ચેન્નાઈ, માર્ચ 18, 2025: મદ્રાસ હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં જણાવ્યું છે કે વરિષ્ઠ નાગરિકો પોતાના સંતાનોના નામે કરેલી ગિફ્ટ કે સેટલમેન્ટ ડીડ રદ કરી શકે છે, જો સંતાનો તેમની સંભાળ ન રાખે, ભલે આવી કોઈ સ્પષ્ટ શરત ડીડમાં નોંધાયેલી ન હોય. જસ્ટિસ એસ.એમ. સુબ્રમણ્યમ અને જસ્ટિસ કે. રાજશેખરની ડિવિઝન બેંચે કહ્યું કે જો ડીડમાં આવી શરત ગર્ભિત (ઇમ્પ્લિસિટ) હોય અને માતા-પિતાની સંતાનો પાસેથી સંભાળની સ્વાભાવિક અપેક્ષા દેખાતી હોય તો તે પૂરતું છે.

કોર્ટનો ચુકાદો:
બેંચે જણાવ્યું કે માતા-પિતા અને વરિષ્ઠ નાગરિકોના ભરણપોષણ અધિનિયમ, 2007ની કલમ 23(1)માં આવી શરત સ્પષ્ટ હોવી જરૂરી હોવાનો ઉલ્લેખ હોવા છતાં, કોર્ટે આ કાયદાને ઉદાર રીતે અર્થઘટન કરવું જોઈએ જેથી તેનો હેતુ સફળ થાય. જસ્ટિસ સુબ્રમણ્યમે ચુકાદો લખતાં કહ્યું, “સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ વી.આર. કૃષ્ણા ઐયરે જણાવ્યું હતું કે ન્યાયાધીશોએ સૌથી ગરીબ અને નબળી વ્યક્તિનો ચહેરો યાદ રાખવો જોઈએ અને નિર્ણયની તેમના પર અસર વિચારવી જોઈએ.”

તેમણે ઉમેર્યું, “લાભદાયી કાયદાના અર્થઘટનમાં વિશાળ અભિગમ અપનાવવો જોઈએ, નહીં કે સંકુચિત અર્થ લેવો જોઈએ. ન્યાયાધીશની ફરજ છે કે તેઓ કાયદાને એ રીતે સમજાવે જે તેના હેતુને પૂરો કરે અને જે સમસ્યાને રોકવા માટે બન્યો છે તેને દૂર કરે.”

કેસની વિગત:
આ કેસમાં, નાગપટ્ટીનમ જિલ્લાની 87 વર્ષીય મહિલા એસ. નાગલક્ષ્મી (હવે મૃત)એ પોતાના પુત્ર એસ. કેસવન (પણ મૃત)ના નામે સેટલમેન્ટ ડીડ કરી હતી, જોકે તેમની ચાર પુત્રીઓ પણ સંપત્તિમાં સમાન હિસ્સા માટે હકદાર હતી. ડીડમાં ઉલ્લેખ હતો કે આ પ્રેમ અને ભાવિ સુધારણા માટે કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે, પુત્રએ માતાની સંભાળ ન રાખતાં, નાગલક્ષ્મીએ 2007ના અધિનિયમ હેઠળ ડીડ રદ કરવા રેવન્યુ ડિવિઝનલ ઓફિસર (RDO)નો સંપર્ક કર્યો.

તેમણે દાવો કર્યો કે પુત્રના મૃત્યુ બાદ પુત્રવધૂ એસ. માલાએ પણ તેમની સંભાળ ન રાખી. RDOએ 25 જાન્યુઆરી, 2021ના રોજ ડીડ રદ કરવાનો આદેશ આપ્યો, જેને માલાએ રિટ પિટિશન દ્વારા પડકાર્યો. જસ્ટિસ જી.કે. ઇલન્તિરૈયને 13 જૂન, 2024ના રોજ આ પિટિશનનો નિકાલ કરીને માલાને ચાર બહેનો સાથે સંપત્તિના વિભાજન માટે દાવો કરવાની સલાહ આપી. આની સામે માલાએ ડિવિઝન બેંચમાં અપીલ કરી.

કોર્ટનો નિર્ણય:
અપીલને ફગાવતાં બેંચે જણાવ્યું કે નાગલક્ષ્મીએ ચાર પુત્રીઓ હોવા છતાં માત્ર પુત્રના નામે ડીડ કરી હતી, જે સૂચવે છે કે તેમને પુત્ર પાસેથી સંભાળની અપેક્ષા હતી, ભલે તે ડીડમાં સ્પષ્ટ ન લખાયું હોય. બેંચે કહ્યું, “આ ગર્ભિત અપેક્ષા કાયદાના હેતુને પૂર્ણ કરે છે, જે વૃદ્ધોને સન્માનજનક જીવનની ખાતરી આપે છે.”

કાયદાનું અર્થઘટન:
કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે 2007ના અધિનિયમનો ઉદ્દેશ વૃદ્ધોનું રક્ષણ છે અને તેથી કલમ 23(1)ની શરતને સ્પષ્ટ હોવાની જગ્યાએ ગર્ભિત પણ માનવી જોઈએ. આ નિર્ણય માતા-પિતા અને સંતાનો વચ્ચેના સંબંધોના આધારે લેવાયો, જે સ્વાભાવિક અપેક્ષાઓને મહત્વ આપે છે.

મદ્રાસ હાઈકોર્ટનો આ ચુકાદો વરિષ્ઠ નાગરિકોને તેમના હકનું રક્ષણ કરવામાં મદદરૂપ થશે, ખાસ કરીને જ્યારે સંતાનો તેમની જવાબદારી નિભાવવામાં નિષ્ફળ જાય. કોર્ટે કાયદાને ઉદાર અર્થઘટન આપીને સ્પષ્ટ કર્યું કે ગિફ્ટ કે સેટલમેન્ટ ડીડમાં સંભાળની શરત ગર્ભિત હોય તો પણ તે રદ કરી શકાય છે, જે વૃદ્ધોના અધિકારોને મજબૂતી આપે છે.