ખાદ્યતેલ માર્કેટ ૩.૨૦ લાખ કરોડનું: ૧૫૯ લાખ ટનની આયાત
ભારત તેની જરૂરીયાતના ૭૦ ટકા ખાદ્યતેલ બીજા દેશોથી આયાત કરે છે
નવી દિલ્હી, તા.૨૫: છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ખાદ્ય તેલ ખૂબ ચર્ચાનો વિષય બની રહ્યું છે. સૂત્રો પાસેથી સમાચાર આવ્યા હતા કે સરકાર ખાદ્ય તેલની આયાત પર ડ્યુટી વધારી શકે છે. જેથી સ્થાનિક ખેડૂતોને ટેકો મળી શકે. હવે દેશના વડા પ્રધાન મોદીએ ફિટ રહેવા માટે રસોઈ તેલ ઓછું ખાવાની સલાહ આપી છે. હકીકતમાં, તાજેતરના ભૂતકાળમાં, દેશમાં ખાદ્ય તેલની માંગમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. જેના કારણે આયાતમાં વધારો થયો છે અને કિંમતોમાં પણ વધારો થયો છે. આવી સ્થિતિમાં, તેની અસર સરકારી તિજોરી પર પણ જોવા મળી રહી છે.
ખાસ વાત એ છે કે આપણા દેશમાં ખાદ્ય વ્યવસાય લગભગ ૩.૨૦ લાખ કરોડ રૂપિયાનો છે. દર વર્ષે ૧૫૯ થી ૧૬૨ ટન ખાદ્ય તેલની આયાત કરવામાં આવે છે. જે એક મોટો જથ્થો ગણી શકાય. આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે ભારત તેની ખાદ્ય તેલની જરૂરિયાત અડધો ડઝન દેશોમાંથી આયાત કરે છે. ભારતને સૌથી મોટો સપ્લાયર ઇન્ડોનેશિયા છે. આવો, ચાલો તમને જણાવીએ કે દેશમાં ખાદ્યપદાર્થોના ખર્ચનું અર્થશાષા શું છે. ઉપરાંત, ચાલો આપણે સમજવાનો પ્રયાસ કરીએ કે આ દેશ અને સામાન્ય લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર કેવી અસર કરી રહ્યું છે.
બે સરકારી સૂત્રોને ટાંકીને મીડિયા અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે ભારત છ મહિનાથી ઓછા સમયમાં બીજી વખત વનસ્પતિ તેલ પર આયાત કર વધારી શકે છે જેથી સ્થાનિક તેલીબિયાંના ભાવમાં ઘટાડો થવાથી સંઘર્ષ કરી રહેલા હજારો તેલીબિયાં ખેડૂતોને મદદ મળી શકે. ભારત ખાદ્ય તેલનો વિશ્વનો સૌથી મોટો આયાતકાર દેશ છે અને આયાત ડ્યુટીમાં વધારો સ્થાનિક વનસ્પતિ તેલ અને તેલીબિયાંના ભાવમાં વધારો કરી શકે છે, જ્યારે પામ તેલ, સોયા તેલ અને સૂર્યમુખી તેલની માંગ અને વિદેશી ખરીદી પર સંભવિત અસર પડી શકે છે.
એક સરકારી સૂત્રએ નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્યું હતું કે ફી વધારા અંગે આંતર-મંત્રાલયી પરામર્શ પૂર્ણ થઈ ગયો છે. સરકાર ટૂંક સમયમાં ફીમાં વધારો કરે તેવી અપેક્ષા છે. અન્ય એક સરકારી સૂત્રએ, જેમણે પણ સત્તાવાર નિયમોનો ઉલ્લેખ કરીને નામ ન આપવાની શરતે વાત કરી, જણાવ્યું હતું કે સરકાર ખાદ્ય ફુગાવા પરના નિર્ણયની અસરને ધ્યાનમાં લેશે.
સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ માં, ભારતે ક્રૂડ અને રિફાઇન્ડ વનસ્પતિ તેલ પર ૨૦ ટકા મૂળભૂત કસ્ટમ ડ્યુટી લાદી હતી. આ સુધારા પછી, ક્રૂડ પામ તેલ, ક્રૂડ સોયા તેલ અને ક્રૂડ સૂર્યમુખી તેલ પર ૨૭.૫ ટકા આયાત ડ્યુટી લાદવામાં આવી છે, જે પહેલા ૫.૫ ટકા હતી, જ્યારે ત્રણેય તેલના રિફાઇન્ડ ગ્રેડ પર હવે ૩૫.૭૫ ટકા આયાત ડ્યુટી લાગે છે.
ડ્યુટી વધારા પછી પણ, સોયાબીનના ભાવ રાજ્ય દ્વારા નિર્ધારિત ટેકાના ભાવ કરતા ૧૦% થી વધુ નીચે ટ્રેડ થઈ રહ્યા છે. વેપારીઓને એવી પણ અપેક્ષા છે કે આવતા મહિને નવી સિઝનનો પુરવઠો શરૂ થયા પછી શિયાળામાં વાવેલા રેપસીડના ભાવમાં વધુ ઘટાડો થશે. સ્થાનિક સોયાબીનના ભાવ પ્રતિ ૧૦૦ કિલો રૂ. ૪,૩૦૦ (઼૪૯.૬૪) છે, જે રાજ્ય દ્વારા નિર્ધારિત રૂ. ૪,૮૯૨ ના ટેકાના ભાવ કરતા ઓછા છે.
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ રવિવારે માસિક કાર્યક્રમ મન કી બાતના ૧૧૯મા એપિસોડમાં રાષ્ટ્રને સંબોધિત કરતા કહ્યું કે ભારતમાં સ્થૂળતા એક મોટી ચિંતા છે અને આ ચિંતાજનક વલણને સમજવાની તાત્કાલિક જરૂર છે. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે સ્થૂળતાનો સામનો કરવા અને ઘટાડવા માટેનું પહેલું પગલું એ છે કે ખાદ્ય તેલનો વપરાશ દસ ટકા ઘટાડવો. તેમણે કહ્યું કે આપણી ખાવાની આદતોમાં થોડો ફેરફાર કરીને અને થોડી શારીરિક પ્રવળત્તિ ઉમેરીને આપણે સ્થૂળતા સામે લડી શકીએ છીએ.
આ પહેલને આગળ વધારવા માટે, પીએમ મોદીએ ૨૪ ફેબ્રુઆરીએ ઉદ્યોગપતિઓ, રમતવીરો, રાજકારણીઓ અને કલાકારો સહિત ૧૦ અગ્રણી હસ્તીઓને નામાંકિત કર્યા, તેમને જાગળતિ ફેલાવવા અને અન્ય લોકોને સમાન ફેરફારો કરવા પ્રેરણા આપવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા. તેમણે X પર લખ્યું ગઈકાલના #MannKiBaat માં જણાવ્યા મુજબ, હું સ્થૂળતા સામેની લડાઈને મજબૂત બનાવવા અને ખોરાકમાં ખાદ્ય તેલનો વપરાશ ઘટાડવા અંગે જાગળતિ ફેલાવવા માટે નીચેના લોકોને નોમિનેટ કરવા માંગુ છું. હું તેમને ૧૦-૧૦ લોકોને નોમિનેટ કરવા વિનંતી પણ કરું છું જેથી આપણું આંદોલન મોટું થઈ શકે!
આ નામાંકિત ઉમેદવારોમાં ઉદ્યોગપતિ આનંદ મહિન્દ્રા અને નંદન નીલેકણી, રમતવીરો મનુ ભાકર અને મીરાબાઈ ચાનુ, મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લા, સાંસદ મોહનલાલ અને સુધા મૂર્તિ, ભાજપ નેતા દિનેશ લાલ યાદવ, અભિનેતા આર માધવન અને ગાયિકા શ્રેયા ઘોષાલનો સમાવેશ થાય છે. જેમ જેમ આ ચર્ચા વેગ પકડે છે, તેમ તેમ તે મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો ઉભા કરે છે કે કેવી રીતે આહારની આદતો સ્થૂળતામાં ફાળો આપે છે અને આ વધતી જતી કટોકટીનો સામનો કરવા માટે કયા વ્યાપક પગલાં લઈ શકાય છે.
૨૦૨૫ માં ખાદ્ય તેલ બજારની આવક શ્લ઼્૩૬.૬૨ બિલિયન થશે. બજાર વાર્ષિક ૪.૨૫% ના દરે વધવાની અપેક્ષા છે (સીએજીઆર ૨૦૨૫-૨૦૩૦).
વિશ્વના તમામ દેશોની તુલનામાં, ભારત ૨૦૨૫ માં સૌથી વધુ ઼૩૭ બિલિયન એટલે કે રૂ. ૩.૨૧ લાખ કરોડની આવક ઉત્પન્ન કરશે.
કુલ વસ્તીના આંકડાઓની વાત કરીએ તો, ૨૦૨૫ માં માથાદીઠ આવક US$૨૫.૦૨ છે.
ખાદ્ય તેલ બજારમાં, ૨૦૩૦ સુધીમાં તેનું પ્રમાણ ૭.૯૯ અબજ કિલોગ્રામ સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. ખાદ્ય તેલ બજારમાં ૨૦૨૬ માં ૧.૩% નો વોલ્યુમ વળદ્ધિદર જોવા મળવાની ધારણા છે.
૨૦૨૫ માં ખાદ્ય તેલ બજારમાં માથાદીઠ સરેરાશ વોલ્યુમ ૫.૧૮ કિલો રહેવાની ધારણા છે. રિપોર્ટ મુજબ, ભારતમાં વાર્ષિક ૧૫૯ થી ૧૬૨ લાખ ટન ખાદ્ય તેલની આયાત કરવામાં આવે છે.
ભારત તેના ખાદ્ય તેલના પુરવઠાના ૭૦ ટકાથી વધુ વિશ્વના અડધા ડઝનથી વધુ દેશોમાંથી આયાત કરે છે. સ્ટેટિસ્ટાના ડેટા અનુસાર, ઇન્ડોનેશિયા ભારતનો સૌથી મોટો ખાદ્ય તેલ સપ્લાયર છે. જેણે વર્ષ ૨૦૨૪માં ૪૮૨ હજાર ટન સપ્લાય કર્યું હતું. તે પછી, આર્જેન્ટિનાએ ૩૫૯ હજાર ટન, મલેશિયા ૩૧૪ હજાર ટન, રશિયા ૨૨૬ હજાર ટન, યુક્રેન ૧૧૫ હજાર ટન, બ્રાઝિલ ૨૨ હજાર ટન, થાઇલેન્ડ ૧૨ હજાર ટન અને અન્ય દેશોમાંથી ૫૬ હજાર ટન ખાદ્ય પદાર્થોની આયાત કરી.
(11:58 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
