<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Wednesday, 19th March 2025

NRI વ્યક્તિને 2016ના બેગેજ નિયમો હેઠળ ‘લાયક મુસાફર’ને મળતા લાભોનો હક્ક - દિલ્હી હાઈકોર્ટ

આ નિર્ણયથી NRI મુસાફરો માટે વ્યક્તિગત ઉપયોગની વસ્તુઓ પર કસ્ટમ્સ ડ્યૂટીમાંથી મુક્તિનો માર્ગ મોકળો થયો

નવી દિલ્હી, તા. 19 માર્ચ 2025: દિલ્હી હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં કહ્યું છે કે અનિવાસી ભારતીય (NRI) ભારત આગમન સમયે કસ્ટમ્સ સંબંધિત બેગેજ નિયમો, 2016 હેઠળ ‘લાયક મુસાફર’ને આપવામાં આવતા તમામ લાભોનો સંપૂર્ણ હક્કદાર છે. આ નિર્ણયથી NRI મુસાફરો માટે વ્યક્તિગત ઉપયોગની વસ્તુઓ પર કસ્ટમ્સ ડ્યૂટીમાંથી મુક્તિનો માર્ગ મોકળો થયો છે.


‘લાયક મુસાફર’ની વ્યાખ્યા અને નિયમો:
નાણા મંત્રાલયે 30 જૂન, 2017ના નોટિફિકેશન દ્વારા ‘લાયક મુસાફર’ને એવા વ્યક્તિ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કર્યા છે જે ભારતીય મૂળનો હોય અથવા માન્ય ભારતીય પાસપોર્ટ ધરાવતો હોય અને વિદેશમાં ઓછામાં ઓછા છ મહિનાના રોકાણ બાદ ભારત આવતો હોય. બેગેજ નિયમો, 2016 હેઠળ આવા મુસાફરોને જૂના ઘરેલું સામાન, વ્યાવસાયિક સાધનો અને વ્યક્તિગત વસ્તુઓ પર ડ્યૂટી-ફ્રી ક્લિયરન્સની છૂટ આપવામાં આવે છે.
કેસની વિગત: સોનાની ચેન જપ્ત કરવાનો વિવાદ
આ કેસમાં પિટિશનર અમલ કૃષ્ણ UAEથી દિલ્હી એરપોર્ટ પર આવ્યા હતા અને તેમણે 28 ગ્રામ વજનની સોનાની ચેન પહેરી હતી, જેને તેઓ વ્યક્તિગત ઉપયોગ માટે પહેરેલી હોવાનું જણાવ્યું હતું. જોકે, ગ્રીન ચેનલ પસાર કરતી વખતે કસ્ટમ્સ અધિકારીઓએ આ ચેન જપ્ત કરી લીધી હતી. પિટિશનરે આની સામે હાઈકોર્ટમાં અરજી કરી હતી.


કોર્ટનો નિર્ણય - વ્યક્તિગત વસ્તુઓ પર છૂટ:
હાઈકોર્ટે ચુકાદામાં જણાવ્યું, “પિટિશનર એક અનિવાસી હોવાથી બેગેજ નિયમો, 2016 હેઠળ ‘લાયક મુસાફર’ને મળતા લાભોનો સંપૂર્ણ હક્કદાર છે, જેમાં વ્યક્તિગત વસ્તુઓની છૂટ સામેલ છે.” કોર્ટે આગળ કહ્યું કે આ સોનાની ચેન પિટિશનરની વ્યક્તિગત વસ્તુઓનો ભાગ છે અને તેને કસ્ટમ્સ અધિકારીઓએ જપ્ત કરવાની રીત યોગ્ય નથી. આથી, પિટિશનર પર લાદવામાં આવેલ દંડ અને પેનલ્ટીનો આદેશ રદ કરવામાં આવ્યો.


પૂર્વ નજીરોનો ઉલ્લેખ:
કોર્ટે આ સંદર્ભે ‘ફરીદા અલીયેવા વિ. કમિશનર ઓફ કસ્ટમ્સ (2024)’ કેસનો હવાલો આપ્યો, જેમાં અઝરબૈજાનથી ભારત આવેલા એક પ્રવાસી પાસેથી જપ્ત કરાયેલા વ્યક્તિગત ઘરેણાંને મુક્ત કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.


પ્રક્રિયાગત ખામી પર ટીકા:
કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું કે પિટિશનરને શો-કોઝ નોટિસ આપ્યા વિના કે વ્યક્તિગત સુનાવણીની તક આપ્યા વિના આદેશ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો, જે ખોટું છે. ‘અમિત કુમાર વિ. કમિશનર ઓફ કસ્ટમ્સ (2025)’ કેસનો ઉલ્લેખ કરતાં કોર્ટે કહ્યું કે સ્ટાન્ડર્ડ પ્રોફોર્મા પર શો-કોઝ નોટિસ અને સુનાવણીની માફી લેવી કાયદાકીય રીતે અમાન્ય છે.


પિટિશન મંજૂર:
આ નિર્ણય સાથે હાઈકોર્ટે પિટિશનરની અરજી મંજૂર કરી અને કસ્ટમ્સ અધિકારીઓના આદેશને રદ કર્યો. આ કેસમાં પિટિશનર તરફથી શ્રીમતી કવિતા કેટી, શ્રી સુબાશ ચંદ્રન, શ્રી શરત ગોપાલ, શ્રી શ્યામ કૃષ્ણન, શ્રી આકાશ અવાના, સુશ્રી પિનલ પંડાગરે અને શ્રી સક્તિ ચૌરવેદીએ દલીલો કરી હતી, જ્યારે પ્રતિવાદી તરફથી શ્રીમતી અનુશ્રી નારાયણ અને શ્રી અંકિત કુમારે હાજરી આપી હતી.


કેસની વિગત
કેસનું શીર્ષક: અમલ કૃષ્ણ વિ. યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયા એન્ડ ઓર્સ
કેસ નંબર: W.P.(C) 2957/2025


આ ચુકાદો NRI મુસાફરો માટે તેમના હક્કોને સુરક્ષિત કરવામાં અને કસ્ટમ્સ નિયમોના યોગ્ય અમલ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થશે.

 

(7:49 PM IST)