ભારતમાં દારૂ પીનારાઓ અંગે એક આંકડા બહાર આવ્યા છે જે દર્શાવે છે કે દેશમાં દારૂ પીનારાઓની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે પરંતુ ઘણા રાજ્યોમાં દારૂ પીનારાઓની ટકાવારી વધી છે.

કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલા તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે ભારતમાં દરેક પાંચમો પુરુષ, એટલે કે દેશના 22.4% પુરુષો દારૂના શોખીન છે. પરંતુ સારી વાત એ છે કે ભારતમાં દારૂ પીનારા પુરુષોનું પ્રમાણ ઘટ્યું છે. ૨૦૧૫-૧૬માં આ આંકડો ૨૯.૨ ટકા હતો, જે હવે ઘટી ગયો છે. જોકે, કેટલાક રાજ્યો રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં આગળ નીકળી રહ્યા છે.

ગોવામાં ૫૯.૧ ટકા પુરુષો દારૂ પીવે છે, ત્યારબાદ અરુણાચલ પ્રદેશ (૫૬.૬ ટકા), તેલંગાણા (૫૦ ટકા), ઝારખંડ (૪૦.૪ ટકા), ઓડિશા (૩૮.૪ ટકા), સિક્કિમ (૩૬.૩ ટકા), છત્તીસગઢ (૩૫.૯ ટકા), તમિલનાડુ (૩૨.૮ ટકા), ઉત્તરાખંડ (૩૨.૧ ટકા), આંધ્રપ્રદેશ (૩૧.૨ ટકા), પંજાબ (૨૭.૫ ટકા), આસામ (૨૬.૫ ટકા), કેરળ (૨૬ ટકા) અને પશ્ચિમ બંગાળ (૨૫.૭ ટકા)નો સમાવેશ થાય છે.

બિહારમાં 2016 માં દારૂબંધી લાગુ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ આંકડા દર્શાવે છે કે ત્યાં પણ દારૂનું સેવન નાબૂદ થઈ શક્યું નથી. ૨૦૧૫-૧૬માં બિહારમાં દારૂ પીનારા પુરુષોની સંખ્યા ૨૮.૯ ટકા હતી અને અત્યારે પણ ૧૭ ટકા પુરુષો દારૂ પીવે છે. રાજ્યસભામાં ડૉ. વી. શિવદાસન દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નના જવાબમાં આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય તરફથી આ માહિતી મળી છે.

૨૦૧૫-૧૬ (NFHS-૪) અને ૨૦૧૯-૨૧ (NFHS-૫) ના દારૂના ડેટાને ટાંકીને, આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી અનુપ્રિયા પટેલે જણાવ્યું હતું કે, '૨૦૧૫-૧૬ ના ડેટા અનુસાર, ભારતમાં ૧૫-૪૯ વર્ષની વયની મહિલાઓ અને પુરુષોએ દારૂનું સેવન કર્યું હતું, જે અનુક્રમે ૧.૨ ટકા અને ૨૯.૨ ટકા હતા.' ૨૦૧૯-૨૧માં, મહિલાઓ માટે આ ટકાવારી ૦.૭ ટકા અને પુરુષો માટે ૨૨.૪ ટકા ઘટી હતી.

જો આપણે NFHS-4 અને NFHS-5 ના ડેટાની તુલના કરીએ, તો એક વિરોધાભાસી પરિસ્થિતિ જોવા મળે છે. રાષ્ટ્રીય સ્તરે દારૂ પીનારાઓની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો હોવા છતાં, કેટલાક વિસ્તારોમાં દારૂ પીનારાઓની ટકાવારી વધી છે.

રાષ્ટ્રીય સ્તરે, આંકડાઓ એક ભયાનક વાર્તા કહે છે. ૨૦૧૫-૧૬ અને ૨૦૧૯-૨૧ વચ્ચે, ૧૫-૪૯ વર્ષની વયના પુરુષો દ્વારા દારૂ પીનારાઓની ટકાવારી ૨૯.૨ ટકાથી ઘટીને ૨૨.૪ ટકા થઈ ગઈ. ભારતમાં દારૂ પીતી મહિલાઓની સંખ્યા ૧.૨ ટકાથી ઘટીને ૦.૭ ટકા થઈ ગઈ છે.

તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે ભારત ધીમે ધીમે દારૂથી દૂર જઈ રહ્યું છે અને તેની સંસ્કૃતિ પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. પરંતુ જો તમે આંકડાઓમાં ઊંડા ઉતરો તો સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારતના ઘણા રાજ્યોમાં દારૂ પીનારા પુરુષો અને સ્ત્રીઓની સંખ્યા વધી રહી છે.

દિલ્હીની વાત કરીએ તો, અહીં દારૂ પીતી મહિલાઓની ટકાવારી બમણીથી વધુ થઈ ગઈ છે. ૨૦૧૫-૧૬માં દિલ્હીમાં ૦.૬ ટકા મહિલાઓ દારૂ પીતી હતી, જે ૨૦૧૯-૨૧માં વધીને ૧.૪ ટકા થઈ ગઈ છે. દિલ્હીમાં પુરુષો પણ વધુ દારૂ પી રહ્યા છે, તેમની સંખ્યા 24.7 ટકાથી વધીને 27.9 ટકા થઈ ગઈ છે.

દિલ્હી એક એવું શહેર છે જે કદાચ જૂના રૂઢિપ્રયોગોનો બોજ મુક્ત કરી રહ્યું છે, આધુનિક જીવનના ચક્રવ્યૂહમાં એક દિવસ ભટક્યા પછી વ્હિસ્કીના એક ચુસ્કીમાં આશ્વાસન શોધી રહ્યું છે.

દેશના ઉત્તર-પૂર્વ ખૂણામાં સ્થિત અરુણાચલ પ્રદેશ, ખડકાળ પર્વતો અને ગર્જના કરતી નદીઓનો દેશ છે, અને અહીંની મહિલાઓને બાકીના ભારત કરતાં દારૂ સાથે ખૂબ જ અલગ સંબંધ છે. જોકે, દારૂ પીતી મહિલાઓની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે. ૨૦૧૫-૧૬માં ૨૬.૩ ટકા મહિલાઓએ દારૂ પીધો હતો, જ્યારે ૨૦૧૯-૨૧માં આ આંકડો ઘટીને ૧૭.૮ ટકા થયો.

તેનાથી વિપરીત, લક્ષદ્વીપમાં ફક્ત 0.1 ટકા સ્ત્રીઓ અને ફક્ત 0.8 ટકા પુરુષો દારૂ પીવે છે. અને પછી આવે છે ગોવા - ભારતનું સદાબહાર સ્વર્ગ, જ્યાં હાથમાં કોકટેલ લઈને સૂર્યાસ્ત થાય છે અને મજા અને મોજમસ્તીનો માહોલ ક્યારેય ઓછો થતો નથી.

ગોવામાં પુરુષો દ્વારા દારૂનું સેવન 44.7 ટકાથી વધીને 59.1 ટકા થયું છે. દારૂ પીતી મહિલાઓની સંખ્યા પણ ૪.૨ ટકાથી વધીને ૪.૮ ટકા થઈ ગઈ છે.

જોકે, સરકાર આ ઉતાર-ચઢાવની માત્ર પ્રેક્ષક નથી. ડ્રગના દુરુપયોગને રોકવા માટે, કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલયે ડ્રગ ડિમાન્ડ રિડક્શન માટે રાષ્ટ્રીય કાર્ય યોજના (NAPDDR) શરૂ કરી છે. આ યોજનાનું ગંભીર મિશન છે - શિક્ષણ, પુનર્વસન અને જાગૃતિ અભિયાન.

નશા મુક્ત ભારત અભિયાન એ ડ્રગ્સ મુક્ત ભારતનું આહ્વાન છે જેને હેલ્પલાઈન અને પુનર્વસન કેન્દ્રોથી સજ્જ કરીને આગળ ધપાવવામાં આવી રહ્યું છે. આ અભિયાનની મહત્વાકાંક્ષા જેટલી મહાન છે તેટલી જ ભવ્ય પણ છે. પણ દારૂ છોડી દો પરંતુ દારૂ છોડવાનો માર્ગ સાંસ્કૃતિક વિરોધાભાસોથી ભરેલો છે. જે દેશ તપસ્વીઓનો આદર કરે છે તે પોતાના તહેવારો દરમિયાન ખૂબ દારૂ પીવે છે. આ એક એવો દેશ છે જ્યાં કેટલાક રાજ્યોમાં દારૂ પ્રતિબંધના કાયદા છે, જ્યારે અન્ય રાજ્યોમાં દારૂનો ગ્લાસ કોઈપણ ખચકાટ વિના ઉપાડવામાં આવે છે