નવી દિલ્હી: અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ‘બાય અમેરિકન’ નીતિ અને રેસિપ્રોકલ ટેરિફની ધમકીઓ વચ્ચે ભારતે એક નવી રણનીતિ અપનાવી છે, જેનો હેતુ બંને દેશો વચ્ચે વેપારી તણાવ ઘટાડવાનો અને આર્થિક સંબંધોને મજબૂત કરવાનો છે. ભારત સરકાર અમેરિકન ઉત્પાદનોની ખરીદી વધારવા અને પોતાના ટેરિફમાં ઘટાડો કરવાની યોજના પર કામ કરી રહી છે, જેથી ટ્રમ્પ પ્રશાસનની નવી ટેરિફ નીતિઓથી ભારતીય નિકાસને થતા નુકસાનને ટાળી શકાય. આ પગલું એપ્રિલ 2025થી લાગુ થનારી અમેરિકન ટેરિફની સંભાવનાને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવી રહ્યું છે.
ટ્રમ્પે ભારતને ‘ટેરિફ કિંગ’ ગણાવીને વારંવાર ટીકા કરી છે અને ભારતના ઉચ્ચ ટેરિફને અમેરિકન ઉત્પાદનો માટે અન્યાયી ગણાવ્યા છે. તેમણે રેસિપ્રોકલ ટેરિફની નીતિ જાહેર કરી છે, જેમાં અમેરિકા ભારતીય નિકાસ પર એટલા જ ટેરિફ લગાવશે જેટલા ભારત અમેરિકન ઉત્પાદનો પર લગાવે છે. આની સામે ભારતે એક સંતુલિત અભિગમ અપનાવ્યો છે, જેમાં અમેરિકાથી રક્ષા સાધનો, ઊર્જા ઉત્પાદનો અને અન્ય માલની આયાત વધારવાની સાથે પોતાના ટેરિફમાં ઘટાડો કરવાનો સમાવેશ થાય છે. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, ભારત કાર, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને મેડિકલ ડિવાઇસ જેવા ક્ષેત્રોમાં ટેરિફ ઘટાડવાનું વિચારી રહ્યું છે.
2024માં ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર 129.2 અબજ ડોલર સુધી પહોંચ્યો હતો, જેમાં ભારતનું નિકાસ 74 અબજ ડોલરનું હતું. જો કે, ટ્રમ્પની નવી નીતિ ભારતના ફાર્મા, ટેક્સટાઇલ અને ઓટોમોબાઇલ જેવા મુખ્ય નિકાસ ક્ષેત્રોને અસર કરી શકે છે. આને રોકવા માટે ભારતે ‘ઝીરો-ફોર-ઝીરો ટેરિફ’ ડીલનો પ્રસ્તાવ મૂકવાનું વિચાર્યું છે, જેમાં ભારત અમેરિકન ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો પર ટેરિફ ઘટાડશે, બદલામાં અમેરિકા પણ ભારતીય માલ પર ટેરિફ ઘટાડે તેવી શરત રાખવામાં આવશે.
વેપાર નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ યોજના ભારતના હિતમાં છે, કારણ કે તે અમેરિકા સાથે વેપારી સંઘર્ષ ટાળી શકે છે અને ભારતના નિકાસને સુરક્ષિત રાખી શકે છે. ગ્લોબલ ટ્રેડ રિસર્ચ ઇનિશિએટિવ (GTRI)ના સ્થાપક અજય શ્રીવાસ્તવે જણાવ્યું, "અમેરિકાથી વધુ ખરીદી અને ટેરિફમાં ઘટાડો એ એક સ્માર્ટ રણનીતિ છે. આનાથી ભારતનું ટ્રેડ સરપ્લસ ઘટશે અને ટ્રમ્પની ફરિયાદોનો જવાબ મળશે." ભારતે પહેલેથી જ હાર્લી ડેવિડસન જેવી મોટરસાઇકલ્સ પર ટેરિફ 50%થી ઘટાડીને 30% કરી દીધા છે, જે એક પ્રકારનું સંકેત છે.
આ યોજના હેઠળ ભારત અમેરિકાથી F-35 ફાઇટર જેટ્સ, તેલ અને ગેસ જેવી વસ્તુઓની ખરીદી વધારવાનું આયોજન કરી રહ્યું છે, જે ટ્રમ્પની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિને સમર્થન આપશે. આ સાથે, ભારત પોતાના રક્ષા ખર્ચાઓને રશિયાથી અમેરિકા તરફ ડાયવર્ટ કરવાનો પણ પ્રયાસ કરી શકે છે, જે ટ્રમ્પની બીજી માંગને પૂરી કરશે. જો કે, ભારતના કૃષિ ક્ષેત્રમાં ટેરિફ ઘટાડવું રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ મુદ્દો છે, અને સરકારે આ મામલે સાવચેતીથી આગળ વધવું પડશે.
આગામી દિવસોમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ટ્રમ્પ વચ્ચેની મુલાકાતમાં આ યોજના પર ચર્ચા થવાની સંભાવના છે. જો આ રણનીતિ સફળ રહી, તો ભારત ટેરિફ વોરના જોખમથી બચી શકશે અને અમેરિકા સાથે વેપારી સંબંધોને નવી દિશા આપી શકશે. જો કે, નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે જો ટ્રમ્પની માંગણીઓ અતિશય વધી, તો ભારતે વળતા ટેરિફ અથવા વૈકલ્પિક બજારોની શોધ જેવા પગલાં લેવા પડી શકે છે.