નવી દિલ્હી/બેંગલુરુ, માર્ચ 18, 2025: એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED)એ મંગળવારે અમેરિકી અબજોપતિ જ્યોર્જ સોરોસ દ્વારા સ્થાપિત ઓપન સોસાયટી ફાઉન્ડેશન (OSF)ના કેટલાક કથિત લાભાર્થીઓ અને તેમની સાથે સંલગ્ન સંસ્થાઓ સામે બેંગલુરુમાં મોટી કાર્યવાહી હાથ ધરી. આ કાર્યવાહી વિદેશી વિનિમય નિયમોના કથિત ઉલ્લંઘનની તપાસના ભાગરૂપે ફોરેન એક્સચેન્જ મેનેજમેન્ટ એક્ટ (FEMA) હેઠળ કરવામાં આવી રહી છે. સત્તાવાર સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ તપાસમાં OSF દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલા વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ (FDI)ના ઉપયોગ અને તેના કેટલાક લાભાર્થીઓ દ્વારા FEMA માર્ગદર્શિકાનું ઉલ્લંઘન કરવાના આરોપોનો સમાવેશ થાય છે.

EDની કાર્યવાહી:
EDની ટીમોએ બેંગલુરુમાં કેટલાક પરિસરો પર દરોડા પાડ્યા, જેમાં OSFના લાભાર્થીઓના સ્થળો ઉપરાંત આંતરરાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર સંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલી સંસ્થાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, આ કેસમાં OSF દ્વારા ભારતમાં લાવવામાં આવેલા FDIની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે, જેનો ઉપયોગ FEMAના નિયમોની વિરુદ્ધમાં કરવામાં આવ્યો હોવાનો આરોપ છે. આ દરોડા દરમિયાન દસ્તાવેજો અને ઇલેક્ટ્રોનિક ડેટાની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે, જેથી નાણાકીય વ્યવહારોની સ્પષ્ટતા મેળવી શકાય.

OSFની ભૂમિકા:
ઓપન સોસાયટી ફાઉન્ડેશન, જેની સ્થાપના હંગેરિયન-અમેરિકન રાજકીય કાર્યકર્તા જ્યોર્જ સોરોસે કરી હતી, તે વિશ્વના સૌથી મોટા ખાનગી ભંડોળ પૂરું પાડનારાઓમાંનું એક છે, જે માનવ અધિકાર, ન્યાય અને જવાબદાર સરકારને સમર્થન આપતી સંસ્થાઓને ટેકો આપે છે. OSFએ ભારતમાં 1999માં કામગીરી શરૂ કરી હતી, જેમાં ભારતીય સંસ્થાઓમાં અભ્યાસ અને સંશોધન માટે વિદ્યાર્થીઓને શિષ્યવૃત્તિ અને ફેલોશિપ આપવાનો સમાવેશ થતો હતો. 2014માં, OSFએ ભારત-વિશિષ્ટ અનુદાન કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો, જેમાં દવાઓની ઉપલબ્ધતા, ન્યાય વ્યવસ્થામાં સુધારા અને મનોસામાજિક અપંગતા ધરાવતા લોકો માટે અધિકારો અને સેવાઓને મજબૂત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. 2021માં ભારત માટે OSFનો કુલ ખર્ચ $4,06,000 હતો, એમ સત્તાવાર ડેટામાં જણાવાયું છે.

BJPનો આરોપ:
સત્તાધારી ભાજપે જ્યોર્જ સોરોસ પર ભારતના હિતો વિરુદ્ધ કામ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. ખાસ કરીને, અદાણી-હિંડનબર્ગ વિવાદ દરમિયાન સોરોસના નિવેદનોને લઈને ભાજપે તેમની ટીકા કરી હતી. પાર્ટીનું માનવું છે કે સોરોસની સંસ્થાઓ ભારતની આર્થિક અને રાજકીય સ્થિતિને અસ્થિર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. આ પૃષ્ઠભૂમિમાં EDની આ કાર્યવાહીને રાજકીય રીતે પણ મહત્વની ગણવામાં આવી રહી છે.

EDની તપાસ:
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, EDની તપાસમાં OSF દ્વારા ભારતમાં લાવવામાં આવેલા FDIનો ઉપયોગ કેવી રીતે થયો અને તે FEMAના નિયમોનું પાલન કરે છે કે નહીં તેની તપાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. કેટલીક સંસ્થાઓએ આ ભંડોળનો ઉપયોગ એવા હેતુઓ માટે કર્યો હોવાનો આરોપ છે, જે ભારતના વિદેશી રોકાણના નિયમોની વિરુદ્ધમાં છે. આ કેસમાં વધુ વિગતો મેળવવા માટે EDએ OSF અને તેના લાભાર્થીઓના નાણાકીય રેકોર્ડ્સની ઝીણવટભરી તપાસ શરૂ કરી છે.

OSFનો જવાબ બાકી:
EDની આ કાર્યવાહી અંગે OSFની પ્રતિક્રિયા જાણવા માટે સમાચાર એજન્સી દ્વારા એક ઇમેઇલ મોકલવામાં આવ્યો હતો, જેનો જવાબ હજુ સુધી પ્રાપ્ત થયો નથી. OSFએ અગાઉ પોતાની કામગીરીને માનવ અધિકાર અને ન્યાયના સમર્થન સાથે જોડીને રજૂ કરી હતી, પરંતુ આ તપાસથી તેની ભારતમાં ચાલતી પ્રવૃત્તિઓ પર સવાલો ઉભા થયા છે.

EDની બેંગલુરુમાં હાથ ધરાયેલી આ કાર્યવાહી જ્યોર્જ સોરોસની OSF અને તેની સાથે જોડાયેલી સંસ્થાઓની ભારતમાં નાણાકીય પ્રવૃત્તિઓ પર નવો પ્રકાશ ફેંકે છે. FEMAના ઉલ્લંઘનના આરોપો અને FDIના ઉપયોગને લઈને ચાલતી આ તપાસ આગામી દિવસોમાં વધુ મહત્વની માહિતી બહાર લાવી શકે છે. ભાજપના આરોપો અને EDની કાર્યવાહીથી આ મામલો રાજકીય અને કાનૂની ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની ગયો છે.