રિત હતી.

૨૦૨૫ સુધી રોકાણ અને ઝવેરાતની માંગની આગાહી, વર્લ્‍ડ ગોલ્‍ડ કાઉન્‍સિલના ઇન્‍ડિયા રિજનના સીઈઓ સચિન જૈને જણાવ્‍યું હતું કે વર્ષ ૨૦૧૩ પછી દેશમાં સોનામાં રોકાણની માંગ સૌથી વધુ હતી. મોટા શહેરોમાં ઈ-કોમર્સ પ્‍લેટફોર્મ દ્વારા નાના સોનાના સિક્કા અને બારની ડિલિવરીથી આમાં મદદ મળી. ૨૦૨૫ માં સોનાની કુલ માંગ ૭૦૦-૮૦૦ ટન રહેવાની ધારણા છે. જો કિંમતો વર્તમાન સ્‍તરની આસપાસ રહે છે, તો લગ્ન સંબંધિત ખરીદીને કારણે ઘરેણાંની માંગમાં સુધારો થઈ શકે છે. રિટેલ રોકાણકારો ગોલ્‍ડ ઇટીએફ, ડિજિટલ ગોલ્‍ડ અને સોનાના સિક્કા અને બારમાં રસ રાખતા રહેશે.

સોનાની આયાત પર નિયંત્રણ, ૨૦૨૪માં દેશની કુલ સોનાની આયાત ૪% ઘટીને ૭૧૨.૧ ટન થઈ. આયાત ડ્‍યુટીમાં મોટા પાયે ઘટાડો કરવા છતાં, જુલાઈ ૨૦૨૪ ના છેલ્લા અઠવાડિયામાં સોનાની આયાતમાં કોઈ નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્‍યો નથી! ઓગસ્‍ટમાં માંગ અને આયાતમાં વધારો થયો હોવા છતાં, આ વલણ લાંબો સમય ટકી શકયું નહીં. રિપોર્ટ અનુસાર, વૈશ્વિક કેન્‍દ્રીય બેંકોએ ૨૦૨૪ માં ૧,૦૪૫ ટન સોનું ખરીદ્યું. ચોથા ક્‍વાર્ટરમાં, આ ખરીદી વધીને ૩૩૩ ટન થઈ ગઈ.

ભારતે ચીનને પાછળ છોડી દીધું, રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્‍યું છે કે ૨૦૧૨ પછી પહેલી વાર ભારતની સોનાની માંગ ચીન કરતા વધી ગઈ છે. ૨૦૨૪ ના એપ્રિલ-જૂન ક્‍વાર્ટરથી ચીનમાં ઝવેરાતની માંગ ભારત કરતા ઓછી રહી છે. ચીનમાં આર્થિક મંદીને કારણે સોનાની ગ્રાહક માંગ પર અસર પડી હતી. છેલ્લા બે ત્રિમાસિક ગાળામાં ચીનની રોકાણ માંગ ભારત કરતા વધારે હોવા છતાં, ભારતમાં એકંદર ગ્રાહક માંગ (ઝવેરાત અને રોકાણ બંને સહિત) વધુ રહી છે. ડિસેમ્‍બર ૨૦૨૪ ક્‍વાર્ટરમાં ચીનની કુલ ગ્રાહક માંગ ૧૮૯.૯ ટન હતી, જ્‍યારે ભારતની માંગ ૨૬૫.૮ ટન હતી. (રર.ર)