નવી દિલ્‍હી, તા.૧૧: કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC) ખાતાઓમાં લોન ફસાઈ રહી છે. વધતી જતી બેડ લોન એટલે કે અટકેલી લોનથી ક્રુષિ ક્ષેત્રમાં ચિંતા વધી છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્‍ડિયા (RBI) ના ડેટા અનુસાર, છેલ્લા ચાર વર્ષમાં પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકો (RRBs) સિવાય, અનુસૂચિત વાણિજ્‍યિક બેંકોના KCC ખાતાઓમાં NPA માં ૪૨ ટકાનો જંગી વધારો થયો છે. માર્ચ ૨૦૨૧ ના અંતમાં આ રકમ ૬૮,૫૪૭ કરોડ રૂપિયા હતી, જે ડિસેમ્‍બર ૨૦૨૪ ના અંત સુધીમાં વધીને ૯૭,૫૪૩ કરોડ રૂપિયા થઈ ગઈ. ‘ધ ઇન્‍ડિયન એક્‍સપ્રેસ'ના માહિતી અધિકાર (RTI) ના જવાબમાં RBI દ્વારા આ માહિતી આપવામાં આવી છે. આ વધારા માટે ઘણા કારણો આપવામાં આવી રહ્‍યા છે. આમાં હવામાનની સ્‍થિતિ, ખેડૂતોમાં લોન ચુકવણીના સમયપત્રક વિશે માહિતીનો અભાવ, વ્‍યક્‍તિગત જરૂરિયાતોને કારણે ચુકવણીમાં વિલંબ અને બેંકોની નબળી લોન વસૂલાત પ્રણાલીનો સમાવેશ થાય છે.

આ ઉપરાંત, ચૂંટણી પહેલાં લોન માફીની અપેક્ષા ખેડૂતોના ચુકવણી વર્તનને પણ અસર કરે છે. બેંકોનું કહેવું છે કે અન્‍ય ક્રુષિ લોનની સરખામણીમાં KCCમાં ડિફોલ્‍ટ વધુ હોય છે કારણ કે ઉધાર લીધેલી રકમ ઓછી હોય છે. આનાથી ખેડૂતો માટે ચુકવણી સૌથી ઓછી પ્રાથમિકતા બની જાય છે.

આંકડા આપણને શું કહી રહયા છે?

RBI ના ડેટા દર્શાવે છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૧-૨૨ માં  KCCસેગમેન્‍ટમાં NPA રૂ. ૮૪,૬૩૭ કરોડ હતું, જે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩ માં વધીને રૂ. ૯૦,૮૩૨ કરોડ અને નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪ માં રૂ. ૯૩,૩૭૦ કરોડ થયું. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ ના પહેલા ક્‍વાર્ટરમાં આ રકમ ૯૫,૬૧૬ કરોડ રૂપિયા અને જુલાઈ-સપ્‍ટેમ્‍બર ૨૦૨૫ ના ક્‍વાર્ટરમાં ૯૬,૯૧૮ કરોડ રૂપિયા હતી.

એ નોંધવું મહત્‍વપૂર્ણ છે કે KCC સેગમેન્‍ટમાં NPA વર્ગીકરણ અન્‍ય રિટેલ લોન કરતા અલગ છે. અન્‍ય રિટેલ લોનમાં, જો વ્‍યાજ અને મુદ્દલના હપ્‍તા ૯૦ દિવસથી વધુ સમય માટે મુદતવીતી રહે છે, તો ખાતું ફભ્‍ખ્‍ બની જાય છે. જોકે, KCC લોનની ચુકવણીનો સમયગાળો પાકની મોસમ (ટૂંકા કે લાંબા) અને પાકના વેચાણના સમયગાળા પર આધાર રાખે છે. રાજ્‍યો માટે પાકની મોસમ સંબંધિત રાજ્‍ય સ્‍તરીય બેંકર્સ સમિતિ (SLBC) દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. મોટાભાગના રાજ્‍યોમાં ટૂંકા ગાળાના પાક માટે પાકની મોસમ ૧૨ મહિના અને લાંબા ગાળાના પાક માટે ૧૮ મહિનાની હોય છે. બેંકરો કહે છે કે જો કોઈ KCC લોન પ્રાપ્‍ત થયાના ત્રણ વર્ષમાં ચૂકવવામાં ન આવે તો તેને NPA તરીકે વર્ગીક્રુત કરવામાં આવશે.

નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૦-૨૧ ના અંત અને ડિસેમ્‍બર ૨૦૨૪ ના ત્રિમાસિક ગાળાના અંત વચ્‍ચે બેંકોના વર્તમાન KCC ખાતાઓમાં બાકી લોનની રકમમાં પણ લગભગ ૩૦ ટકાનો વધારો થયો છે. માર્ચ ૨૦૨૧ ના અંતમાં સક્રિય કેસીસી ખાતાઓમાં બાકી રકમ રૂ. ૪.૫૭ લાખ કરોડ હતી, જે ડિસેમ્‍બર ૨૦૨૪ સુધીમાં વધીને રૂ. ૫.૯૧ લાખ કરોડ થવાની ધારણા છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૧-૨૨માં બેંકોના વર્તમાન KCC ખાતાઓમાં બાકી રકમ રૂ. ૪.૭૬ લાખ કરોડ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩માં રૂ. ૫.૧૮ લાખ કરોડ અને નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪માં રૂ. ૫.૭૫ લાખ કરોડ હતી. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ ના પહેલા ક્‍વાર્ટરમાં સક્રિય KCC ખાતાઓમાં કુલ બાકી રકમ રૂ. ૫.૭૧ લાખ કરોડ હતી, જે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ ના બીજા ક્‍વાર્ટરમાં થોડી વધીને રૂ. ૫.૮૭ લાખ કરોડ થઈ ગઈ. RBI એ જણાવ્‍યું હતું કે ચાલુ નાણાકીય વર્ષ (નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫) ના પ્રથમ ત્રણ ક્‍વાર્ટર માટે વર્તમાન KCCખાતાઓમાં NPA રકમ અને બાકી રકમનો ડેટા કામચલાઉ છે.

KCC યોજના શા માટે શરૂ કરવામાં આવી?

૧૯૯૮માં શરૂ કરાયેલ કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC) યોજના ખેડૂતોને ક્રુષિ અને અન્‍ય સંલગ્ન પ્રવૃત્તિઓ માટે પૂરતા અને સમયસર ધિરાણ પૂરું પાડે છે. કેસીસી ખેડૂતોને ફરતી રોકડ ધિરાણ સુવિધા પૂરી પાડે છે. ડેબિટ અથવા ક્રેડિટની સંખ્‍યા પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી. કેસીસી લોન બેંકોની એકંદર ક્રુષિ લોન બુકનો એક ભાગ છે, જે બેંકોની પ્રાયોરિટી સેક્‍ટર લેન્‍ડિંગ (પીએસએલ) બુક હેઠળ આવે છે. પીએસએલના કુલ ૪૦ ટકા લક્ષ્યાંકમાંથી, બેંકોએ ૧૮ ટકા ક્રુષિ લક્ષ્યાંક હાંસલ કરવાનો રહેશે.

‘‘(કેસીસી લોનમાં) એનપીએ (રકમની દ્રષ્ટિએ) ઊંચા છે,'' એક બેંકરે જણાવ્‍યું. બેંકો દ્વારા આપવામાં આવતી અન્‍ય તમામ ક્રુષિ લોન, જેમ કે ટ્રેક્‍ટર અથવા ખાદ્ય અને ક્રુષિ-પ્રોસેસિંગ લોન, KCC સેગમેન્‍ટમાં સૌથી વધુ બાકી રકમ જોવા મળે છે.

ખેતી હવામાનની અનિયમિતતાને આધીન હોવાથી, કોઈપણ કુદરતી આફત પાકને અસર કરી શકે છે. આવા કિસ્‍સાઓમાં, ઊંચા પ્રીમિયમને કારણે અપૂરતો પાક વીમો અથવા પાક વીમો ન હોવાને કારણે, ખેડૂતોની લોન ચૂકવવાની ક્ષમતા પર પણ અસર પડે છે. વધુમાં, કોઈપણ રાજ્‍યની ચૂંટણી પહેલાં ક્રુષિ લોન માફીની અપેક્ષા ઘણીવાર સરકાર તરફથી થોડી રાહતની આશામાં ખેડૂતોના ચુકવણી વર્તનને વિક્રુત કરે છે, બેંકરોએ જણાવ્‍યું હતું. ક્રુષિ લોનની વસૂલાતમાં પણ બેંકો ધીમી ગતિએ ચાલી રહી છે. તે એક રાજકીય મુદ્દો બની જાય છે.(૨૩.૪)