નવી દિલ્હી. પાકિસ્તાનના ચાર પ્રાંતોમાં બલૂચિસ્તાન સૌથી મોટો પ્રાંત છે પરંતુ તેની વસ્તી સૌથી ઓછી છે. બલૂચિસ્તાનમાં ભાગ્યે જ શાંતિ જોવા મળી છે અને આટલા વર્ષો પછી પણ અહીં કોઈ વિકાસનું કામ થયું નથી. બલૂચિસ્તાન લિબરેશન આર્મી (BLA)ના આતંકવાદીઓએ 11 માર્ચે પાકિસ્તાની ટ્રેનને હાઇજેક કરી હતી.

  હવે સવાલ એ થાય છે કે BLA બળવાખોરોએ શા માટે ટ્રેન હાઈજેક કરી અને સુરક્ષાકર્મીઓ સહિત 100 લોકોને બંધક બનાવ્યા અને તેમના બળવા પાછળનું મુખ્ય કારણ શું છે? આ વિદ્રોહનું કારણ પાકિસ્તાનના સ્થાપક મોહમ્મદ અલી ઝીણા દ્વારા બલૂચ લોકો સાથે કરવામાં આવેલ વિશ્વાસઘાત માનવામાં આવે છે.

  બલૂચ લોકોએ ક્યારે બળવો કર્યો? બલૂચ રાષ્ટ્રવાદીઓ 1948થી પાકિસ્તાની રાજ્ય સામે હથિયાર ઉઠાવી રહ્યા છે. બલૂચિસ્તાને 1958-59, 1962-63 અને 1973-77માં હિંસક સ્વતંત્રતા ચળવળોનો સમયગાળો જોયો છે. સૌથી તાજેતરનું આંદોલન 2003થી ચાલી રહ્યું છે. 11 માર્ચ 2025 ના રોજ, BLA આતંકવાદીઓએ ક્વેટા-પેશાવર જાફર એક્સપ્રેસને રોકી અને સેંકડો મુસાફરોને બંધક બનાવ્યા. બલૂચ વિદ્રોહીઓએ 12 માર્ચ, બુધવારે બીજા દિવસે પણ 100 થી વધુ લોકોને બંધક બનાવ્યા છે. બલૂચિસ્તાન શુષ્ક પ્રદેશ છે, પરંતુ ખનિજથી સમૃદ્ધ પ્રાંત છે. બલૂચ લોકો પર આર્થિક રીતે અત્યાચાર ગુજારવામાં આવ્યો છે. તેમની જમીનોની ખનિજ સંપત્તિ ફેડરલ સરકારને ભંડોળ પૂરું પાડવા માટે કાઢવામાં આવી છે.

બલૂચ લોકો શેનાથી નારાજ છે? પાકિસ્તાન ચીનની મદદથી વિકસાવી રહેલા ગ્વાદર પોર્ટને કારણે બલૂચ લોકોમાં ગુસ્સો છે. બલૂચ આતંકવાદી જૂથો દ્વારા ચીની એન્જિનિયરો પર ઘણી વખત હુમલા કરવામાં આવ્યા છે. ગ્વાદર બંદર ચીન-પાકિસ્તાન કોરિડોર (CPEC)નો એક ભાગ છે. 2006માં પાકિસ્તાની સેના દ્વારા પ્રભાવશાળી બલોચ આદિવાસી નેતા અકબર ખાન બુગતીની હત્યા બાદથી બલૂચ લોકોમાં ઘણો ગુસ્સો છે.

  1970 ના દાયકાનું બાંગ્લાદેશ જોડાણ અને બલૂચ ચળવળ 1971માં બાંગ્લાદેશના પાકિસ્તાનથી અલગ થવાથી બલૂચિસ્તાનમાં નેશનલ અવામી પાર્ટીના નેતાઓની વધુ સ્વાયત્તતા માટેની માંગણીઓ વધી. તત્કાલીન વડા પ્રધાન ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટોએ માંગણીઓ ફગાવી દીધા પછી વિરોધ વધ્યો. 1973 માં, ભુટ્ટોએ અકબર ખાન બુગતીની બલૂચિસ્તાનની પ્રાંતીય સરકારને બરતરફ કરી. આ પછી 1977 સુધી મોટા પાયે સશસ્ત્ર બળવો થયો, જેને ચોથા બલૂચિસ્તાન સંઘર્ષ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. 1977માં જનરલ ઝિયા-ઉલ-હકે લશ્કરી બળવા કરીને ભુટ્ટોને હટાવ્યા હતા. આદિવાસીઓને માફી આપવામાં આવી અને બલૂચિસ્તાનમાંથી સૈન્ય પાછા ખેંચાયા બાદ સશસ્ત્ર સંઘર્ષનો અંત આવ્યો.

  બલૂચિસ્તાનને કેવી રીતે છેતરીને પાકિસ્તાનમાં ભેળવવામાં આવ્યું?

 બલુચિસ્તાન વિદ્રોહનું મૂળ કારણ વર્ષ 1947માં પાકિસ્તાન ભારતથી અલગ થયું ત્યારે શરૂ થયું હતું. બલૂચિસ્તાનનો પ્રદેશ ચાર રજવાડાઓના સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વમાં છે - કલાત, ખારાન, લાસ બેલા અને મકરાન.

બલૂચિસ્તાન પાસે ભારત સાથે ભળી જવા અથવા પાકિસ્તાનમાં જોડાવા અથવા તેની સ્વતંત્રતા જાળવી રાખવાનો વિકલ્પ હતો. પરંતુ જન્નાના પ્રભાવને કારણે ચારમાંથી ત્રણ રાજ્યો પાકિસ્તાનમાં ભળી ગયા. કલાતે સ્વતંત્રતાનો વિકલ્પ પસંદ કર્યો હતો.

  4 ઓગસ્ટ 1947ના રોજ દિલ્હીમાં એક બેઠકમાં, જેમાં ખાન ઓફ કલાત, લોર્ડ માઉન્ટબેટન અને જવાહરલાલ નહેરુ સામેલ હતા, ઝીણાએ આઝાદી માટેના ખાનના નિર્ણયને ટેકો આપ્યો હતો. તે જિન્નાના આગ્રહ પર હતું કે ખારાન અને લાસ બેલાને સંપૂર્ણ બલૂચિસ્તાન બનાવવા માટે કલાત સાથે વિલીનીકરણ કરવામાં આવશે.

કલાતે 15 ઓગસ્ટ 1947ના રોજ સ્વતંત્રતા જાહેર કરી. સ્વતંત્ર સાર્વભૌમ રાજ્ય હોવા છતાં, 12 સપ્ટેમ્બરના બ્રિટિશ મેમોરેન્ડમમાં જણાવાયું હતું કે કલાત સ્વતંત્ર રાજ્યની આંતરરાષ્ટ્રીય જવાબદારીઓ નિભાવી શક્યું નથી.

તાજ મોહમ્મદ બ્રેસાગ બલૂચ નેશનલિઝમ: ઈટ્સ ઓરિજિન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ અપ ટુ 1980 માં લખે છે, 'ઓક્ટોબર 1947માં તેમની મીટિંગમાં ઝીણાએ ખાનને કલાતનું પાકિસ્તાન સાથે વિલીનીકરણ ઝડપી કરવા કહ્યું હતું.' જો કે, ખાને કલાત પર જિન્નાના દાવાને ફગાવી દીધો અને ભારત સહિત ઘણા દેશો પાસેથી મદદ માંગી.