ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વૈશ્વિક સંસ્થાઓ સામે સતત કડક પગલાં લઈ રહ્યા છે. પહેલા WHO માંથી BRICS ને ધમકી આપ્યા પછી, પછી ICC પર પ્રતિબંધની જાહેરાત કર્યા પછી, હવે ટ્રમ્પ ગાઝા પર કબજો કરવાની વાત કરી રહ્યા છે. આ બધું કરીને તેઓ દુનિયાને શું સંદેશ આપવા માંગે છે? આ દબાણ કૂટનીતિ પાછળ તેમનું વ્યાપારિક મન છે કે બીજું કંઈક? આ અંગે નિષ્ણાતો શું કહે છે?

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રાષ્ટ્રપતિ બનતાની સાથે જ વૈશ્વિક સંસ્થાઓને ખુલ્લેઆમ ચેતવણી આપી છે. રાષ્ટ્રપતિ પદ સંભાળતાની સાથે જ તેઓ વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) થી અલગ થઈ ગયા. પછી તેણે બ્રિક્સ દેશોને ડોલરને પ્રભાવિત કરવાનો આરોપ લગાવીને 100 ટકા ટેરિફ લાદવાની ચેતવણી આપી. ત્યારબાદ, ICC એટલે કે આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલત પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો અને કહેવામાં આવ્યું હતું કે ICC તેની શક્તિનો દુરુપયોગ કરે છે. પ્રશ્ન એ છે કે, ટ્રમ્પ વિશ્વ સંસ્થાઓ પર કાર્યવાહી કરીને ખરેખર શું પ્રાપ્ત કરવા માંગે છે?
,
'અમેરિકા ફર્સ્ટ' ના નારા સાથે સત્તામાં પાછા ફરેલા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ તેમની કઠિન વિદેશ નીતિ સાથે સતત નવા નિર્ણયો લઈ રહ્યા છે. તેઓ આવતાની સાથે જ, તેમણે પહેલી વાત નાગરિકતા કાયદામાં સુધારો કરવા વિશે કરી. તેમણે ગેરકાયદેસર ઇમિગ્રન્ટ્સને પસંદગીયુક્ત રીતે તેમના દેશોમાં પાછા મોકલવાના પ્રસ્તાવ પર હસ્તાક્ષર કર્યા. આનો અમલ પણ શરૂ થયો.

આ પછી તેમણે WHOમાંથી પોતાને બાકાત રાખવાના નિર્ણય પર હસ્તાક્ષર કર્યા. અમેરિકા WHO, UNHRC, UNRWA અને પેરિસ ક્લાયમેટ એગ્રીમેન્ટથી પણ અલગ થઈ ગયું. પછી ICC દ્વારા પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. હવે તેઓ ગાઝા પર 'કબજો' કરવાની વાત કરી રહ્યા છે.

યુનાઇટેડ નેશન્સનું સંચાલન કરતા નિયમિત બજેટના 22 ટકા હિસ્સો અમેરિકા ભોગવે છે. શાંતિ પ્રયાસો માટે યુએનના કુલ ખર્ચના 25 ટકા ભાગ અમેરિકા ભોગવે છે. આ યાદીમાં ચીન બીજા ક્રમે છે.

તાજેતરમાં અમેરિકાની મુલાકાતે ગયેલા ઇઝરાયલી પીએમ બેન્જામિન નેતન્યાહૂને આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય અદાલત દ્વારા વોન્ટેડ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. આના જવાબમાં, ટ્રમ્પે ICC પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો આદેશ આપ્યો. ટ્રમ્પે તેમના પાછલા કાર્યકાળ દરમિયાન પણ ICCના કામકાજ પ્રત્યે અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો.

ICC પરના તાજેતરના પ્રતિબંધ પાછળ અમેરિકાનો તર્ક એ છે કે ઇઝરાયલ વિરુદ્ધ આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલત દ્વારા લેવામાં આવેલી કાર્યવાહી 'પાયાવિહોણી' છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે તેના નિર્દેશમાં જણાવ્યું હતું કે ICC એ "કોઈપણ માન્ય આધાર વિના અમેરિકન કર્મચારીઓ, ઇઝરાયલ અને અમેરિકન સાથીઓની તપાસ કરવા માટે તેના અધિકારનો ઉપયોગ કર્યો."

અમેરિકાએ વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) છોડવાનો નિર્ણય લીધો કારણ કે તેનું માનવું છે કે કોરોના સમયગાળા દરમિયાન WHO યોગ્ય રીતે કામ કરી શક્યું ન હતું. અમેરિકા પણ માને છે કે WHO ચીનની તરફેણ કરે છે. આરોગ્ય સંસ્થાને અમેરિકા તરફથી વાર્ષિક ભંડોળ એટલે કે અનુદાનના રૂપમાં મોટી રકમ મળે છે. વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩માં $૧૨૮ કરોડની સહાય પૂરી પાડી. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનો દલીલ છે કે WHO ભંડોળનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરતું નથી.

ટ્રમ્પે પેરિસ ક્લાઇમેટ એગ્રીમેન્ટમાંથી ખસી ગયા. હકીકતમાં, ટ્રમ્પ શરૂઆતથી જ પેરિસ ક્લાઇમેટ એગ્રીમેન્ટથી નારાજ છે. ટ્રમ્પે દલીલ કરી હતી કે ચીન અને ભારત જેવા દેશો વધુ કાર્બન ઉત્સર્જન કરે છે અને પેરિસ ક્લાઈમેટ કરારના નિયમો તેમને રોકવામાં સફળ રહ્યા નથી.

ટ્રમ્પે તો એવી પણ દલીલ કરી હતી કે કરાર ખોટો પડી ગયો છે. તેથી, અમેરિકાને આવા કરારોની કોઈ જરૂર નથી. અમેરિકાને હંમેશા ડર હતો કે પેરિસ કરાર અમેરિકન ઉદ્યોગોને અસર કરશે. નોકરીઓ ઓછી થશે. ટ્રમ્પે આવી શરતોને અમેરિકન હિતોની વિરુદ્ધ ગણાવી છે.

ટ્રમ્પે તાજેતરમાં જ UNHRC એટલે કે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર માનવ અધિકાર પરિષદથી અલગ થવાની જાહેરાત પણ કરી હતી. આ સાથે, માનવ અધિકાર પરિષદને આપવામાં આવતી નાણાકીય સહાય પણ બંધ કરી દેવામાં આવી. ઇઝરાયલ હમાસ યુદ્ધ વચ્ચે, ટ્રમ્પ માને છે કે UNHRC ઇઝરાયલ સામે પક્ષપાતી અને પૂર્વગ્રહયુક્ત છે.

રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે યુનેસ્કોમાં અમેરિકાની ભૂમિકાની સમીક્ષા કરવાનો પણ આદેશ આપ્યો છે. યુએનની એક એજન્સી, UNRWA, પેલેસ્ટિનિયન શરણાર્થીઓ માટે કામ કરે છે. ઇઝરાયલે UNRWA પર હમાસના આતંકવાદીઓને આશ્રય આપવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. ઇઝરાયલી પીએમ નેતન્યાહૂએ પણ UNRWA પર પક્ષપાતી હોવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. આ બધા પછી, ટ્રમ્પે UNRWA થી અલગ થવાનું જ શ્રેષ્ઠ માન્યું

વરિષ્ઠ પત્રકાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોના નિષ્ણાત રાશિદ કિદવાઈએ જણાવ્યું ટ્રમ્પની 'વાહિયાત' વાતોને કારણે, વિશ્વના લોકોને હવે તેમની પાસેથી કોઈ અપેક્ષા નથી. રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન હોય કે ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ, વૈશ્વિક નેતાઓમાં તેમની છબી સારી નથી. કારણ કે દરેક દેશ અને વૈશ્વિક સંસ્થાઓને આત્મસન્માન હોય છે.

ટ્રમ્પ પોતાના આદેશો અને નિર્ણયો સાથે વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મ પર સોદાબાજી કરી રહ્યા છે, જ્યારે અગાઉ ચર્ચાઓ વિચારધારા પર આધારિત હતી. ટ્રમ્પ હવે વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર નહીં પણ 'હું, હું અને મારી જાત' પર કામ કરી રહ્યા છે. ટ્રમ્પની આવી કૂટનીતિનો ચીન અને ભારત સહિત વિશ્વના દેશો કેવી રીતે સામનો કરશે, આ એક મોટો પડકાર છે.