મુંબઈ : એરપોર્ટ્સ ઇકોનોમિક રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (AERA)એ મુંબઈ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટના ટર્મિનલ 1ને સુરક્ષા જોખમોને કારણે તોડી પાડવાનો ઐતિહાસિક આદેશ જારી કર્યો છે. આ નિર્ણય IIT બોમ્બેના વ્યાપક ઓડિટ રિપોર્ટને આધારે લેવાયો, જેમાં ટર્મિનલની ઇમારતમાં કાટ, પાણીનું લીકેજ અને માળખાકીય તિરાડો જેવી ગંભીર ખામીઓ ઉજાગર થઈ હતી. AERAએ આ પગલું જાહેર સુરક્ષા અને એરલાઇન કામગીરીની સલામતીને સુનિશ્ચિત કરવા “અનિવાર્ય” ગણાવ્યું છે.

ટર્મિનલનું સંચાલન કરતી મુંબઈ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ લિમિટેડ (MIAL), જે અદાણી ગ્રૂપના હસ્તક છે, તેને પુનર્વિકાસની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. અદાણી ગ્રૂપે અગાઉ જાહેરાત કરી હતી કે છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (CSMIA)ના ટર્મિનલ 1ને આંશિક રીતે બંધ કરીને તેનો પુનર્વિકાસ કરવામાં આવશે, જેનાથી તેની ક્ષમતા 33 ટકા વધીને વાર્ષિક 20 મિલિયન મુસાફરોને સંભાળવાની થશે. જોકે, હવે આ ટર્મિનલને સંપૂર્ણપણે તોડીને એર કાર્ગો હબમાં રૂપાંતરિત કરવાની યોજના ઘડાઈ છે.

આ નિર્ણયનો આધાર ગયા વર્ષે 28 જૂન, 2024ના રોજ દિલ્હી એરપોર્ટના ટર્મિનલ 1ની છત ધરાશાયી થવાની ઘટના છે, જેમાં એક કેબ ડ્રાઇવરનું મૃત્યુ થયું હતું અને આઠ અન્ય લોકો ઘાયલ થયા હતા. આ ઘટનાએ દેશભરના એરપોર્ટ ટર્મિનલોની સુરક્ષા પર સવાલો ઉભા કર્યા હતા, જેને પગલે ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ સિવિલ એવિએશન (DGCA)એ તમામ ટર્મિનલોનું વ્યાપક ઓડિટ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.

દિલ્હી ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ લિમિટેડ (DIAL)ના ત્રણ ટર્મિનલોના ઓડિટમાં અનેક સુરક્ષા ખામીઓ સામે આવી હતી, જેમાં એપ્રોન અને બોર્ડિંગ બ્રિજની સમસ્યાઓનો સમાવેશ થતો હતો. DGCA અને IIT મદ્રાસની ટીમે ખરાબ ડિઝાઇન, નબળી કારીગરી અને અપૂરતા જાળવણીને દિલ્હીની ઘટનાના મુખ્ય કારણો ગણાવ્યા હતા. આના પરિણામે દિલ્હીમાં નવું ટર્મિનલ 4 બનાવવાની યોજના સ્થગિત કરીને ટર્મિનલ 2નું ઝડપી નવીનીકરણ કરવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો.

મુંબઈ એરપોર્ટના ટર્મિનલ 1નું ઓડિટ IIT બોમ્બેએ કર્યું, જેમાં માળખાકીય સમસ્યાઓ ઉપરાંત એરસાઇડ કામગીરી અને એપ્રોનની સુરક્ષા પર પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી. DGCAએ AERAને આ જૂના માળખાને નવેસરથી બનાવવા અને સુરક્ષા ધોરણોને ઉન્નત કરવા આદેશ આપ્યો, જેના પરિણામે ટર્મિનલને તોડી પાડવાનો નિર્ણય લેવાયો.

અદાણી ગ્રૂપે ટર્મિનલ 1ના પુનર્વિકાસ માટે વિગતવાર યોજના તૈયાર કરી છે. હાલનું જર્જરિત માળખું સંપૂર્ણપણે તોડી પાડવામાં આવશે અને તેની જગ્યાએ આધુનિક ઇમારત બનાવવામાં આવશે, જે એર કાર્ગો હબ તરીકે કાર્યરત થશે. આ પ્રક્રિયામાં ઓછામાં ઓછા ત્રણ વર્ષનો સમય લાગશે. અદાણી ગ્રૂપે અગાઉ જણાવ્યું હતું, “આ ટર્મિનલનું મોટું પરિવર્તન કરવામાં આવશે, જેનાથી મુસાફરોની ક્ષમતા વધશે અને આધુનિક સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ થશે.”

એરપોર્ટ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયાના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું, “લો-બજેટ એરલાઇન્સને તેમની કામગીરી ટર્મિનલ 2 અને નિર્માણાધીન નવી મુંબઈ એરપોર્ટ પર સ્થળાંતર કરવા કહેવામાં આવ્યું છે. ટર્મિનલ 1નું પુનર્વિકાસ પૂર્ણ થયા બાદ તે એર કાર્ગો હબ તરીકે કાર્યરત થશે, જે મુંબઈના લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રને મજબૂતી આપશે.”

IIT બોમ્બેના ઓડિટમાં ટર્મિનલ 1ની ઇમારતની બાંધકામની ગુણવત્તા અને જાળવણી પર ગંભીર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. રિપોર્ટમાં જણાવાયું કે લાંબા સમયથી ચાલતી અવગણના અને પર્યાવરણીય પરિબળોને કારણે માળખામાં કાટ લાગ્યો છે, જેનાથી ઇમારતની સ્થિરતા પર જોખમ ઊભું થયું છે. લીકેજ અને તિરાડો જેવી સમસ્યાઓએ આ ચિંતાને વધુ ગંભીર બનાવી હતી, જેને લીધે AERAએ તાત્કાલિક પગલાં લેવાની જરૂરિયાત દર્શાવી.

DGCAના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું, “દિલ્હી અને મુંબઈના ઓડિટમાં સ્પષ્ટ થયું કે જૂના ટર્મિનલોમાં માળખાકીય સુધારાની તાતી જરૂરિયાત છે. મુંબઈના ટર્મિનલ 1નું રિડેવલપમેન્ટ એર કાર્ગો ક્ષેત્રે નવી તકો ઊભી કરશે અને લાંબા ગાળે સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરશે.”

ટર્મિનલ 1ના બંધ થવાથી મુંબઈ એરપોર્ટની મુસાફર સેવાઓ પર અસ્થાયી અસર પડશે. લો-બજેટ એરલાઇન્સને ટર્મિનલ 2 અને નવી મુંબઈ એરપોર્ટ પર સ્થળાંતર કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે, જેથી મુસાફરોને અગવડ ઓછી થાય. પુનર્વિકાસ પૂર્ણ થયા બાદ ટર્મિનલ 1 એર કાર્ગો હબ તરીકે ઉભરશે, જે મુંબઈને વેપાર અને લોજિસ્ટિક્સના કેન્દ્ર તરીકે વધુ મજબૂત બનાવશે.

આ ઘટનાએ ભારતના એરપોર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સુરક્ષા અને જાળવણી પર ફરી એકવાર ચર્ચા છેડી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ નિર્ણય અન્ય જૂના ટર્મિનલોના નવીનીકરણ માટે પણ દાખલો બની શકે છે. અદાણી ગ્રૂપની આ યોજના મુંબઈ એરપોર્ટની લાંબા ગાળાની ક્ષમતા અને સુરક્ષાને નવી ઊંચાઈએ લઈ જવાની સંભાવના ધરાવે છે, પરંતુ તેની સફળતા પુનર્વિકાસની સમયમર્યાદા અને અમલીકરણ પર નિર્ભર રહેશે.