નવી દિલ્હી: યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વૈશ્વિક ક્રિપ્ટોકરન્સી ઉદ્યોગસાહસિકોને મળ્યા અને તેમના વચનનું પુનરાવર્તન કર્યું કે તેઓ અમેરિકાને ક્રિપ્ટો વિશ્વનો અગ્રણી દેશ બનાવશે. અમેરિકાએ ક્રિપ્ટોકરન્સીમાં પોતાના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર બનાવવાની શક્યતાઓ શોધવાની પણ વાત કરી છે. આ કારણે ભારતમાં ક્રિપ્ટોકરન્સી કરતા ઉદ્યોગસાહસિકો પણ ખૂબ જ ઉત્સાહિત છે. પરંતુ ક્રિપ્ટો અંગે આરબીઆઈનો દૃષ્ટિકોણ બિલકુલ બદલાયો નથી.

   સેન્ટ્રલ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા હજુ પણ માને છે કે નાણા મંત્રાલય પણ ક્રિપ્ટોકરન્સીને કાનૂની માન્યતા આપવા માટે કોઈ ઉતાવળિયા પગલાં લેવા જઈ રહ્યું નથી. આરબીઆઈ દ્વારા રચવામાં આવેલા કાર્યકારી જૂથના અહેવાલના વિગતવાર મૂલ્યાંકન પછી જ આ અંગે કોઈપણ પગલું લેવામાં આવશે. આ કાર્યકારી જૂથનો રિપોર્ટ ટૂંક સમયમાં આવે તેવી શક્યતા છે.

  ક્રિપ્ટોકરન્સી અંગે સરકારની નીતિઓની જાણકારી ધરાવતા એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે આ ચલણને લઈને ભારત સરકાર અથવા આરબીઆઈની ચિંતા યથાવત્ છે. અમે જે આધારો પર ભારતમાં ક્રિપ્ટોકરન્સીના અમલીકરણનો વિરોધ કરી રહ્યા છીએ તેમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી. અમારો વિરોધ એ છે કે ક્રિપ્ટોકરન્સી એ કોઈ પણ પ્રકારનું ચલણ નથી કારણ કે તેને જારી કરનાર કોઈ નથી અને તેની જવાબદારી લેનાર કોઈ નથી. તેથી તેને ન તો ચલણ ગણી શકાય કે ન તો નાણાકીય સંપત્તિ

  સેન્ટ્રલ બેંકો દ્વારા જારી કરાયેલ શેર, બોન્ડ, નોટોને નાણાકીય અસ્કયામતો અથવા ચલણ ગણવામાં આવે છે કારણ કે તેમના માટે કોઈ જવાબદાર છે. ઉદાહરણ તરીકે, દેશનું ચલણ પણ કેન્દ્રીય બેંકની જવાબદારી છે.

  બીજું, ક્રિપ્ટોકરન્સી સમગ્ર અર્થવ્યવસ્થાને ચલાવી શકે તે સાબિત કરે એવો કોઈ સંશોધન અહેવાલ હજુ સુધી નથી. ત્રીજું, શું તેનો ઉપયોગ ખાનગી ચલણ તરીકે થઈ શકે છે? અમારા વિચારો ત્યારે જ બદલાશે જ્યારે કોઈ સાબિત કરે કે તે સંપૂર્ણપણે ખોટો છે. કોઈપણ રીતે, વિશ્વ ખૂબ જ ઝડપથી બદલાઈ રહ્યું છે. વાસ્તવમાં આરબીઆઈનું આ વલણ ઘણું જૂનું છે.

  RBIના ભૂતપૂર્વ ગવર્નર ડૉ. શક્તિકાંત દાસે અનેક પ્રસંગોએ ક્રિપ્ટોકરન્સીને ભારત માટે જોખમી ગણાવી હતી. ઓક્ટોબર 2024 માં પીટરસન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ઇન્ટરનેશનલ ઇકોનોમિક્સમાં એક લેક્ચરમાં તેમણે કહ્યું, "મારો મત એ છે કે ક્રિપ્ટોકરન્સીએ ક્યારેય નાણાકીય સિસ્ટમ પર પ્રભુત્વ મેળવવું જોઈએ નહીં." કારણ કે તેની સાથે ઘણું નાણાકીય જોખમ સંકળાયેલું છે. તેનું નાણાકીય જોખમ ઘણું ઊંચું છે. આ બેંકિંગ સિસ્ટમ માટે પણ ખતરો છે. આનાથી એવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે જેમાં કેન્દ્રીય બેંક નાણાંના પુરવઠા પરનું નિયંત્રણ ગુમાવી શકે છે

  , આરબીઆઈના જોરદાર વિરોધને કારણે, કેન્દ્ર સરકારે પણ ક્રિપ્ટોકરન્સી પર પોતાનો વિચાર બદલવો પડ્યો. આ પહેલા કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ભૂતપૂર્વ નાણા સચિવ સુભાષ ચંદ્ર ગર્ગની અધ્યક્ષતામાં રચાયેલી આંતર-મંત્રાલય સમિતિએ પણ વર્ષ 2019માં ક્રિપ્ટોકરન્સી જેવી વર્ચ્યુઅલ કરન્સી પર પ્રતિબંધ મૂકવા માટે કાયદો બનાવવાનું સૂચન કર્યું હતું.

  યુએસ સરકાર વતી ક્રિપ્ટોકરન્સીના પ્રમોશન પર સરકારના કેટલાક પ્રતિનિધિઓ સાથે વાત કરી છે. દરેક વ્યક્તિ માની રહી છે કે સરકાર રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની નીતિઓ પર નહીં પરંતુ આરબીઆઈના સૂચનોના આધારે પગલાં લેશે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે આરબીઆઈ કમિટી વર્ચ્યુઅલ કરન્સી અંગે કોઈ મધ્યમ માર્ગ અપનાવવાનું સૂચન કરે છે કે અન્ય કોઈ રસ્તો અપનાવવાનું સૂચન કરે છે.

  એ પણ જોવાનું રહે છે કે અમેરિકા જેવી મોટી અર્થવ્યવસ્થા તેના દેશમાં બિટકોઈન અથવા અન્ય વર્ચ્યુઅલ કરન્સી દાખલ કરવાનો માર્ગ કેવી રીતે શોધે છે. અમેરિકાએ પણ ક્રિપ્ટોકરન્સીમાં પોતાના ભંડારને સાચવવાની વાત કરી છે. આ અંગે ઉક્ત પ્રતિનિધિઓનું કહેવું છે કે હજુ સ્પષ્ટ થયું નથી. ક્રિપ્ટોકરન્સીની પ્રકૃતિને જોતાં, તેને દેશના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં કેવી રીતે સમાવી શકાય તે સમજની બહાર છે.