નવી દિલ્હી: યુનેસ્કોના વર્લ્ડ હેરિટેજ સેન્ટરે ભારતની છ સંપત્તિઓને વિશ્વ ધરોહરની અસ્થાયી યાદીમાં સામેલ કરી છે, જે દેશની સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક વિરાસતને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઉજાગર કરવાની દિશામાં મહત્વનું પગલું છે. આ સંપત્તિઓમાં અશોકના શિલાલેખ સ્થળો અને ચૌસઠ યોગિની મંદિરો જેવી શ્રેણીબદ્ધ સાઇટ્સનો સમાવેશ થાય છે, જે બહુવિધ રાજ્યોમાં ફેલાયેલી છે. આ નિર્ણય ભારતની સમૃદ્ધ વિવિધતા અને પ્રાચીન ઇતિહાસને વૈશ્વિક મંચ પર માન્યતા આપે છે.
ભારતના સંસ્કૃતિ મંત્રાલયે યુનેસ્કોને આ સંપત્તિઓની ભલામણ કરી હતી, જેને હવે અસ્થાયી યાદીમાં સ્થાન મળ્યું છે. આ સંપત્તિઓમાં અશોકના શિલાલેખ સ્થળો (જે દિલ્હી, ગુજરાત, મધ્ય પ્રદેશ, કર્ણાટક અને ઉત્તર પ્રદેશમાં ફેલાયેલા છે) અને ચૌસઠ યોગિની મંદિરો (મધ્ય પ્રદેશ, ઓડિશા અને ઉત્તર પ્રદેશમાં આવેલા) ઉપરાંત અન્ય ચાર સાઇટ્સનો સમાવેશ થાય છે. આ યાદીમાં સ્થાન મળવું એ પ્રથમ પગલું છે, જે પછી આ સ્થળોને કાયમી વિશ્વ ધરોહરનો દરજ્જો મળવાની પ્રક્રિયા શરૂ થશે.
અશોકના શિલાલેખ સ્થળો એ ભારતના પ્રાચીન ઇતિહાસનું પ્રતીક છે, જે ત્રીજી સદી બીસીમાં સમ્રાટ અશોક દ્વારા બૌદ્ધ ધર્મ અને નીતિના પ્રચાર માટે રચાયેલા છે. આ શિલાલેખો દેશભરમાં વિવિધ સ્થળોએ આવેલા છે, જેમાં સોપારા (મહારાષ્ટ્ર), સાંચી (મધ્ય પ્રદેશ) અને ધૌલી (ઓડિશા) જેવા પ્રખ્યાત સ્થળોનો સમાવેશ થાય છે. તે જ રીતે, ચૌસઠ યોગિની મંદિરો 9મીથી 11મી સદીના તાંત્રિક હિંદુ ધર્મની સ્થાપત્ય કળાનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે, જે મધ્ય પ્રદેશના મોરેના અને ઓડિશાના હીરાપુરમાં જોવા મળે છે.
સંસ્કૃતિ મંત્રાલયના એક અધિકારીએ જણાવ્યું, "આ સંપત્તિઓને અસ્થાયી યાદીમાં સામેલ કરવી એ ભારતની સાંસ્કૃતિક વિરાસતની વૈશ્વિક સ્તરે ઓળખ મેળવવાની દિશામાં મોટું પગલું છે. અમે હવે આ સાઇટ્સને કાયમી ધરોહરનો દરજ્જો મળે તે માટે વિગતવાર દસ્તાવેજીકરણ અને સંરક્ષણનું કામ શરૂ કરીશું." આ પ્રક્રિયામાં ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) અને રાજ્ય સરકારો સાથે મળીને કામ કરવામાં આવશે.
આ નિર્ણયને ઇતિહાસકારો અને પ્રવાસન નિષ્ણાતોએ આવકાર્યો છે. એક ઇતિહાસકારે જણાવ્યું, "અશોકના શિલાલેખો અને ચૌસઠ યોગિની મંદિરો ભારતની વિવિધ સંસ્કૃતિઓનું સંગમ છે. તેમને વિશ્વ ધરોહરનો દરજ્જો મળવાથી આ સ્થળોનું સંરક્ષણ અને પ્રચાર થશે." પ્રવાસન નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ સાઇટ્સને માન્યતા મળવાથી દેશી-વિદેશી પ્રવાસીઓની સંખ્યામાં વધારો થશે, જે સ્થાનિક અર્થતંત્રને ફાયદો પહોંચાડશે.
ભારત પાસે હાલમાં 42 યુનેસ્કો વિશ્વ ધરોહર સ્થળો છે, જેમાં તાજમહાલ, કુતુબ મિનાર અને હમ્પી જેવી સાઇટ્સનો સમાવેશ થાય છે. આ નવી છ સંપત્તિઓનો ઉમેરો ભારતની યાદીને વધુ સમૃદ્ધ બનાવશે. યુનેસ્કોની કાયમી યાદીમાં સ્થાન મેળવવા માટે આ સાઇટ્સે હવે સંરક્ષણ, દસ્તાવેજીકરણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય માપદંડોનું પાલન કરવું પડશે, જેની પ્રક્રિયા આગામી બે વર્ષમાં પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે.
આ ઘટનાએ ભારતની સાંસ્કૃતિક વિરાસત પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાને રેખાંકિત કરી છે અને વૈશ્વિક સ્તરે તેની ઓળખને મજબૂત કરવાનું વચન આપ્યું છે. હવે આ સાઇટ્સના સંરક્ષણ અને પ્રમોશન પર સરકારનું આગળનું પગલું નિર્ણાયક રહેશે.